A Failed Coup Attempt in Turkey

Yesterday, around 10 p.m., Turkish television channels and news agencies began to spread last minute news about few hundred Turkish soldiers trying to take the control of Bosphorus Bridge in Istanbul. The first reaction of the anchors and commentators on tv was that there might be a terrorist attack threat from ISIS and soldiers were taking necessary measures. This was followed by the news about Turkish F-16 jets that were accompanied by Sikorsky helicopters flying over important governmental buildings in Ankara. Explosions and gun fire were reported in Ankara around the Turkish Armed Forces (TAF) Headquarters, Turkish Grand National Assembly (TBMM) and Turkish National Intelligence Agency (MIT) buildings. Soon, it was found out that a small faction within the Turkish Armed Forces’ Gendarmerie branch and Air Forces seized the control in Ankara and tried to make a military coup against the democratically elected civilian government that was often blamed by the international media and Turkish liberals for leaning towards Islamist and authoritarian rule. Few minutes later, Prime Minister Binali Yıldırım announced that there is in fact a real coup attempt in the country. Later on, a short declaration reminding the e-memorandum on April 27, 2007 was published from the website of TAF about the reasons of the military coup. A longer coup declaration was forcefully read from the official state television channel TRT.

Coup declaration from state television TRT by Tijen Karaş

Few hours later, President of the Republic Recep Tayyip Erdoğan, by using social media tools from a cell phone, announced that he is safe and Turkish citizens should go out into the streets in order to prevent the coup. The control of CNN Turk tv channel was taken by some soldiers in live coverage and the channel stopped broadcasting for a few hours. Upon the invitation of Erdoğan, thousands of people went out into the streets and began to clash with soldiers. There were some skirmishes taking place between soldiers and citizens and a total of 161 people, mostly soldiers and policemen, were killed. There were also armed clashes between policemen and soldiers in Ankara. Approximately 1.400 people were wounded due to yesterday’s clashes that continued until the early morning in Istanbul and Ankara. Other cities of Turkey on the other hand mostly stayed calm. In some conservative Anatolian cities, few thousands of people gathered around large squares in order to protest the coup. In the early morning, soldiers in Istanbul began to capitulate by realizing that the coup attempt eventually failed. However, as a reaction to soldiers' attacks on civilians, Erdoğan supporters began to attack soldiers and killed some of them. A few radical Islamists even beheaded a Turkish soldier.

Erdoğan defends himself and denounces the coup from social media which he tried to ban few months ago

Although the event is largely seen as hoax by the opponents, what we know so far can be summarized as follows;

• There was a real coup attempt in Turkey.
• The attempt failed.
• The coup attempt was made by few hundred soldiers often from junior or medium ranks and mostly concentrated in the Gendarmerie branch and Air Forces within the TAF.
• The coup attempt was made by a few planes, helicopters and tanks. The number of soldiers that engaged in the coup attempt did not exceed few thousands. Considering the fact that TAF has around 300.000 regular personnel, the coup attempt was made by a small faction.
• Pro-government newspapers and tv channels denounce Fethullah Gülen movement for the attempt, an Islamic group whose leader (Fethullah Gülen) resides in the U.S. for long years. But the idea seems rather absurd, considering the strong Kemalist and secular nationalist legacy of the TAF. However, there are claims that this movement has been gaining power within the military for several years and changed the nature of the military personnel over the years. 
• Coupists (putschists) attacked to TGNA (Turkish Parliament), an institution that is seen as the sanctuary of Turkish democracy. No one was killed, but this was not approved by political parties and decreased the legitimacy of the coup in the eyes of Turkish people.
• None of the ruling elite (President, PM, Ministers, top AKP officials etc.) was detained during the coup, a fact that strengthens conspiracy theories about a fake coup scenario.
• Turkey had 4 military coups (1960, 1971, 1980 and 1997) before and it is very difficult to understand, why, unlike the previous military coups and coup attempts, the so-called junta did not seize the control of the Parliament and never detained someone from the government. This shows that either it was a very amateur and unplanned coup attempt or a fake one.
• The coup attempt made Erdoğan a hero once again. The event will be used by the ruling AKP and President Erdoğan to impose a more authoritarian regime by forcing a referendum on Presidential system and by organizing a snap election. President Erdoğan might also use this event in order to eliminate the secular opposition completely and to impose an Islamist rule. Gulenists will also be removed from all state positions and pro-AKP people will completely control the bureaucratic posts from now on.
• Reactions from ordinary people in the social media showed that many of the pro-secular people supported the coup attempt, which shows the dangerous polarized situation of Turkish society. However, all political parties within the Parliament (AKP, CHP, MHP, HDP) defended democracy and never supported the coup attempt.
• Military coups are bad, but authoritarian Islamists regimes are not good as well. Unfortunately, in Turkish case, the genius tactics of the ruling AKP and Erdoğan overshadow their anti-democratic characteristics. Thus, we can claim that Erdoğan will be much stronger and will dominate Turkish politics in the near future.
• Turkish military (TAF) is once again discredited although none of commanders and Chief of the General Staff were part of the junta. With a discredited military, Turkey’s fight against ISIS and PKK will be even more difficult. A discredited TAF might also facilitate the establishment of an independent Kurdistan.
• My personal opinion is that, Turkish government and intelligence agency were aware of this small radical group within the military and did not prevent the coup attempt in order to prevent it later and market it as a success story.
• It will be very difficult in Turkey to organize a military coup once again. As Fareed Zakaria claims, Turkey is now a middle-income country and has a more vibrant civil society compared to its recent past and its neighbors. Thus, military coups will always fail in Turkey unless there is an emergency situation and the coup is made within the hierarchy of the TAF. Coup planners will probably have harsh punishments.
• Turkey needs neither coup, nor Islamist authoritarianism. This duality, unfortunately, reduces the quality of Turkish democracy.  
• Turkey will continue to be an unstable democracy due to polarization in the country.

Pictures from Turkey;

Dr. Ozan ÖRMECİ

Nice Terör Saldırısının Olası Etkileri ve Terörle Mücadele Üzerine Bazı Düşünceler

Fransa, dün gece Nice şehrinde, son 1,5 yıl içerisindeki 3. büyük terör saldırısına (7 Ocak 2015 Charlie Hebdo Saldırısı ve 13 Kasım 2015 Paris Saldırıları ardından) sahne oldu.[1] Ülkenin ulusal bayramı olarak kutlanan 14 Temmuz’da düzenlenen saldırıda, yaklaşık 85 civarında insanın hayatını kaybettiği belirtiliyor. Peki, bu saldırının etkileri neler olabilir ve Türkiye’de ve Avrupa’da giderek artan terör riskleri karşısında hükümetler ve devletin güvenlik kurumları neler yapabilir? Bu yazıda, bu konu üzerine bazı düşüncelerimi okurlarımızla paylaşacağım.

Öncelikle bu saldırının sembolik değeri üzerine düşünmekte fayda var. 2001 yılında, ABD’nin liberal demokratik değerleri ve küresel kapitalizmi simgeleyen Dünya Ticaret Merkezi’nin İkiz Kuleler’ini hedef alan 11 Eylül saldırılarına benzer şekilde, bu saldırıda da, Fransa’nın modernist Cumhuriyetçi değerlerinin hedef alındığı saptaması kolaylıkla yapılabilir. Zira 14 Temmuz, Fransız Devrimi’nin en önemli dönüm noktalarından olan Bastille Günü’nü ve dolayısıyla Fransız Devrimi’nin eşitlik-özgürlük-kardeşlik ideallerini sembolize eden önemli bir tarihtir. Saldırının gerçekleştiği Nice şehri, Fransa’nın en önemli turistik merkezlerinden birisidir. Saldırının gerçekleştiği sırada insanların kadın-erkek, çoluk-çocuk birlikte kutlamalara katılmaları ise, radikal terör örgütlerinin hedefinde Fransa’nın modernist ve Cumhuriyetçi değerleri olduğunu göstermektedir. Bu nedenle, Fransa, bu olaya tepki olarak, kendi modernist değerlerini korumaya ve yaymaya gayret ederek karşılık vermelidir. Ayrıca saldırganın Tunus asıllı olması da, Arap Baharı’nın bu tek başarılı örneği olan ve Fransa ile derin tarihsel bağları bulunan bu ülkenin, yeni kurduğu laik ve demokratik rejimi çok dikkatli bir şekilde korumasının gerekliliğini göstermektedir.

Fransa’daki bu 3. büyük terör saldırısının olası etkileri üzerinde düşünülürse; öncelikle diğer terör saldırılarında olduğu gibi, halkın bu olayın ardından da büyük bir korkuya kapılacağı ve hayatın normalliğinin -en azından bir süre için- ortadan kalkacağı belirtilmelidir. Fransız halkı, Türkiye halkına da benzer şekilde, muhtemelen bir süre toplu gösteriler ve kalabalık ortamlardan uzak duracak ve mümkün olduğunca evlerinde ve aileleriyle zaman geçireceklerdir. Yine Fransa’ya seyahat etmek isteyen bazı turistler, üst üste gelen bu saldırılar nedeniyle planlarından vazgeçmek ya da tatil programlarını ertelemek durumunda kalabilirler. Dolayısıyla, bu durum, turizm faaliyetleri başta olmak üzere birçok sektörü -kısa bir süre de olsa- olumsuz etkileyebilir. Ancak bu etkiler, büyük olasılıkla sanıldığı kadar kalıcı olmaz ve benzeri saldırıların gerçekleşmesi önlenebilirse, kayıplar kısa sürede telafi edilebilir.

Buna ek olarak, terör riskleri nedeniyle, Fransa’daki olağanüstü hal durumu dün gece itibariyle Cumhurbaşkanı François Hollande tarafından 3 ay süreyle uzatılmıştır ve Fransız halkı, günlük hayatlarında, güvenlik birimleri ve sıkı güvenlik kontrolleriyle daha sık karşılaşmak ve bunlara alışmak zorunda kalacaklardır. Bu durum, kuşkusuz sıradan insanlar için can sıkıcı olabilir; ama güvenlik, bu tarz durumlarda özgürlüklerden ağır basmak zorundadır. Bu nedenle, bu konuya otoriterleşme veya sağcılaşma bağlamında değil, özgürlüklerin korunması olarak yaklaşmak daha doğru bir yaklaşım olacaktır.

Bunların dışında, bu olayın ardından Fransa’daki Müslüman gruplar ve özellikle Arap kökenli yurttaşlar ve çalışanlar üzerinde bir baskı ortamının oluşması kaçınılmaz gözükmektedir. Her ne kadar, Fransa’da iktidarda hâlihazırda sosyal demokrat bir Cumhurbaşkanı ve hükümet olsa da, artan terör riskleri nedeniyle Cumhurbaşkanı Hollande da ilk kez “İslamcı terör” ifadesini kullanmak zorunda kalmıştır.[2] Bu, halktaki öfkeyi bastırmak için doğru olsa da, uzun vadede terörizmi bir dinle özdeşleştirmenin çok sakıncalı sonuçları olabilir. Dahası, bu yaklaşım, Cumhurbaşkanı Hollande ve partisi PS’den (Parti Socialiste-Fransız Sosyalist Partisi) daha çok, aşırı sağcı Ulusal Cephe (Le Front National) veya merkez sağ Cumhuriyetçiler Partisi’ne (Les Républicains) yarayacaktır. Bu nedenle, Cumhurbaşkanı Hollande’ın ilerleyen günlerde Müslümanları radikal teröristlerden ayrıştıran yeni bir açıklama yapması gerekebilir. Burada bir konu gözden kaçırılmamalıdır; eğer siyasetçiler ve entelektüeller de, bu gibi din ayrımına dayalı düşmanlık ve önyargıları körüklerlerse, bu, eğitim seviyesi daha düşük olan halk gruplarında çok daha büyük olaylara neden olabilir. Bu ise, ülkedeki kutuplaşmayı daha da arttırır ve Fransa’yı IŞİD ve El Kaide gibi radikal grupların baş hedefi haline getirebilir.

Fransa’daki terör saldırısının olası bir diğer etkisi de, Suriye’de devam etmekte olan iç savaşla ilgili olacaktır. Suriye iç savaşı, diktatoryal yönetime karşı bir halk devrimi şeklinde başlamış, ancak dünyadaki cihatçı grupların bu ülkeye akın etmesi ve ılımlı muhalefeti bastırması neticesinde, radikal İslamcı bir terör dalgasına dönüşmüştür. Bu nedenle, uzun süredir Suriye’deki Beşar Esad yönetimine ve Rusya’ya muhalif bir pozisyon almış olan Fransa, bu yaklaşımını değiştirmek ve bu iki ülkenin yönetimiyle de daha yakın işbirliğine yönelmek zorunda kalabilir. Elbette ne Esad, ne de Putin yönetimlerinin demokrat veya özgürlükçü oldukları iddia edilemez; ama şurası bir gerçektir ki, IŞİD tehlikesi karşısında, Putin ve Esad gibi otoriter yönetimler çok daha efektif mücadele yürütebilirler. Bu bağlamda, Fransa, Birleşik Krallık, ABD ve Türkiye gibi Batı bloğunun askeri açıdan önemli ülkelerinin ve genel olarak da NATO’nun oluşturacağı stratejiler çok önemli olacaktır. Ancak son Varşova Zirvesi’nin kararları incelendiğinde, NATO’nun, Ukrayna ve Baltık Devletlerine yönelik tehditleri nedeniyle, Rusya’yı da IŞİD ölçüsünde önemli bir tehdit kaynağı olarak gördüğü anlaşılmaktadır. Bu, doğru bir yaklaşım bile olsa, Suriye konusunda Rusya ile -en azından IŞİD’e karşı- bir işbirliği platformu oluşturmak, Batı bloğuna son derece faydalı olacaktır. Bu konuda, ABD’de Kasım ayında seçilecek yeni Başkan’ın kararları da çok kritik olacaktır. IŞİD terörü, muhakkak oluştuğu kaynakta bitirilmeli ve Suriye iç savaşı hakkaniyet ilkesiyle bağdaşan bir şekilde sonlandırılmalıdır.

Bu olayın bir diğer neticesi de, muhtemelen Avrupa Birliği’nin göç politikasıyla ilgili olacaktır. AB projesini toptan yıkabilecek aşırı sağcı akımların iktidara gelmesini önlemek için, AB’nin Suriye, Libya ve Irak gibi ülkelerden Türkiye’ye ve Avrupa’ya yönelen göç dalgasını önlemesi gerekmektedir. Bunun yolu ise, Türkiye ile Ahmet Davutoğlu döneminde yapılan göçmenlerin iadesi-vize muafiyeti anlaşmasını yürürlüğe sokmak ve Suriye iç savaşına kalıcı bir çözüm bulmaktır. Bu bağlamda, Türkiye, AB’ye olan göç dalgasına set çekecek önemli bir ülke olarak, Avrupa için yeniden önemli bir kanat ülkesi haline gelecektir. Bu, AB tam üyeliği halen hayal olarak görülse de, ilişkilerin kopmaması adına önemli bir kazanım olabilir.

Nice saldırısının bir diğer doğal sonucu da, genel olarak AB’nin ve bazı Avrupa ülkelerinin (Almanya, Fransa vs.) tarihsel olaylar üzerinden yürüttükleri ve birçok ülkeyle arasına hamaset duyguları sokan idealist yaklaşımlarını revize etmesi gerekliliğinin görülmesi olabilir. Zira tarihsel bazı olaylar ve tartışmalar nedeniyle (Ermeni soykırımı iddiaları) Türkiye, Azerbaycan ve daha birçok ülkeyi inciten AB, güncel tehditler yerine tarihsel olaylara odaklanarak, kendi vatandaşlarına da büyük zarar vermektedir. Bu yaklaşım, ülkeler arasındaki işbirliğini engellemekte ve dahası, halklar arasında hamaset duygularını körüklemektedir. Fransa ve AB’nin şu an güvenlik tehditleri karşısında ihtiyacı olan şey, hiç şüphesiz “realpolitik”tir.

Nice saldırısının ardından ortaya çıkan bir zorunluluk ise, Avrupa ülkelerinin radikalleşme ve terörizm kaynağı olmaya başlayan radikal İslami akımlara karşı mücadele etmesi gerekliliğidir. Bunun yolu ise, kesinlikle İslamofobik politikalar uygulamalar/üretmek değildir. Bunun yerine, laik sistemi kabul eden ılımlı Müslüman gruplara destek verilmelidir. Zira katı laik politikalar ve İslam karşıtlığı, bugüne kadar tüm deneyimler göstermektedir ki, kutuplaşma ve radikalleşmeyi daha da arttırmaktadır. Oysa yakın zamana kadar Türkiye’de geçerli olan laik Müslümanlık anlayışına benzer bir yaklaşım, Avrupa ülkelerini de rahat ettirecek ve Müslümanların radikalleşmesini önleyecektir. Bunun için, Türkiye’nin de Körfez ülkelerine benzemeye başlayan Müslüman kimliğini yeniden Cumhuriyet Türkiye’sinin geleneksel çizgisine çekmesi faydalı olabilir. Zira İslam dünyasının birçok açıdan lider ülkesi olan Türkiye’de de, IŞİD’e yüzde 8 oranında destek verildiğinin bazı kamuoyu araştırmalarında ortaya çıktığı görülmektedir.[3] Bu, şu an için çok marjinal bir düzey olsa da, orta vadede tehlikeli bir akım haline gelebilir.   

Son olarak, bu olay neticesinde bir kez daha teyit edilmiştir ki; Avrupa ülkeleri, Türkiye ve Akdeniz kıyısındaki diğer ülkeler arasında istihbarat paylaşımı ve işbirliği arttırılmalıdır. Akdeniz, son birkaç yıldır, terörizm ve illegal göçün merkezi durumuna gelmiştir. Bu nedenle, tüm bölge ülkelerinin güvenlik birimleri arasında karşılıklı güven ilişkileri tesis edilmeli ve yardımlaşma arttırılmalıdır. Rekabete dayalı yaklaşımlar yerine işbirliği olgusu ve dostane yaklaşımların öne çıkarılmasının, bölgedeki tüm ülkelere faydası olacaktır.  

Sonuç olarak, Nice terör saldırısı, son dönemde Avrupa’da ve genel olarak Batı dünyasında hızla artan İslamofobiyi körükleyecek çok talihsiz bir terör hadisesi olmuştur. Bu olay karşısında soğukkanlı ve iyi planlanmış tepkiler vermek, tüm Avrupalı liderlerin ve karar alıcıların görevidir. Türkiye de, bu gibi olaylar nedeniyle ayyuka çıkan radikal İslam tartışmaları ortamında, kendi laik demokratik rejimini güçlendirerek, Avrupalı Müslümanlar ve diğer Müslüman nüfusu ağır basan ülkeler için yeniden model bir ülke haline gelebilir.  

Yrd. Doç. Dr. Ozan ÖRMECİ

[1] Olay hakkında detaylar için; http://politikaakademisi.org/2016/07/15/nicede-bastille-gunu-katliami/.

[2] http://insider.foxnews.com/2016/07/14/hollande-france-under-threat-islamic-terrorism.

[3] http://www.bbc.com/turkce/haberler/2015/11/151118_pew_isid_anket_turkiye.

Birleşik Krallık'ta Theresa May'in Brexit Kabinesi Kuruldu

23 Haziran 2016 tarihinde yapılan halk oylaması sonucunda yüzde 52’ye yüzde 48 oranla Avrupa Birliği’nden ayrılma (Brexit) yanlılarının galip geldiği Birleşik Krallık’ta, yeni Başbakan Theresa May önderliğinde ve Birleşik Krallık'ın Brexit sürecini yönetmek amacıyla kurulan Muhafazakar Parti kabinesi görevine dün başladı. Referandumdan çıkan beklenmedik ayrılık kararı neticesinde istifa etmek zorunda kalan David Cameron, koltuğunu önceki İç İşleri Bakanı ve unutulmaz Britanya Başbakanı “Demir Leydi” Margaret Thatcher’a benzetilen May’a devretmek zorunda kalırken, kabinenin önemli Bakanlıklarında da kayda değer değişimler yaşandı.[1] Bu yazıda, Birleşik Krallık’ta Brexit referandumu ardından yaşanan gelişmeleri özetlemeye ve yorumlamaya çalışacağım.

Dün Kraliçe İkinci Elizabeth’le görüşmesi sonrasında hükümeti kurma görevini devralan ve yeni kabinesini kısa bir süre içerisinde ilan eden Theresa May[2], 1956 doğumlu deneyimli bir politikacı. Maidenhead seçim bölgesinden 1997 yılından beri Muhafazakâr Parti milletvekili olan May, 2010 yılından beri İç İşleri Bakanı olarak görev yapıyordu. Yaklaşık 6 yıllık görev süresiyle, İşçi Partili James Chuter Ede’den beri, yaklaşık 60 yıldır Birleşik Krallık’ta en uzun süre İç İşleri Bakanı olarak ofiste kalan siyasetçi olan May[3], göç[4], internet özgürlükleri[5], suçla mücadele ve AB ile ilişkiler gibi birçok katıda katı fikirlere sahip olmasına karşın, eşcinsel evliliklerine verdiği destekle daha önce dünya basınında dikkat çekmişti.[6] Görevi devraldıktan sonra yaptığı ilk konuşmada, ayrıcalıklı azınlığa ve eşitsizliklere karşı mücadele edeceğini söyleyen May, daha iyi bir Britanya kurma sözü vererek halka umut aşılamaya çalıştı.[7] May’in bu yaptığı elbette çok doğru; zira Brexit kararı ardından piyasalarda yaşanan olumsuz gelişmeler ve pound’un değer kaybı yaşaması, Birleşik Krallık’ta son birkaç haftadır halkta olumsuz bir havanın doğmasına yol açmıştı. İskoçya ve Kuzey İrlanda’dan gelen tehditler ve ayrılık sinyalleri de, bu olumsuz havayı daha da karamsar hale getiriyordu. Ancak May, dün yaptığı konuşmayla moralleri düzeltmeye çalıştı. May’in Başbakan olarak göreve başlamasını değerlendiren Brookings Enstitüsü’nden Richard V. Reeves, onun (1) tecrübesi, (2) esnekliği, (3) modernleştirici içgüdüleri, (4) Brexit sürecinde AB’de kalınmasını savunması ve AB yanlılarınca da düşman olarak görülmemesi, (5) istikrar yanlısı olması ve erken seçim istememesi, (6) Birleşik Krallık tarihinin ikinci kadın Başbakanı ve dünyada az sayıdaki kadın liderlerden biri olması ve (7) bir devlet okulundan yetişmiş olması sebebiyle önceki Başbakan David Cameron’ın aksine aristokrat bir görüntü çizmemesini, en önemli avantajları olarak belirtiyor. Ancak bunlar, somut başarılarla desteklenmeden hiçbir anlam ifade etmeyen daha ziyade imaja dayalı unsurlar. Zira May’in, ekonomi, iç politika ve dış politikada başarılı bir performans göstermesi ve reel kazanımlar elde etmesi gerekiyor. 

Theresa May

May’in Dış İşleri Bakanlığına eski Londra Belediye Başkanı ve Brexit’in en hararetli savunucularından Boris Johnson’ı ataması ise[8], halka ve dünyaya önemli bir mesaj olarak okunmalı. Brexit sürecinde “hayır” oyu verilmesi için en çok çaba gösteren Muhafazakâr Partili politikacı olan Johnson, aslında Başbakanlık için de favori isimlerden birisi olarak gösteriliyordu. Ancak Başbakanlığa uygun olmadığını söyleyerek liderlik yarışından çekilen Johnson, May tarafından adeta ödüllendirilerek yeni kabinede Dış İşleri Bakanı yapıldı. Johnson, kısa bir süre önce eski Başbakanlardan Winston Churchill hakkında yazdığı kitapla gündeme gelen ve Birleşik Krallık’ın AB’ye düşman olmadan kendi tarihsel imparatorluk mirasına dayalı bağımsız bir dış politika ve ekonomi politikası uygulaması gerektiğini söyleyen bir siyasetçi ve bu süreç için de çok doğru bir seçim olarak gözüküyor. May’in Dış İşleri Bakanlığına Johnson’ı ataması, Brexit’in sürecinin geri dönülemez olduğunu ve artık Birleşik Krallık’ın tüm planlarını yeni döneme göre yaptığını gösteriyor.

David Davis

Theresa May kabinesinde Brexit sürecini yönetmek için AB Bakanlığına atanan kişi ise, 1948 doğumlu deneyimli İngiliz muhafazakâr siyasetçi David Davis oldu. Davis, elbette Başbakan May ve Dış İşleri Bakanı Johnson’la koordinasyon halinde, bu süreci şekillendiren isim olacak. Davis’in sorumluluğu büyük; çünkü Birleşik Krallık’ın AB ile kuracağı yeni ilişkinin biçimini ve parametrelerini belirlemek kolay bir iş olmayacaktır. Hayatın neredeyse tüm alanını kapsayan AB standartları ve kuralları, her ne kadar Britanya hiçbir zaman Schengen alanı üyeliği ve ortak para birimi avronun kullanımına geçmese de, yıllardır uygulanan bazı politikaların rafa kaldırılması anlamına gelecektir. Birleşik Krallık’ın serbest ticaret için çok gerekli olan Gümrük Birliği anlaşmasını toptan mı, yoksa tüm üye ülkelerle ayrı ayrı mı imzalayacağı, Avrupa’da yaşayan ve çalışan İngilizler ile Birleşik Krallık’ta yaşayan AB vatandaşlarının koşullarının nasıl düzenleneceği ve daha birçok siyasal, ekonomik ve sosyal konu, Davis’in iyi yönetmesi gereken zor pazarlıklara sahne olacaktır. Brexit sürecine en başından beri destek veren Davis, 50. maddenin hemen işletilerek Brexit sürecinin hızlı bir şekilde sonlandırılmasını istediğini söylüyor.[9] Ancak en hızlı durumda bile, bu sürecin bir yıldan önce tamamlanması zor gözüküyor. Daha önemlisi, bu sürecin AB ile Birleşik Krallık arasında dostane bir şekilde yönetilmesinin çok gerekli olması. Çünkü Brexit kararı ardından bunu AB projesine ihanet olarak gören bazı Avrupalı siyasetçiler, Birleşik Krallık aleyhine adımlar atılmasını savunuyor ve halkın kararına saygı göstermiyorlar. Dolayısıyla, Davis’in işi hiç de kolay olmayacak.

There May’in yeni kurduğu kabinesinde, daha önce Savunma Bakanı ve son olarak da Dış İşleri Bakanı olarak görev yapan Philip Hammond, George Osborne’un yerine Maliye Bakanı olarak atandı. Hammond, deneyimiyle bu görevinden üstesinden rahatlıkla gelebilecek bir isim. Daha çok David Cameron’a yakın bir isim olarak bilinen Osborne ise, bir aralar parti liderliği için de ismi geçmesine karşın, Bakanlık ve belki de Genel Başkanlık için mücadele etmeyi May’in liderliği sonrasına ertelemek zorunda kalacak. May’in kabinesindeki kadın Bakanlar da dikkat çekti. Örneğin, Amber Rudd, May’den boşalan koltuğa oturarak yeni İç İşleri Bakanı oldu.[10] Justine Greening ise, Uluslararası Gelişme Bakanı olarak görevine devam edecek. Ayrıca Michael Fallon Savunma Bakanı olarak konumunu korudu ve Liam Fox Uluslararası Ticaret Bakanlığına atandı.

Peki, May’in önündeki zorluklar neler olacaktır? Elbette, Brexit süreci bu zorlukların en büyüğü ve en acil olanıdır. May, her ne kadar kendisi AB’de kalınmasını savunmuş olsa da, Brexit sürecini en iyi şekilde yönetmek ve Britanya halkına gelecek adına en iyi koşulları sunmak zorundadır. Ekonomi, diğer en önemli gündem maddesi olacaktır. Birleşik Krallık’ın Başbakan Cameron döneminde olduğu gibi ekonomik büyümeye ve yeni iş imkânları yaratmaya ihtiyacı vardır. Gelir eşitsizliklerinin azaltılması ve sosyoekonomik sorunların çözülmesine, bu yeni dönemde, Cameron dönemine kıyasla daha fazla önem verilmelidir. Ayrıca Londra’nın dünya finans merkezi konumunu koruyabilmesi de son derece hayati bir meseledir. Bunlar dışında, İskoçya ve Kuzey İrlanda’daki ayrılıkçı akımlar konusunda ne yapılacağı, May için çok önemli bir sınav olacaktır. İskoçya’da giderek güçlenen ayrılıkçı akım, şimdilerde AB’den ayrılma kararı alınmasını da fırsat bilerek yeni bir bağımsızlık referandumu düzenlemek istemektedir. Birleşik Krallık hükümetinin buna izin verip vermeyeceği ise bilinmemektedir. Her ne kadar, daha iki yıl kadar önce yapılan referandumda ayrılma kararı İskoç halkınca reddedilse de, şimdi AB’den ayrılma durumu nedeniyle "evet" oyu İskoçlarda daha ağır basabilir. Bu ise, Birleşik Krallık’ın küçülmesi anlamına gelecektir. İskoçya ve Kuzey İrlanda konularında sorunlarını çözmesi durumunda ise, Birleşik Krallık, dış politikada daha aktif ve AB’den farklı arayışlara yelken açabilir. Bu; Ortadoğu’da ABD ile ortak olarak daha aktif ve sert güç unsurlarını da devreye sokan şahin bir siyasi çizgi, ya da Asya’da ekonomi temelli ve Çin ve Hindistan başta olmak üzere bölge ülkelerini merkeze alan liberal bir görünüm arz edebilir. Ancak bunları uygulamaya sokmak için, öncelikle iç sorunların çözülmesi ve halka umut aşılanması gerekmektedir. Ayrıca son yıllarda Birleşik Krallık'ta AB yanlısı politikalar dışında hiçbir politika üretemez hale gelen anamuhalefet İngiliz İşçi Partisi'nin yeni döneme uygun hale getirilmesi de, her ne kadar bu konu May hükümetinin görevi olmasa da, ülkede yeni dönemde önemli bir siyasi mesele haline gelecektir. Labour'ın AB yanlısı çizgide kalıp kalmayacağı, Jeremy Corbyn'nin liderliğe devam edip etmeyeceği ve partinin yeni dönemde diğer konularda nasıl bir politika izleyeceği, kuşkusuz hükümetin performansı kadar önemli bir konu olacaktır. Zira Muhafazakar Parti'nin alternatifi halen sadece İşçi Partisi'dir.

Son olarak, Brexit sonrası Birleşik Krallık’a dair bazı açıklamalar yapmakta fayda var. Birleşik Krallık’ın AB’den ayrılmasını aşırı sağ ve ırkçılıkla bağdaştıran birçok görüş ve haber, aslında bu ülkenin kendi içerisinde AB kadar çoğulcu olan yapısını görmezden gelmektedir. Bugün İngiltere başta olmak üzere Birleşik Krallık’ı oluşturan tüm ülkelerde (İskoçya, Galler, Kuzey İrlanda), zaten hâlihazırda önemli oranda eski İngiliz kolonisi ülkelerden gelen -farklı ırk ve dinlerden- göçmen nüfus barınmaktadır. Elbette AB’den ayrılma kararının doğruluğu veya yanlışlığını, Birleşik Krallık’ın ekonomik ve siyasi performansı zaman içerisinde gösterecektir. Ayrıca Brexit yanlısı gruplar içerisinde de, hakikaten azımsanmayacak ölçüde ırkçı ve aşırı sağcı kişiler vardır. Ancak temelde bir dış politika tercihi ve egemenlik meselesi olan bu konuyu otomatik olarak ırkçılıkla bağdaştırmak, kanımca son derece önyargılıdır. Zira unutulmamalıdır ki, bugün Birleşik Krallık’ta Londra Belediye Başkanı seçilen kişi, Pakistan asıllı bir Müslüman olan Sadık Han’dır. Oysa AB üyesi birçok ülkede, bu gibi şeyler henüz hayal bile edilemez durumdadır. Dolayısıyla, çoğulculuğu salt AB üyeliği ile sınırlandırmak son derece hatalı bir yaklaşımdır. Ayrıca, son dönemde AB’den gelen sinyaller, bu birlik içerisindeki çoğulcu yapının yakın gelecekte giderek daha da azalacağı yönündedir. Şimdilik daha çok Türkiye’nin üyelik sürecine ve Suriyeli göçmenlere yönelen bu ırkçı tepkiler, zamanla Arap ve Afrika kökenli nüfus başta olmak üzere tüm göçmen nüfusa ve genel olarak tüm Müslümanlara da dönebilir. Bu nedenle, Birleşik Krallık’ın bu tarihi kararını uzun bir dönem içerisinde gözlemlemek ve değerlendirmek gerekir.

Yrd. Doç. Dr. Ozan ÖRMECİ

[1] Değişikliklere buradan bakılabilir; https://www.gov.uk/government/collections/ministerial-appointments-july-2016.

[2] http://www.bbc.com/news/uk-politics-36788782.

[3] https://next.ft.com/content/896aaa54-12bf-11e4-93a5-00144feabdc0.

[4] http://www.dailymail.co.uk/news/article-3126535/EU-ministers-hold-emergency-talks-Mediterranean-migrant-surge-Theresa-admits-crisis-reached-UK-border.html.

[5] http://www.theguardian.com/world/2015/nov/04/theresa-may-surveillance-measures-edward-snowden.

[6] http://www.pinknews.co.uk/2012/05/24/breaking-news-home-secretary-theresa-may-comes-out4marriage/.

[7] http://www.independent.co.uk/news/uk/politics/theresa-may-prime-minister-speech-david-cameron-downing-street-a7135231.html.

[8] http://www.bbc.com/news/uk-politics-36789972.

[9] http://www.reuters.com/article/uk-britain-eu-davis-factbox-idUKKCN0ZT2K0.

[10] http://www.telegraph.co.uk/news/0/who-is-in-new-prime-minister-theresa-mays-cabinet/.

Obama Nasıl Bir Başkandı?

Görev süresinin son aylarına giren ABD Başkanı Barack Obama, renkli kişiliği ve ilginç hayat hikâyesiyle dünya medyasının ilgi odağı olmayı sürdürüyor. Obama, son olarak da, gençken geleneksel Müslüman giysileri giymiş halde çekilmiş fotoğraflarının basında yer almasıyla sansasyon yarattı.[1] Peki Obama nasıl bir Başkandı, Başkanlık süresince ne gibi başarılar elde etti ve hangi konularda hüsrana uğradı? Bu yazıda, bu konuyu kısaca özetlemeye çalışacağım.

Konuya geçmeden önce, Obama’nın kendi ülkesi Amerika Birleşik Devletleri ve dünyada nasıl algılandığı konusunda yapılmış çalışmalara göz atmakta fayda var. İlk olarak ABD’ye dönersek, şu an için Obama’nın kendi ülkesinde yüzde 51 oranında onaylandığını görmekteyiz.[2] Bu, ikinci döneminin son aylarını yaşayan bir Başkan için oldukça yüksek bir oran ve Obama’nın halen Amerikan halkınca onaylanma oranları yüzde 40’ları geçemeyen Hillary Clinton ve Donald Trump gibi iki mevcut Başkan adayından çok daha fazla desteklendiğini gösteriyor.[3] 2009 Ocak ayı sonunda onaylanma oranı yüzde 68’i bulan Obama için en iyi dönem bu olurken, 2014 Kasım ayı başlarında yüzde 40’a düşen desteği, Başkanlığı boyunca en başarısız dönemlerinden birisiydi.

Obama’nın dünyadaki desteği

Aslına bakılırsa, dünya genelinde de Obama’ya destek halen oldukça yüksek boyutlarda. Pew Araştırma Merkezi’nin yaptığı çalışmaya göre; dünya genelinde araştırma yapılan 40 ülkede, halkın yüzde 65’i Obama hakkında olumlu görüşlere sahipken, yalnızca yüzde 27’si Amerikan Başkanı’na güvenmediğini belirtiyor.[4] Obama’ya en çok destek veren ülke halkları; Filipinler (yüzde 94), Güney Kore (yüzde 88), Fransa (yüzde 83), Gana (yüzde 82), Avustralya (yüzde 81), Kenya (yüzde 80), Tanzanya (yüzde 78), İtalya (yüzde 77), Güney Afrika (yüzde 77), Senegal (yüzde 77), Birleşik Krallık (yüzde 76),  Kanada (yüzde 76), Hindistan (yüzde 74) ve Vietnam (yüzde 71) olarak sıralanıyor. Obama’ya en düşük destek veren ülkelerse; Rusya (yüzde 11), Pakistan (yüzde 14), Ürdün (yüzde 14), Filistin (yüzde 15), Venezuela (yüzde 26), Lübnan (yüzde 36) ve Arjantin (yüzde 40) olarak sıralanıyor. Obama’nın, Irak Savaşı nedeniyle 2000’lerin başında anti-Amerikancılığın tavan yaptığı Türkiye’de yüzde 45, Çin Halk Cumhuriyeti gibi ABD’nin zaman zaman gergin ilişkiler içerisine girdiği bir ülkede de yüzde 44 oranlarında onaylanması ise, başarı hanesine eklenebilecek önemli detaylar. Yine Obama’nın Afrika ülkelerinde çok olumlu algılanması da, ABD ve kendisi adına önemli bir başarı olarak not edilmeli. Obama’nın İsrail’deki desteğinin yüzde 70’lerden yüzde 49’a düşmesi ve Rusya’da ABD’ye ve kendisine duyulan güveni çok aşağılara çekmesi ise, bu konudaki önemli başarısızlıkları olarak dikkat çekiyor. Hindistan ve Avrupa’da da halen oldukça popüler olan Obama, böylelikle popülarite ve onaylanma anlamında genel itibariyle başarılı bir profil ortaya koyuyor.

Dünyanın gelişmiş ekonomilerinde 2008 ekonomik krizi sonrası performans tablosu[5]

Şimdi bu onaylanma oranları dışında, reel politik konular üzerinden Obama’nın Başkanlığını değerlendirelim. Öncelikle, günümüzde vatandaşlar ve yönetimler için en önemli konu haline gelen ekonomi ile başlamakta fayda var. Mortgage krizi ile başlayan 2008 küresel ekonomik krizi ve savaşlardan yorgun düşen ABD’nin girdiği büyük askeri harcamaların yarattığı külfet nedeniyle, ekonomiyi dibe vurduğu bir noktada George W. Bush’dan devralan Obama, öncelikle yüzde 10’ları bulmuş işsizliği yüzde 5 seviyesine çekerek önemli bir iş başarmıştır.[6] Ekonomik büyüme oranlarına bakıldığındaysa, 2009 yılında dibe vuran ve yüzde 2,8 oranında küçülen Amerikan ekonomisinin, Obama’nın Başkan olmasıyla birlikte hızla düzelme yoluna girdiği ve 2010 yılında yüzde 2,5, 2011 yılında yüzde 1,6, 2012 yılında yüzde 2,2, 2013 yılında yüzde 1,5, 2014 yılında yüzde 2,4 ve 2015 yılında yine yüzde 2,4 büyüdüğü görülmektedir.[7] Bunlar, Obama’nın ekonomide başarılı olduğunu göstermektedir. Elbette bu rakamlar, ABD gibi dünya lideri bir ülke için yeterli bulunmayabilir; nitekim hızlı gelişen birçok ülkede geçtiğimiz yıllarda ekonomik büyüme oranları yüzde 10’ları (Çin Halk Cumhuriyeti) ve yüzde 7’leri (Türkiye) bulmuştur. Ancak önceki dönemle (Bush) kıyaslandığında, Obama’nın başarısı ortadadır. Obama’nın Trans-Pasifik Ortaklığı girişimi ve Trans-Atlantik Yatırım ve İşbirliği Anlaşması (TTIP) da, her ne kadar bunları eyleme sokmak bir sonraki ABD Başkanı’na kalacak olsa da, çok önemli jeoekonomik girişimler olarak övgüyü hak etmekte ve Obama’nın başarı hanesine yazılmaktadır.

Obama’nın en tartışmalı mirası, kuşkusuz dış politika alanında olacaktır. Görev süresi boyunca Hillary Clinton ve John Kerry gibi iki önemli Dış İşleri Bakanı ile çalışan Obama, aslında birçok başarılı girişime de imza atmıştır. Örneğin, Asya politikaları bağlamında oldukça önemli girişimlerde bulunan (Asia Pivot) Obama, ABD’nin Hindistan, Filipinler, Tayvan, Japonya, Myanmar, Vietnam ve Güney Kore başta olmak üzere birçok ülkeyle olan ilişkisini düzeltmiş ya da daha da geliştirmiş ve böylelikle, Çin Halk Cumhuriyeti’nin Asya’da artan ekonomik gücüne önemli bir denge mekanizması oluşturmayı başarmıştır. Yine ABD’nin Küba ile ilişkilerini normalleştirmesi ve Güney Amerika’daki fanatik anti-Amerikancı yönetimlerin zor duruma sokulmaları ya da işbaşından gönderilmeleri, Obama’nın başarı hanesine yazılması gereken konulardır. ABD’nin Ukrayna ve Suriye konularında zıtlaştığı Rusya Federasyonu’nu ve onun tartışmasız lideri Vladimir Putin’i ekonomik ambargolar neticesinde zor duruma sokması da, Obama açısından bir başarı olarak kabul edilebilir. Son olarak, Afrika’da yaptığı yatırımlarla hızla güçlenen Çin Halk Cumhuriyeti karşısında kişisel popülaritesiyle ABD’yi bu bölgede ayakta tutması, Obama için önemli bir kazanım ve başarı olarak sayılabilir. Lakin Obama’nın dış politikadaki bu başarılı girişimlerini gölgeleyen konu, Orta Doğu’da yaşanan “Arap Baharı” hüsranı olmuştur. Bu konuda Müslüman Kardeşler (İhvan) çizgisine ve "ılımlı İslam" modeline çok güvenen Obama, Tunus haricinde, Mısır, Libya ve Suriye’de desteklediği hareketlerin güçten düştüğünü ya da radikalleştiğine şahit olmuş ve sonuçta, bizzat ABD ve Türkiye gibi bazı Amerikan müttefikleri, IŞİD gibi radikal bir terör örgütüyle aynı saftaymış gibi çok yanlış bir görüntü ortaya konulmuştur. Dürüst olmak gerekirse, bugün, Ortadoğu, Obama dönemi öncesinden bile daha kötü haldedir. Amerikan Ordusu sayesinde Obama öncesinde bir nebze olsun istikrarlı olan Irak, bugün bölünme aşamasında ve her gün terör olaylarının yaşandığı çökmekte olan bir ülkedir. Suriye ise, iç savaşın halen devam ettiği, tamamen yıkılmış ve nüfusunun yarıdan fazlası yurtdışına göçmüş bir ülke haline gelmiştir. Her ne kadar, İran İslam Cumhuriyeti, yapılan nükleer anlaşma sayesinde uluslararası siyasal sisteme entegre edilse de, bu konuda Obama yönetimine olan destek -özellikle İsrail yanlısı çevrelerde- yüksek oranda değildir. Nitekim İsrail'deki Netanyahu iktidarının Obama'ya desteği hiç de yoğun değildir; hatta Netanyahu, ABD'de açık bir şekilde Cumhuriyetçileri desteklemektedir. Obama döneminde, ABD-İsrail ilişkilerine gerginlikler damgasını vurmuş ve ABD'nin Ortadoğu'daki en önemli müttefiği zaman zaman küstürülmüştür. Türkiye ise, 2000’lerin başında zirve yapan demokrasisi son dönemde hızla inişe geçen kötü bir müttefik görüntüsü çizmeye başlamıştır. Obama, çok güvendiği Türk lider Recep Tayyip Erdoğan’la birçok konuda ayrı düşmüş ve onun otoriter eğilimlerini dizginleyememiştir. En kötüsü ise, Ortadoğu’daki bu devletsizlik ve istikrarsızlık ortamı nedeniyle, IŞİD ve El Kaide gibi radikal birçok terör örgütü çok daha güçlü hale gelmiş (her ne kadar Usama Bin Ladin onun döneminde öldürülse de) ve dünya barışını tehdit etmeye başlamışlardır. Bunlar, ABD dış politikasının Obama dönemindeki en önemli başarısızlıkları olmuş ve neticede diğer bölgelerde son derece başarılı olan Obama’nın dış politika notunu artıdan nötre çevirmiştir. Ayrıca Obama’nın hiçbir önemli dünya sorununa (Filistin-İsrail Sorunu, Keşmir Sorunu, Kıbrıs Sorunu, Dağlık Karabağ Sorunu) kalıcı çözüm getirememesi de, Nobel Barış Ödülü sahibi olmasına karşın, dış politikada başarısının sorgulanmasına yol açmıştır.

Obama ailesi

Obama’nın en başarılı olduğu konulardan birisi ise, imajı ve rol-model kimliğidir. İyi bir aile babası, düşünceli bir eş ve esprili bir Amerikalı olarak, Obama, dünyada sevilen ve örnek alınan bir siyasi lider haline gelmiş ve her kesimden destekçi bulmayı başarmıştır. Öyle ki, Obama’yı, en aykırı ve din karşıtı sanat figürleri ile eşzamanlı olarak, Katolik Kilisesi ruhani lideri Papa Franciscus ve Müslüman bazı âlimler gibi birbirleriyle çok alakasız kişiler övmüş ve desteklemişlerdir. Bu, Obama’nın klasik stereotipileri altüst eden farklı kişiliği ve güçlü imajına iyi bir örnektir. Nitekim daha çok sağ/muhafazakâr çevrelerin sahiplendiği ailevi değerler, Obama gibi sol/liberal bir figür tarafından da başarıyla korunmuştur. Obama’nın basketbol ve caz müziği gibi Amerikalılarla özdeşleşen bazı değerleri benimsemesi de, hem seçmen gözünde onu iyi bir Amerikalı yapmış, hem de bu gibi Amerikan değerlerinin dünyaya daha yoğun olarak yayılmasını sağlamıştır. Dahası, Obama, dünya medyasında çok sık yer alan bir Başkan olarak, ABD’nin Irak Savaşı nedeniyle bozulan imajını düzeltmiş ve yumuşak güç unsurlarını çok etkili şekilde kullanmıştır. John F. Kennedy’den beri bu kadar çok iz bırakan bir ABD Başkanı, -belki biraz Ronald Reagan-, daha önce hiç görev yapmamıştır. Bu nedenle, Obama, rol-model kimliği ve imaj yönetimi açısından büyük bir başarıya imza atmış ve bu kişisel başarısını ülkesi adına da olumlu kullanmıştır.

Obama’nın başarısız olduğu bir alan ise, Afrikalı Amerikalıların sisteme entegrasyonunu tam olarak gerçekleştirememesidir. Bu konuda, Obama, Afrikalı Amerikalı kimliği nedeniyle çok avantajlı durumda olmasına karşın, sistemi kökünden değiştirebilecek bir güce hiçbir zaman erişememiştir. Bugün bile, ABD’de polis şiddeti nedeniyle onlarca Afrikalı Amerikalı vatandaş ve polis hayatlarını kaybetmekte[8] ve Afrikalı Amerikalı nüfusun 1970’lere benzer şekilde yeniden radikalleşmesi gibi tehlikeli eğilimler ülkede baş göstermektedir. Birçok Afrikalı Amerikalı, halen devletleriyle barışık durumda değildir ve Amerikan devletine yönelik ırkçılık suçlamaları giderek artmaktadır.[9] Obama, kabul etmek gerekir ki, bu konuda çaresiz ve başarısız bir performans göstermiştir. Ancak ekonomik eşitsizlikler giderilememesine karşın, Afrikalı Amerikalı nüfusun ve özellikle de kızların eğitimine Michelle Obama'nın da çabalarıyla hız kazandırılması, bu alanda olumlu bir gelişme olarak not edilebilir. 

Obama’nın ikinci başarısızlığı ise, son günlerde yeniden tartışılmaya başlanan silah reformu konusunda olmuştur. Bu konuda epey yoğun çaba gösteren ve Demokrat Senatör ve Temsilcilerden de büyük destek alan Obama[10], buna karşın sistemi değiştirebilecek kararlı bir gücü ortaya koyamamıştır. ABD’de her geçen yıl daha da artan silahlı baskınlar ve toplu katliam olayları, bu ülke için ciddi bir siyasal ve toplumsal sorun, dahası önemli bir prestij kaybı haline gelmiştir. Obama’nın gerek Afrikalı Amerikalıların sisteme entegrasyonu, gerekse silah reformu konusunda gösterdiği “denedim ama yapamadım” çizgisi, maalesef sorunları çözmekten uzak ve başarısızdır.

Sonuç olarak, popülarite ve onaylanma, ekonomi yönetimi ve rol-model kimliği/imaj yönetimiyle 3 alanda çok başarılı olan Obama, dış politikada nötr, Afrikalı Amerikalıların sisteme entegrasyonu ve silah reformu gibi 2 alanda ise başarısız olmuştur. Ancak genel tablo, 3 artı, 2 eksi ve 1 nötr puan ile yine de başarılı olduğunu göstermektedir. Bu da göstermektedir ki, ABD’nin bir sonraki Başkanı’nın işi çok zor olacaktır. Çünkü sevilen bir Başkan’ın yerini doldurmak kolay olmaz, hele ki bu kişi Obama gibi çok renkli ve örnek bir siyasetçiyse…

Yrd. Doç. Dr. Ozan ÖRMECİ

[1] Buradan görülebilir; http://www.infowars.com/photos-obama-wears-traditional-muslim-dress/.

[2] http://www.gallup.com/poll/116479/barack-obama-presidential-job-approval.aspx.

[3] http://www.reuters.com/article/us-usa-election-thirdparty-idUSKCN0ZO2AS.

[4] http://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/06/24/7-charts-on-how-the-world-views-president-obama/.

[5] https://www.bloomberg.com/view/articles/2016-05-02/measuring-president-obama-s-economic-performance.

[6] http://fortune.com/2016/01/12/obama-economy-charts/.

[7] http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.KD.ZG?locations=US.

[8] http://www.amerikaninsesi.com/a/dallas-police-shooting/3409398.html.

[9] http://politikaakademisi.org/2015/04/30/baltimore-olaylari-ve-amerikan-devletine-yonelik-irkcilik-elestirileri/.

[10] http://politikaakademisi.org/2016/01/07/silah-reformu-abd-ve-dunya-ornekleri/.

Amerikan Think-Tank Endüstrisi

Washington D.C.’de yeni kurulan[1] Çin Halk Cumhuriyeti orijinli tek think-tank (düşünce kuruluşu) olan ICAS (Institute for China-America Studies, Çin-Amerika Çalışmaları Enstitüsü)[2], Amerika Birleşik Devletleri’ndeki think-tank endüstrisi hakkında 31 Mayıs 2016 tarihinde Alek Chance imzalı bir rapor yayınlamıştır. “Think Tanks in the United States: Activities, Agendas, and Influence” (ABD’deki Düşünce Kuruluşları: Aktiviteler, Ajandalar ve Etkileri) adlı rapor[3], Çin-ABD ilişkilerinin başta Güney Çin Denizi’ndeki ihtilaflar ve dünya ekonomik liderliği gibi konularda sorunlu bir dönemden geçtiği de düşünüldüğünde, yakından incelenmeyi hak etmektedir. Bu yazıda, bu raporu Türkçe’ye özetleyerek çevirmeye çalışacağım.

Rapora think-tank endüstrisinin ABD’de karar alma ve politika yapım sürecindeki önemine dikkat çekerek başlayan Chance, bu sektörün ABD’de 20. yüzyıl başlarında geliştiğini yazmıştır. ABD’de günümüzde 1.830 civarında düşünce kuruluşu olduğunu belirten Chance, tüm dünyada bu alanda yalnızca 6.618 kuruluş olduğunu söyleyerek, ABD’nin bu alandaki öncü konumuna dikkat çekmiştir. Bu sektörün ABD’deki yıllık geliri ise 1 milyar dolar civarındadır. Bu rakamlar, kimileri için çok da etkileyici olmasa da, Chance’e göre, ABD’deki think-tankler, politika yapım ve karar alma süreçlerinde Amerikan yüksek öğretim kurumlarından bile daha etkili konumdadır. Bunun sebebi ise, Amerikalı siyasetçiler (yasa yapıcılar) ve think-tankler arasında, yıllar içerisinde güçlü bir bağımlılık ilişkisinin kurulmuş olmasıdır. Brookings, CFR (Council on Foreign Relations) ve Carnegie Endowment gibi köklü kuruluşlar “öğrencisiz üniversite” olarak değerlendirilen saygın kurumlar olmasına karşın, Amerikan think-tanklerinin yapıları birbirinden oldukça farklıdır. Nitekim bu think-tankler arasında 290 milyon dolar geliri ve 2000 civarında çalışanı olan RAND Corporation gibi çok büyük kurumlar olduğu gibi, birkaç çalışanın yönettiği ve gazetecilik-akademisyenlik-düşünce kuruluşu arasında bir yerde konumlanan -bütçeleri 1 milyon dolardan daha küçük- kuruluşlar da vardır. ABD’de think-tanklerin bu derece önemli olmasının en önemli sebebi ise, sivil bürokrasinin zaafiyeti ve parti disiplininin olmaması nedeniyle, sistemde uzman kişilerin son derece gerekli olmasıdır. Ayrıca yayın yapma zorunluluğu hisseden akademisyenlerin aksine, ABD’de think-tank çalışanlarının özgürce çalışabilmeleri, onları daha verimli ve alanında uzman kişiler haline getirmektedir.

Amerikan think-tankleri ve çalışan sayıları

ABD’de ilk think-tank dalgası 20. yüzyıl başlarında yaşanmıştır. Bu dönemde kurulan think-tankler arasında Carnegie Endowment for International Peace (1910), Brookings Institution (1916), Hoover Institution (1919) ve Council on Foreign Relations (1921) vardır. Bu kuruluşlar, kendilerini siyasi etkiden uzak tutmayı başarmış ve farklı fikirlere yer veren demokratik yapıları sayesinde yasa ve politika yapıcılar için saygın kuruluşlar haline gelmişlerdir. Bu dönemde özellikle Büyük Buhran’ın nedenleri üzerine yapılan çalışmalarla ve ekonomik krize yönelik çözüm önerileriyle dikkat çeken birinci nesil Amerikan think-tankleri, İkinci Dünya Savaşı sonrasında ABD’nin yeni dış politikasına paralel olarak daha önemli roller üstlenmişlerdir. Örneğin, Brookings Marshall Planı’na yön verirken, CFR de ABD’nin Sovyetleri çevreleme politikasına büyük ölçüde yön veren kuruluş olmuştur. ABD Hava Kuvvetleri, think-tanklerin önemi ve ABD’nin yeni ve küresel çaptaki dış politika anlayışının gerektirdiği uzmanlığın farkına vararak, 1945 yılında RAND’ı kurmuştur. RAND ve benzeri düşünce kuruluşları, ABD’nin ikinci nesil think-tankleri olmuştur. 1973 yılında Heritage Foundation’ın kurulması ise, ABD tarihi açısından bir diğer önemli dönüm noktası olmuştur. Serbest girişimcilik ve muhafazakâr değerlerin korunması amacıyla siyasetçilere kapsamlı raporlar hazırlamak için kurulan Heritage, modern düşünce kuruluşlarının ilk örneklerinden olmuştur. Heritage, iki yönüyle önceki düşünce kuruluşlarından daha farklıdır. İlk olarak, Heritage, think-tanklerin çalışma alanlarını çok genişletmiş ve daha çok savunma politikası ve dış politika ile sınırlı olan think-tanklerin tüm siyasi konularda raporlar yazabilmesini sağlamıştır. İkinci olarak, Heritage, tarafsız think-tank tarzını sona erdirmiş ve muhafazakâr ve milliyetçi değerlerin korunması konusunda taraf olan ve bu alanda çok daha ağır basan düşünce kuruluşları ekolünü ABD’de başlatmıştır. Nitekim bir araştırmaya göre, bugün de ABD’deki sağ/muhafazakâr düşünce kuruluşları, sol/liberal düşünce kuruluşlarının 3 katı oranındadır. 1980 yılından beri, ABD’deki düşünce kuruluşlarının sayısı hızla artmaktadır. Ancak bu eğilim, siyasi/ideolojik eğilimli düşünce kuruluşlarının da hızla artmasına neden olmuştur.

Alek Chance, raporunun sonraki bölümünde Amerikan think-tank endüstrisi hakkında önemli bazı istatistiklere yer vermektedir. Buna göre;

• ABD’de 1.830 civarında think-tank vardır.
• Dünyadaki think-tanklerin yüzde 60’ı ABD ya da Avrupa’dadır.
• Dünyadaki think-tanklerin yüzde 90’ı 1951’den sonra kurulmuştur.
• Amerikan think-tanklerinin sayısı, 1980 yılından beri önceki dönemin iki katına çıkmıştır.
• 1980 sonrası kurulan Amerikan think-tanklerinin büyük çoğunluğu, bazı özel alanlarda/konularda uzmanlaşmışlardır.
• Amerikan think-tanklerinin yaklaşık dörtte biri Washington D.C.’dedir.

Peki, think-tankler ne iş yapar? ABD özelinde, think-tanklerin siyaset yapımında çok önemli bir yeri vardır. Örneğin, Cumhuriyetçi Parti adına Başkan seçilen Ronald Reagan, 1981 yılında Beyaz Saray’a girerken, partiye yakın en önemli düşünce kuruluşu olan Heritage Foundation, kendisine 2000 civarında farklı konuda kapsamlı politika önerileri sunan inanılmaz bir rapor hazırlamıştır. “Mandate for Leadership” adlı bu rapor, Reagan yönetimince adeta kutsal bir kitap olarak görülmüş ve politikaların belirlenmesinde kritik rol oynamıştır. Öyle ki, Reagan ofisten ayrılırken, burada yazılı olan önerilerin yüzde 60’ını gerçekleştirmiştir. Bugün de, kendi alanında uzman kişileri toplayan kaliteli think-tankler, Amerika’da özellikle dış politika yapım sürecinde çok önemli görevler üstlenirler. Siyasetçilere rapor yazan, danışmanlık hizmeti veren ve çeşitli konularda kamuoyu oluşturulmasına hizmet eden düşünce kuruluşları, aynı zamanda gazeteciler ve medya kuruluşları için de hizmet verirler. Teknik bilgi odaklı içerik oluşturmakta zorlanan televizyon kanalları, gazeteler, dergiler ve internet tabanlı haber siteleri, yayınlarında think-tanklerin uzmanlarına yer vererek, izleyicilerine ve okurlarına daha kaliteli hizmet sunabilmektedirler. ABD’de, think-tanklerin halk eğitimi ve akademik açıdan da önemli rolleri vardır. Örneğin, CFR tarafından yayınlanan Foreign Affairs dergisi ve önceden Carnegie Endowment’ın yayınladığı Foreign Policy dergisi gibi yayınlar, halkın dış politika alanında bilgilendirilmesi ve bu alanda üniversitelerde okutulan derslere güncel içerik sağlanması açısından da kritik derecede önemli roller üstlenmektedirler.

Think-tanklerin aktiviteleri kategorize edilirse, şöyle bir tablo karşımıza çıkabilir;

Kamuya Yönelik	Özel Çıkarlara Yönelik
Konferanslar, kongreler ve seminerler düzenleyerek iç ve dış politikadaki birçok konuyu tartışmaya açmak.	Hükümet görevlileri, yasa yapıcılar (milletvekilleri), Senatörler ve bürokratları kabul etmek.
Akademisyenleri halkla buluşturmak ve fikirlerinin duyulmasını sağlamak.	Başkanlık seçimleri döneminde danışma hizmeti vermek.
Kongre’de çeşitli komitelerde beyanatta bulunmak, şahitlik etmek.	İlgili kişileri davet ederek, konferans, seminer ve workshoplar düzenlemek.
Kitap, makale, broşürler yayınlamak.	Ziyaretçi olarak çeşitli bürokratların think-tanklerde görev yapmasını sağlayarak, kendilerini geliştirmelerine aracılık etmek.
Politika önerilerini özetlemek ve konuları halkın anlayabileceği basit hale getirmek için görsel ya da işitsel kaynak oluşturmak.	Önceden önemli görevlerde bulunmuş siyasetçi ve bürokratlara kadrolarında yer vererek, politika yapım sürecine katkıda bulunmak.
Web siteleri oluşturarak, yayınların meraklılarınca okunmasına aracılık etmek.	Yasa yapıcılar ve bürokratlar için özel raporlar hazırlamak.

ABD’de, think-tankleri yapıları itibariyle 4 ana kümede toplamak mümkündür. Bunlardan ilki, “öğrencisiz üniversite” olarak adlandırılan köklü ve saygın düşünce kuruluşlarıdır. Bunlar, genelde tarafsız ve partiler üstü olarak konumlanmış ve devlet katında büyük saygı gören büyük düşünce kuruluşlarıdır. İkinci tip think-tankler, “government contractors” adı verilen ve çeşitli konularda ABD’de devletten fon ya da ihale almaya çalışan daha küçük boyutta ve sadece belli konularda uzmanlaşan kurumsal yapılardır. Üçüncü tip think-tankler, aktivistlerin oluşturduğu ve belli bir konuda kamuoyu oluşturmak için kurulmuş bir nevi baskı grubu olarak çalışan düşünce kuruluşlarıdır. Bu tip think-tankler, maddi kazançtan çok, belli siyasi/ideolojik konularla ilgilenirler. Örneğin, çevreci kuruluşlar ve think-tankler, rahatlıkla bu alana dâhil edilebilir. Dördüncü tip think-tankler ise, James McGann’ın “partizan” adını verdiği ve tamamen belli bir parti ekseninde hareket eden düşünce kuruluşlarıdır. Örneğin, Heritage, Cumhuriyetçi Parti ile olan güçlü bağları nedeniyle bu tip yapıda olan bir think-tanktir. Aktivistlerin oluşturduğu üçüncü tip haricinde, tüm think-tanklerde, maddi/ekonomik çıkarlar ön plandadır.    

Amerikan think-tankleri, genelde bir CEO ya da Başkan tarafından yönetilen ve büyük kurumlarda yöneticilerinin maaşları 200.000 dolar ile 600.000 dolar arasında değişen yapıdadır. Think-tanklerin, haliyle araştırmacılara ve uzmanlara ihtiyaçları vardır. Amerikan think-tankleri, genellikle “senior fellows” ya da “resident fellows” adı verilen ve uzun süreli kontrat imzalayan kendi akademisyen ya da uzman çalışanlarını istihdam etmektedirler. Ziyaretçi (visiting) ya da “non-resident fellow” çalışanlar ise, geçici süreyle ve bir konuda araştırma yapması ve rapor yazması için kuruma dâhil edilen akademisyenlerdir. Bu tip akademisyenler maaşlı olarak çalışırken, “adjunct fellows” adı verilen bir grup uzman ve akademisyen de, bu tip kurumlarda ücretsiz olarak çalışmaktadırlar. Ayrıca think-tanklerde araştırma asistanları, editörler ve bloggerlar gibi çok farklı tipte maaşlı çalışanlar bulunmaktadır. Brookings ve CSIS gibi geleneksel think-tankler kadrolu akademisyen ve uzman araştırmacılara ağırlıkla yer verirken, daha küçük think-tanklerde blogger ya da yerinden bilgi sağlayabilen akademik derecesi olmayan kişiler de önemli roller üstlenebilirler.    

Amerikan think-tanklerinin ideolojik sınıflandırılması

Think-tanklerin finanse edilmesi de çok önemli bir konudur. Brookings ve Carnegie gibi bazı kurumlar bağışlar ve vakıf gelirlerine dayanırken, RAND gibi bazı kuruluşlar da müşterilerinden gelen kontrata dayalı gelirler sayesinde ayakta kalmaktadırlar. RAND, 2013 yılında 300 milyon dolara yaklaşan geliriyle, bu alanda istisnai bir başarı örneğidir. Ayrıca ideolojik açıdan da Amerikan think-tanklerini sınıflandırmak mümkündür. Örneğin, Heritage ve Hoover Institution gibi kurumlar muhafazakâr/sağ değerleri savunurken, Carnegie ve Brookings sol/liberal değerleri savunmaktadır. CFR daha merkezde bir kurum olarak dikkat çekerken, CSIS, Washington Institute ve RAND ılımlı/merkez sağ, Cato Institute özgürlükçü (liberter) ve CAP (Center for American Progress) sol (progressive) çizgidedir.

Amerikan think-tanklerinin etki alanına bakıldığında ise, şöyle bir durum karşımıza çıkmaktadır;

• 1999-2008 yılları arasında uzmanlarının Kongre’deki komitelerde görüşlerine başvurulması oranlarına bakıldığında; AEI (American Enterprise Institute) yüzde 21, CSIS yüzde 17, Heritage yüzde 15, Cato Institute yüzde 13, Brookings yüzde 11, Urban Institute yüzde 10 ve diğerleri yüzde 13 ağırlığa sahiptir.
• 1999-2008 yılları arasında ulusal medyada yer alma oranlarına bakıldığında; Brookings yüzde 26, AEI yüzde 14, Heritage yüzde 13, CSIS yüzde 9, Cato Institute yüzde 9, Urban Institute yüzde 6 ve diğerleri olarak yer almaktadır.
• 1999-2008 yılları arasında uzmanlarının Kongre’de görüşlerine başvurulması oranlarına bakıldığında; Heritage yüzde 22, Brookings yüzde 17, RAND yüzde 12, CSIS yüzde 10, Urban Institute yüzde 9, AEI yüzde 9 ve diğerleri olarak yer almaktadır.

ABD’de ve dünyada think-tanklerin ilerleyen yıllarda daha da fazla önem kazanacağı ortadadır. Medyanın gelişmesi ve küreselleşme ve sosyal medya sayesinde başlayan bilgi bombardımanı, bu bilgileri süzüp anlamlı hale getirecek kalifiye personel ihtiyacını ortaya çıkarmıştır. Zaten devlet görevlileri ve üniversite personelinin geleneksel rolleri nedeniyle bu alanda yetersiz kalması, think-tankleri serbest piyasa ekonomisi koşullarında doğal olarak ortaya çıkarmış ve bugün de daha da gelişmelerine neden olmaktadır. Ancak ABD özelinde, kutuplaşan siyaset nedeniyle think-tanklerin de eskisinden farklı olarak giderek daha fazla kutuplaşabileceği düşünülebilir. Maddi zorunluluklar da, think-tanklerin tamamen tarafsız yayın yapmalarını imkânsız hale getirmektedir. Bu nedenle, think-tank ve lobi faaliyetlerini önemsemek, ancak bunun madalyonun sadece bir yüzü olduğunu akılda tutmak gerekir.

Yrd. Doç. Dr. Ozan ÖRMECİ

[1] http://foreignpolicy.com/2016/07/07/beijing-establishes-washington-dc-think-tank-south-china-sea/.

[2] Web sitesi için; http://chinaus-icas.org/.

[3] Raporun tamamı buradan okunabilir; http://chinaus-icas.org/wp-content/uploads/2016/05/ICAS-Report-2016-Think-Tanks-in-the-US.pdf.