13 Ekim 2014 Pazartesi

Turkey's Kurdish Challenge



The transformation of “Arab Spring” into “Arab Winter” due to bloody civil war in Syria, military takeover in Egypt and instabilities in Libya not only decreased hopes for democracy in the Arab world, but also brought Kurdish question to a new dimension for countries having large Kurdish population including Iraq, Turkey, Syria and Islamic Republic of Iran.

Among these countries, Iran seems to be most secure one since Kurdish armed resistance in Iran (PJAK) is weaker compared to other Kurdish secessionist movements and Iran does not have any concern for democracy or human rights violations against secessionist groups. The radical and authoritarian nature of the Islamic regime interestingly poses an advantage for the Islamist regime in preventing Kurdish secessionism.

In Syria, civil war between Syrian President Bashar al Assad loyalists, Kurdish groups, moderate Sunni opposition and radical Sunni terrorist groups like ISIS (Islamic State of Iraq and Greater Syria) presents a complex picture for Kurds. In Kobani town near Turkish border, there are serious fights going on for weeks between the ISIS and Kurdish militia (PKK and its Syrian branch PYD). It seems difficult for Syrian Kurds to fight against the ISIS without Turkish support. However, Turkey does not want to deal with two Kurdish political entities at the same time and new Prime Minister Ahmet Davutoğlu made it clear that Turkey could help Syrian Kurds only with the condition of fighting against Assad regime. “Of course, because we believe that if Assad stays in Damascus with this brutal policy, if [ISIS] goes, another radical organization may come in” said Davutoğlu in order to show that Turkey’s support to Kurds is contingent on the Syrian regime being the principal target.[1]

In Iraq, Kurds have been enjoying an autonomous state for many years and now making preparations for the declaration of an independent Kurdistan on the northern part of the country ruled by Massoud Barzani and Kurdistan Regional Government. Although the recent terror wave created by the ISIS posed a major threat to survival of an independent Kurdistan in Iraq, Iraqi Kurds seem to be the strongest actor among Kurds since they have a regular army (Peshmerga) now will be trained by the British Army and supplied arms by Germany and France. Israeli Prime Minister Benjamin Netanyahu has already declared that his country is ready to recognize an independent Kurdistan in northern Iraq.[2] It is no secret that energy security and transportation has more weight in Western strategies concerning their plans and policies towards the Middle East. That is why, energy agreements with Western companies and Turkey’s “green light” to an independent Kurdistan for the transportation of cheap oil through its pipelines will be the most crucial factors for such a move. Marc Champion from Gulf News claims that Turkish President of the Republic Recep Tayyip Erdoğan’s look for international support for his Presidency due to his decreasing legitimacy related to the claims on the international media about Turkey’s support to ISIS and Iraqi Kurdish leader Massoud Barzani’s ambition of being crowned leader of an independent entity work to mutual advantage for these two Nakshi politicians.[3]

In Turkey, although the Justice and Development Party (JDP) has been the most reformist party ever concerning the Kurdish question in the country, Turkey’s Kurds are now angry towards their government for not giving more help to Syrian Kurds and organized large demonstrations and attacks towards security forces which led to 35 deaths last week in some villages in the southeastern part of the country largely populated by Kurds. Events also spread to some Kurdish neighborhoods in Western villages including Ankara, İzmir and İstanbul. The unrest is largely due to allegations that “Turkey’s government is turning a blind eye to, or even supporting, ISIS’s onslaught against Kurdish militants holed up in Kobani”.[4] However, Turkey’s hesitance for not entering into Syrian soil is not just based on concerns related to Kurdish independence. According to Hugh Pope from The Guardian, Turkish administration thinks that breaking international law by crossing a border could weaken Turkey’s international position (as with Russia in Ukraine), set off angry regional reactions from backers of Damascus such as Iran and Lebanon’s Hezbollah, and could lead to Syria itself firing missiles at Turkish cities.[5] However, Turkey’s indifference towards Kobani tragedy might also be an internal problem since one of the leaders of the PKK, Cemil Bayık, recently declared that “this would mean an end for the peace process going on between the Turkish state and PKK”.[6] Turkey’s Kurds seem now not impressed by the all cultural openings made by the Turkish state and look for autonomy and Kurdish education in state schools in southeastern Anatolia. Recent Scottish referendum in United Kingdom also gave Kurds inspiration and hope for a peaceful democratic solution. However, the biggest problem of the Kurds in Turkey is that the Kurdish population living in the Western cities are larger compared to Kurdish population in the southeastern Anatolia and not all Kurds want autonomy or break-up from Turkey.

Having said these, policy options for Turkish government seem rather limited. Turkey might try to use its military force in addition to some cultural openings (Kurdish education in weekend schools and elective Kurdish courses) and political psychological methods to increase its legitimacy and to regain control in Kurdish villages or to accept a referendum in order to finalize its Kurdish question with a democratic tool and leave the decision up to Kurds themselves. In any case, Kurdish nationalism will continue to have a growing effect over Turkish politics.  


Dr. Ozan ÖRMECİ





[1] Semih İdiz (2014), “Assad, not Islamic State, in Ankara’s crosshairs”, Al Monitor, Date of Accession: 13.10.2014 from http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/10/turkey-united-states-syria-isis-kurds-assad.html.  
[2] “Netanyahu calls for Kurdish independence from Iraq”, Haaretz, Date of Accession: 13.10.2014 from http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/.premium-1.601997.
[3] Marc Champion (2014), “Why Turkey will help the Kurds to break up Iraq”, Gulf News, Date of Accession: 13.10.2014 from http://gulfnews.com/opinions/columnists/why-turkey-will-help-the-kurds-to-break-up-iraq-1.1355861.   
[4] Piotr Zalewski (2014), “Turkey Catches Fire as ISIS Burns Kobani”, Time, Date of Accession: 13.10.2014 from http://time.com/3482714/isis-battle-kurds-kobani-turkey/.  
[5] Hugh Pope (2014), “Why Syria’s disaster threatens a war in Turkey”, The Guardian, Date of Accession: 13.10.2014 from http://www.theguardian.com/commentisfree/2014/oct/10/syria-disaster-war-turkey-isis-pkk.  
[6] Marie Jégo (2014), “Les raisons de la défiance turque envers les défenseurs kurdes de Kobané”, Le Monde, Date of Accession: 13.10.2014 from http://www.lemonde.fr/international/article/2014/10/13/les-raisons-de-la-defiance-turque-envers-les-defenseurs-kurdes-de-kobane_4505517_3210.html.  

9 Ekim 2014 Perşembe

2014 Bosna-Hersek Seçimleri


Yugoslavya’nın dağılmasını izleyen yıllarda, 1992 yılındaki bağımsızlık ilanının ardından kanlı bir içsavaşa ve Müslümanlara yönelik soykırıma sahne olan ve 1995 yılındaki Dayton Barış Antlaşması ile varlığını güvence altına alan Bosna-Hersek’te, 12 Ekim 2014 tarihinde halk seçimler için sandık başına gidecek. Bu seçimlerde Bosna-Hersek’in yeni Devlet Başkanı ve Üçlü Devlet Başkanlığı Konseyi üyeleri, ülkenin parlamentosunu oluşturan iki meclisin üyeleri, ülkenin iki entitesi olan Bosna Hersek Federasyonu ve Sırp Cumhuriyeti meclisleri ile 10 kanton meclisinin yeni üyeleri belirlenecek. Bu yazıda Bosna-Hersek siyasi sistemi hakkında sizi bilgilendirerek, seçimler öncesinde son durumu analiz edeceğim.

Federatif esaslara göre kurulmuş olan Bosna-Hersek Devleti, aslına bakılırsa iki devletten ve bir özerk bölgeden (Brçko) oluşmaktadır; bunlardan ilki toprakların % 51’ine sahip Hırvat ve Boşnaklardan oluşan Bosna-Hersek Federasyonu, diğeri ise toprakların % 49’una sahip Sırplardan oluşan Sırp Cumhuriyeti’dir.[1] Bu iki devlet de federatif yapıda şekillenmiş olup, kendi içlerinde kantonlara ayrılmışlardır. Ülkeyi bir arada tutan kurum ise; Üçlü Devlet Başkanlığı Konseyi adı verilen ve Dayton Antlaşması’na göre üç etnik grubun da temsil edildiği, 4 yıllığına seçilmiş üç üyenin 8 aylık dönemlerle rotasyon yaparak Başkan oldukları ülkedeki en yüksek idari birimdir.[2] Buna göre; ülkedeki en büyük üç etnik grup olan Boşnaklar, Sırplar ve Hırvatlar kendi aralarında yaptıkları seçimlerle Cumhurbaşkanlığı Konseyi üyelerini belirlerler. Bosna-Hersek Bakanlar Konseyi Başkanı (Başbakan) ise, Bosna-Hersek Devlet Başkanlığı Konseyi’nin önerisi üzerine, Bosna-Hersek Temsilciler Meclisi tarafından seçilmektedir.[3]

Boşnak ve Hırvatların oluşturduğu Bosna-Hersek Federasyonu (FBiH) ve Sırpların oluşturduğu Sırp Cumhuriyeti (RS)

Ülkedeki ana devlet Parlamentosu (Parlamentarna Skupština) ise; 42 üyeli Temsilciler Meclisi (Predstavnički dom/Zastupnički dom) ve 15 üyeli Halklar Meclisi (Dom Naroda)  olmak üzere iki kamaradan oluşmaktadır.[4] Bu asıl devlet yönetim yapılanmasının yanı sıra, Bosna-Hersek Federasyonu, Sırp Cumhuriyeti ve kantonların da kendi hükümetleri ve parlamentoları bulunmaktadır.[5] Ülkedeki bu karışık siyasi yapı nedeniyle toplamda 760 milletvekili, 180 Bakan, 14 Başbakan ve 5 Cumhurbaşkanı bulunmaktadır.[6] Seçimlerde Boşnak (toplam nüfusun % 48’i) ve Hırvatlar (toplam nüfusun % 14’ü) Bosna-Hersek Federasyonu temsilcileri, Sırplar (toplam nüfusun % 38’i) Sırp Cumhuriyeti temsilcileri için oy kullanacaklardır.[7] Ülkedeki son Devlet Başkanlığı seçimleri 2010 yılında yapılmış ve bu seçimler sonucunda Hırvatlar % 60,6 oyla Sosyal Demokrat Parti (SDP) adayı Jelyko Komsiç’i, Boşnaklar % 34,9 oyla Demokratik Eylem Partisi (SDA) adayı Bakir İzzetbegoviç’i ve Sırplar % 48,9 oyla Sosyal Demokratlar Birliği (SNSD) adayı Neboysa Radmanoviç’i Üçlü Devlet Başkanlığı Konseyi’ne seçmişlerdir.[8] Bu seçimlerde Komsiç ve Radmanoviç, anayasa gereği üçüncü defa aday olmazken, böyle bir engeli bulunmayan Bakir İzzetbegoviç yeniden adaydır.[9]


Bakir İzzetbegoviç

Seçimlerde Boşnakların favori adayı; “babadan oğula nesil” görüntüsü sergileyen Boşnakların efsanevi lideri Aliya İzzetbegoviç’in oğlu Bakir İzzetbegoviç’tir. 1956 doğumlu İzzetbegoviç, yine Demokratik Eylem Partisi – SDA’nın adayı olarak Boşnakların en ön plana çıkan ismidir. Diğer önemli Boşnak adaylar ise; Sosyal Demokrat Parti – SDP adayı Bekir Hacıömeroviç, Dnevni Avaz gazetesi sahibi ve Bosna-Hersek’in Daha İyi Geleceği İçin İşbirliği Partisi – SBB’nin lideri Fahrudin Radonçiç, İsveç’te ikamet eden ve Diyaspora Partisinin adayı olarak seçime giren Cebrail Bayramoviç, Demokratik Cephe – DF adayı Emir Sulyagiç, Bosna-Hersek Vatansever Partisi – BPS’nin adayı asker kökenli Sefer Haliloviç ve bağımsız adaylar; uzun yıllar Bosna Hersek Reis-ul Uleması olarak görev yapan ve El Ezher Üniversitesi mezunu din adamı Mustafa Ceriç, eski Breza Belediye Başkanı Halil Tuzliç ve deneyimli Boşnak siyasetçi Mirsa Kebo’dur.[10]



Jelyka Cviyanoviç

Konseyin Sırp üyeliği için ön plana çıkan adaylar; mevcut Bosna Sırp Cumhuriyeti Başbakanı Bağımsız Sosyal Demokratlar Birliği – SNSD adayı ve halen Bosna Sırp Cumhuriyeti (RS) Başbakanlığı görevini yürüten Jelyka Cviyanoviç, Demokratik İlerleme Partisi – PDP adayı ve daha önce Sırp Cumhuriyeti Başbakanlığı görevini yürütmüş Mladen İvaniç ve Adaletli Politika Partisi – SPP adayı ve daha önce Sırp Radikal Partisi tarafından milletvekili adayı olarak gösterilmiş olan Goran Zmiyanyats’tır.[11]


Jivko Budimir

Konseyin Hırvat üyeliği için yarışacak isimler ise; Adalet ve Güven Partisi – SPP adayı ve geçmişte Boşnaklara karşı savaşan Hırvat Savunma Konseyi’nde (HVO) albay olarak görev yapmış olan Jivko Budimir, Hırvat Demokrat Birliği 1990 - HDZ 1990 adayı ve savaşın ardından ülkede Bakanlık ve yaklaşık bir yıl Bosna Hersek Başbakanlığı görevi yapmış olan Martin Raguj, Bosna-Hersek Hırvat Demokrat Birliği - HDZ BİH adayı ve 2002-2005 yılları arasında Konsey üyesi olan Dragan Çoviç ve Demokratik Cephe – DF adayı Zora Terziç-Şeremet’tir.[12]

Seçimler öncesinde çeşitli tartışmalar da yaşanmıştır. Öncelikle, Ekim ayının ilk haftasında yapılması beklenen seçimler, Kurban Bayramı nedeniyle bir hafta ertelenmiş ve 12 Ekim’e alınmıştır.[13] Diğer bir önemli olay ise; seçimler öncesinde yapılan yolsuzluk operasyonu olmuştur. Bosna-Hersek Araştırma ve Koruma Ajansı (SIPA) tarafından düzenlenen “Et” kod adlı yolsuzluk operasyonunda, Bosna-Hersek Federasyonu Tarım Bakanı Yerko İvankoviç Liyanoviç ile Ticaret Bakanı Milorad Bahilya gözaltına alınmış ve bu durum seçimler öncesinde huzursuzluk yaratmıştır.[14]

Son tahlilde, Üçlü Devlet Başkanlığı Konseyi üyeleri açısından bir değerlendirme yapmak gerekirse; Boşnaklar için Bakir İzzetbegoviç, Sırplar için Jelyka Cviyanoviç ve Hırvatlar için -her ne kadar bir süre önce yolsuzluk nedeniyle gözaltına alınsa da- Jivko Budimir isimlerinin ön plana çıktığı görülmektedir.


Yrd. Doç. Dr. Ozan ÖRMECİ



[1] “Bosna-Hersek”, Vikipedi, Erişim Tarihi: 10.10.2014, Erişim Adresi: http://tr.wikipedia.org/wiki/Bosna-Hersek.
[2] “Bosna-Hersek”, Vikipedi, Erişim Tarihi: 10.10.2014, Erişim Adresi: http://tr.wikipedia.org/wiki/Bosna-Hersek.
[3] “Bosna-Hersek’in Siyasi Görünümü”, Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı, Erişim Tarihi: 10.10.2014, Erişim Adresi: http://www.mfa.gov.tr/bosna-hersek-siyasi-gorunumu.tr.mfa.  
[4] “Elections in Bosnia and Herzegovina”, Wikipedia, Erişim Tarihi: 10.10.2014, Erişim Adresi: http://en.wikipedia.org/wiki/Elections_in_Bosnia_and_Herzegovina.
[5] “Bosna-Hersek’in Siyasi Görünümü”, Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı, Erişim Tarihi: 10.10.2014, Erişim Adresi: http://www.mfa.gov.tr/bosna-hersek-siyasi-gorunumu.tr.mfa.    
[6] Yaşın, Gözde Kılıç (2010), “Bosna-Hersek’te Seçim Süreci”, 21. Yüzyıl Türkiye Enstitüsü, Erişim Tarihi: 10.10.2014, Erişim Adresi: http://www.21yyte.org/tr/arastirma/balkanlar-ve-kibris-arastirmalari-merkezi/2010/10/02/5605/bosna-hersekte-secim-sureci.  
[7] “Bosnia and Herzegovina general election, 2014”, Wikipedia, Erişim Tarihi: 10.10.2014, Erişim Adresi: http://en.wikipedia.org/wiki/Bosnia_and_Herzegovina_general_election,_2014.    
[8] “Bosnia and Herzegovina”, Election Guide, Erişim Tarihi: 10.10.2014, Erişim Adresi: http://www.electionguide.org/elections/id/2407/.  
[9] “Bosna-Hersek Seçimleri 12 Ekim’de”, Al Jazeera Türk, Erişim Tarihi: 10.10.2014, Erişim Adresi: http://www.aljazeera.com.tr/haber/bosna-hersek-secimleri-12-ekimde.   
[10] “Bosna Hersek’te "Devlet Başkanlığı Konseyi" İçin 17 Aday”, Sondakika.com, Erişim Tarihi: 10.10.2014, Erişim Adresi: http://www.sondakika.com/haber/haber-bosna-hersek-te-devlet-baskanligi-konseyi-icin-17-6263228/.  
[11] “Bosna Hersek’te "Devlet Başkanlığı Konseyi" İçin 17 Aday”, Sondakika.com, Erişim Tarihi: 10.10.2014, Erişim Adresi: http://www.sondakika.com/haber/haber-bosna-hersek-te-devlet-baskanligi-konseyi-icin-17-6263228/.  
[12] “Bosna Hersek’te "Devlet Başkanlığı Konseyi" İçin 17 Aday”, Sondakika.com, Erişim Tarihi: 10.10.2014, Erişim Adresi: http://www.sondakika.com/haber/haber-bosna-hersek-te-devlet-baskanligi-konseyi-icin-17-6263228/.  
[13] “Bosna-Hersek Seçimleri 12 Ekim’de”, Al Jazeera Türk, Erişim Tarihi: 10.10.2014, Erişim Adresi: http://www.aljazeera.com.tr/haber/bosna-hersek-secimleri-12-ekimde.  
[14] “Bosna-Hersek'te seçim öncesi yolsuzluk operasyonu”, T24, Erişim Tarihi: 10.10.2014, Erişim Adresi: http://t24.com.tr/haber/bosna-hersekte-secim-oncesi-yolsuzluk-operasyonu,270328.  

2014 Bolivya Başkanlık Seçimleri


Bolivya ya da Çokuluslu Bolivya Devleti (İspanyolca: Estado Plurinacional de Bolivia) Güney Amerika kıtasının orta bölümünde yer alan ve 10 milyonun üzerinde nüfusu olan bir Latin Amerika ülkesidir.[1] Bu yazıda Bolivya’nın yakın siyasi geçmişinde yaşananları özetleyerek, 2014 seçimlerini sizler için analiz edeceğim.

Bağımsızlığını kazanmasından bu yana Bolivya açısından en büyük siyasi değişimlerin yaşandığı dönem; 2005 yılında yapılan ve sonucunda % 54’lük oy oranıyla Evo Morales’in[2] Devlet Başkanlığı görevine seçildiği Başkanlık seçimleri olmuştur. Morales’in başa geçmesiyle, ülkede köklü değişikliklerin başladığı yeni bir döneme girilmiştir. 1993-1997 yılları arasında devlet başkanlığı görevini yürüten Gonzalo Sanzhez döneminde, ülkenin sahip olduğu doğalgaz ve hidrokarbon şirketlerinin özelleştirilmesine karşı yapılan halk hareketlerinde lider konumda bulunan ve 185 yıllık Bolivya tarihinde ilk kez yerli kökenli biri olarak devlet başkanlığına seçilen Evo Morales, yerli halkın ve fakir kesimlerin doğalgaz gelirlerinden ve toprak reformundan daha adil pay almasını savunan Sosyalizm Hareketi’nin (Movimiento al Socialismo) ve ülkede yaygın bulunan koka ekimini savunan koka üreticileri federasyonunun da lideri konumundadır.[3] Anti-emperyalist ve anti-Amerikan söylemleriyle dünya kamuoyunda da büyük ses getiren Morales, Aralık 2009’da yapılan seçimlerde oylarını arttırarak, % 64 oy oranıyla yeniden Devlet Başkanlığı’na seçilmiştir. Bu ikinci döneminde Morales, yeni bir anayasa oluşturulmasına hız vermiş ve yüksek yargı ile devletin önemli kurumlarında yerli halk hâkimiyetini esas alan bir yapılanmaya gitmiştir. Dış politika alanında da cesur hamleler yapan Morales, kendisinden önceki hükümetin ABD ile imzaladığı Serbest Ticaret Anlaşması’nı iptal etmiş ve bunun yerine Venezuela’nın devrimci sosyalist lideri Hugo Chavez’in fikir babası olduğu ALBA’ya (Latin Amerika için Bolivarcı Alternatif) katılmıştır.

Evo Morales

Bolivya tarihinin 17. anayasası olan ve 7 Şubat 2009 tarihinde yürürlüğe giren (referandumda % 61,43 oyla onaylanmıştır[4]) Bolivya Çokuluslu Devleti Anayasası[5]; normal yargı sisteminin yanı sıra, yerli halkların geleneksel hukuk sisteminin tanınmasına ve uygulanmasına da izin vermektedir.[6] Yine bu son anayasaya göre; Bolivya önceki dönemden farklı olarak artık Katolik değil, laik bir devlet haline gelmiş ve özel toprak mülkiyeti 5000 hektarla sınırlandırılmıştır.[7]

Bolivya ekonomisi ise büyük ölçüde doğal kaynaklara dayanmaktadır.[8] Doğalgazın yanında, stratejik maden olarak nitelenen ve şarj edilebilen elektrik bataryalarının temel hammaddesi konumunda bulunan lityum, ülke ekonomisinin belkemiği durumundadır. Morales’in reformları sonucunda, bugün Bolivya’da enerji kaynaklarının % 80’i devlet kontrolündedir.[9] Bolivya, doğal kaynaklar açısından zengin olmasına karşın, kişi başına gelir düzeyi açısından birçok Güney Amerika ülkesinin gerisindedir. Morales döneminde yaşanan ekonomik büyümeye karşın, altyapı eksiklikleri ülkenin halen en önemli sorunu olarak göze çarpmaktadır. Ülkedeki sosyalist ve anti-emperyalist çizginin, başta Amerika Birleşik Devletleri olmak üzere Batı’nın kapitalist demokrasilerinde yarattığı tepkinin de ülkenin ekonomik gelişimi açısından engel teşkil ettiği görülmektedir. 

Samuel Doria Medina

12 Ekim tarihinde Bolivya halkı Devlet Başkanı’nı belirlemenin yanında, 36 sandalyeli Senato ve 130 sandalyeli Temsilciler Meclisi üyelerini de seçeceklerdir.[10] Aslında 2009 anayasasına göre Devlet Başkanlığı görevine sadece iki dönem için aday olma hakkı olan Evo Morales’in bu seçimlerde aday olamaması gerekmektedir. Ancak bu değişiklik 2009’da yapıldığı ve Morales’in ilk dönemi bu sürece dahil olmadığı için, Anayasa Mahkemesi’nin kararıyla Evo Morales bu seçimlerde 3. defa adaydır.[11] Son yapılan anketler; Sosyalizm Hareketi’nin (Movimiento al Socialismo) adayı Morales’in geçen seçime göre biraz oy kaybı yaşamasına karşın (% 59), ilk turda çok rahat şekilde seçileceğini göstermektedir.[12] Morales’in en büyük desteği elbette reformları sayesinde yaşam kalitesi artan yerliler ve diğer halk kesimleri ile sendikalar ve koka üreticileridir. Morales’i en çok zorlaması beklenen aday ise; Milli Birlik Cephesi’nin (Frente de Unidad Nacional) desteklediği Samuel Doria Medina’dır. Ağustos ayında yapılan son anketler, Medina’nın % 17 civarında bir oyunun olduğunu göstermektedir.[13] Üçüncü sıradaki aday ise, Korku Yok Hareketi’nin (Movimiento Sin Miedo) desteklediği ve yüzde 4 civarında oyu olduğu anlaşılan Juan del Granado’dur.[14]

Son tahlilde, Bolivya’da 12 Ekim’de düzenlenecek olan Başkanlık seçimlerini Evo Morales’in ilk turda rahat bir şekilde ve açık ara farkla kazanması beklenmelidir. Bu sonucu yaratan faktörler ise Bolivya’nın sosyoekonomik yapısı ve tarihsel gelişimiyle yakından alakalıdır.

Yrd. Doç. Dr. Ozan ÖRMECİ


[1] Bolivya hakkında temel bilgiler için; “Ülke Künyesi”, Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı, Erişim Tarihi: 09.10.2014, Erişim Adresi: http://www.mfa.gov.tr/bolivya-kunyesi.tr.mfa.
[2] Juan Evo Morales Ayma, (d. 26 Ekim 1959, Orinoca, Oruro) Movimiento al Socialismo (Sosyalizme Doğru Hareket) Genel Başkanı ve Koka çiftçi hareketinin Aymara asıllı lideridir. 22 Ocak 2006'dan beri Bolivya Devlet Başkanı’dır. Detaylar için; “Evo Morales”, Vikipedi, Erişim Tarihi: 09.10.2014, Erişim Adresi: http://tr.wikipedia.org/wiki/Evo_Morales.
[3] Detaylar için; “Bolivya’nın Siyasi Görünümü”, Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı, Erişim Tarihi: 09.10.2014, Erişim Adresi: http://www.mfa.gov.tr/bolivya-siyasi-gorunumu.tr.mfa.
[4] “Constitution of Bolivia”, Wikipedia, Erişim Tarihi: 09.10.2014, Erişim Adresi: http://en.wikipedia.org/wiki/Constitution_of_Bolivia.  
[6] “Bolivya’nın Siyasi Görünümü”, Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı, Erişim Tarihi: 09.10.2014, Erişim Adresi: http://www.mfa.gov.tr/bolivya-siyasi-gorunumu.tr.mfa.
[7] “Constitution of Bolivia”, Wikipedia, Erişim Tarihi: 09.10.2014, Erişim Adresi: http://en.wikipedia.org/wiki/Constitution_of_Bolivia.   
[8] Bu konuda bir gözlem yazısı için; Sağır, Kıvanç (2012) “Latin Amerika Uzmanımız Kıvanç Sağır’ın Bolivya Madenleri Ziyareti”, Uluslararası Politika Akademisi, Erişim Tarihi: 09.10.2014, Erişim Adresi: http://politikaakademisi.org/latin-amerika-uzmanimiz-kivanc-sagirin-bolivya-madenleri-ziyareti/.
[9] “Bolivya Ekonomisi”, Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı, Erişim Tarihi: 09.10.2014, Erişim Adresi: http://www.mfa.gov.tr/bolivya-ekonomisi.tr.mfa.
[10] “Bolivian general election, 2014”, Wikipedia, Erişim Tarihi: 09.10.2014, Erişim Adresi: http://en.wikipedia.org/wiki/Bolivian_general_election,_2014.   
[11]  “Bolivian general election, 2014”, Wikipedia, Erişim Tarihi: 09.10.2014, Erişim Adresi: http://en.wikipedia.org/wiki/Bolivian_general_election,_2014.    
[12] “Bolivia 2014: Election Preview and Candidates”, Tele Sur, Erişim Tarihi: 09.10.2014, Erişim Adresi: http://www.telesurtv.net/english/news/-Bolivia-2014-Election-Preview-and-Candidates-20140822-0005.html.
[13]  “Bolivia 2014: Election Preview and Candidates”, Tele Sur, Erişim Tarihi: 09.10.2014, Erişim Adresi: http://www.telesurtv.net/english/news/-Bolivia-2014-Election-Preview-and-Candidates-20140822-0005.html.  
[14] “Bolivia 2014: Election Preview and Candidates”, Tele Sur, Erişim Tarihi: 09.10.2014, Erişim Adresi: http://www.telesurtv.net/english/news/-Bolivia-2014-Election-Preview-and-Candidates-20140822-0005.html.   

3 Ekim 2014 Cuma

2014 Bulgaristan Parlamento Seçimleri


2004 yılında NATO’ya, 2007 yılında ise Avrupa Birliği’ne üye olan, Türkiye’nin komşu ülkelerinden Bulgaristan’da, parlamento seçimleri 5 Ekim 2014 tarihinde yapılacak. Bu yazıda Bulgaristan siyasal sistemi hakkında bazı temel bilgileri sizinle paylaşacak ve seçimleri analiz edeceğim.

Komünizmin yıkılmasının ardından 1991 yılında ilan edilen son anayasasına göre[1]; Bulgaristan Cumhuriyeti, üniter devlet esaslarına dayalı olarak kurulmuş bir parlamenter demokrasidir. Bulgaristan siyasal sisteminde yürütme, doğrudan halkoyuna dayalı seçimle işbaşına gelen Cumhurbaşkanı, Başbakan ve Bakanlar Kurulu’ndan oluşmaktadır. Cumhurbaşkanı 5 yıllık bir süre için seçilmektedir. 23 Ekim ve 30 Ekim 2011 tarihlerinde iki tur halinde gerçekleştirilen son Cumhurbaşkanlığı seçimleri neticesinde, ikinci turda % 52,6 oy oranına ulaşan[2] Rosen Plevneliev, Cumhurbaşkanı seçilmiş ve görevine 23 Ocak 2012’de başlamıştır.[3]

Rosen Plevneliev

Ülkede parlamento ise, 4 yılda bir seçilen 240 milletvekilinden oluşmaktadır. Başbakan ve Bakanlar Kurulu, genel seçimlerin ardından Parlamento’da çoğunluğa sahip parti veya partiler arasından seçilmekte ve Cumhurbaşkanı tarafından atanmaktadır.[4] Ülkedeki ekonomik sorunlar nedeniyle 2013 başında patlak veren protesto gösterileri sonrasında, 2009 yılından bu yana iktidarda bulunan Boyko Borisov Başbakanlığındaki merkez sağ GERB (Bulgaristan’ın Avrupa Gelişimi İçin Vatandaşları) hükümeti istifa etmiştir.[5] 12 Mayıs 2013 tarihinde gerçekleşen erken genel seçimler sonrasında, dört siyasi parti % 4 oranındaki barajı aşarak Parlamento’ya girebilmiş, (büyük oy kaybı yaşayan GERB % 30,5, merkez sol Bulgaristan Sosyalist Partisi - BSP % 26,6, Bulgar Türklerinin kurduğu Hak ve Özgürlükler Hareketi - HÖH % 11,3 ve ırkçı Ataka % 7,3 oranında oy almıştır[6]), ancak hiçbir parti 240 üyeli Parlamento’da tek başına hükümet kurabilecek çoğunluğu sağlayamamıştır.[7] GERB'in hükümeti kurma görevini iade etmesi üzerine, Cumhurbaşkanı Rosen Plevneliev, hükümeti kurma görevini ikinci parti konumundaki BSP'ye tevdi etmiştir. BSP lideri Sergey Stanişev, daha önceden ilan ettiği üzere, Plamen Oreşarski Başbakanlığında bir teknokrat hükümeti kurmuştur.[8]   

2014 genel seçimleri öncesinde de Bulgaristan’da siyasi tabloda önceki yıllara benzer bir görüntü bulunmaktadır. Adının karıştığı skandallara rağmen yerini koruyan Boyko Borisov liderliğinde seçimlere girecek GERB, seçimlerin favorisi durumundadır. Doktora derecesinin olmasının yanında futbolculuğuyla da bilinen[9] Borisov’un partisi GERB, 2014 Mayıs’ında Avrupa Parlamentosu seçimlerinden de % 30,40 oyla birinci olarak çıkmıştı.[10] Son anketlere göre; GERB seçimlerden % 34-35 civarında bir oyla birinci olarak çıkacaktır.[11] Ancak bunun tek parti hükümeti kurmak için yeterli olmayabileceği anlaşılmaktadır. Zira ülkedeki dört büyük partinin de % 4’lük seçim barajını aşması durumunda, GERB’in milletvekili sayısı gerekli minimum milletvekili sayısı olan 121’yi bulamayacak ve 110 dolaylarında kalacaktır. Bu da, GERB’in eğer barajı geçebilirse ırkçı Ataka ile koalisyon yapma ihtimalini gündeme getirmektedir. Zaten aşırı sağa meyilli bir politikacı olan ve daha önce “Bulgaristan’daki en büyük sorunun Türkler ve Romanlardan oluşan kalitesiz insan malzemesi olduğunu”[12] söyleyen Borisov’un bu koalisyona sıcak bakması muhtemeldir.  

Boyko Borisov

Yeni Genel Başkanı Mihail Mikov liderliğinde seçimlere, daha önce de olduğu gibi Bulgaristan İçin Koalisyon adlı çeşitli sol partilerin yer aldığı bir seçim ittifakıyla giren Bulgaristan Sosyalist Partisi – BSP, son anketlerde yalnızca % 18-19 oy oranında gözükmektedir.[13] Mayıs ayındaki Avrupa Parlamentosu seçimlerinde de Sergey Stanişev liderliğinde yalnızca % 18,93 oyda kalan BSP, seçimler öncesinde hiç de ümit vermemektedir.

Mihail Mikov

Bulgaristan Türklerinin kurduğu Hak ve Özgürlükler Hareketi – HÖH ise bu seçimler öncesinde bir çıkış arayışındadır. ALDE üyesi ve liberal çizgide olan partinin Genel Başkanı Lütfi Mestan’dır. Son Avrupa Parlamentosu seçimlerinde çıkış gerçekleştirerek % 17,26 oya ulaşan HÖH[14], bu seçimler öncesinde yapılan anketlerde ise % 15 civarında bir oy oranında gözükmektedir.[15]  

Lütfi Mestan (Lyutvi Mestan)

Türk düşmanlığı ve anti-semitizmiyle bilinen aşırı sağcı Ataka Partisi ise, seçimlere Volen Siderov liderliğinde girmektedir. Ataka’nın sorunu, son anketlerde oy oranlarının % 3-4 arasında gidip gelmesi[16] ve barajı aşmalarının garanti gözükmemesidir. Ancak barajı aşmaları durumunda, bu parti yeni dönemde koalisyon ortağı haline bile gelebilir. 

Irkçı dayanışması: Marine Le Pen ve Volen Siderov

Seçimlerde Parlamento’ya girme ihtimalleri olan başka küçük partiler ve seçim ittifakları da bulunmaktadır. Ancak seçimin daha çok bu dört parti etrafında şekillenmesi beklenmektedir. Genel bir değerlendirme yapmak gerekirse; Bulgaristan’da GERB ve Borisov’un iktidara yakın gözüktüğü, ancak Ataka’nın veya bir diğer sağ partinin barajı geçememesi durumunda, Borisov’un koalisyon ortağı bulmak konusunda zorlanabileceği anlaşılmaktadır. Ataka ile koalisyon hükümeti kurulması durumunda ise, Bulgaristan’ın imajı ve bu ülkedeki Türk kökenlilerin durumu gibi konularda yeni olumsuz gelişmeler yaşanabilir. Zaten ekonomik olarak iyi durumda olmayan ülkenin, bir de bu gibi siyasi sorunlara meydan vermesi ise kuşkusuz ülkedeki istikrarı bozacak faktörler olacaktır.


Yrd. Doç. Dr. Ozan ÖRMECİ





[1] Anayasayı İngilizce olarak okumak için; http://www.parliament.bg/en/const/.
[2] “Bulgarian presidential election, 2011”, Wikipedia, Erişim Tarihi: 03.10.2014, Erişim Adresi: http://en.wikipedia.org/wiki/Bulgarian_presidential_election,_2011.  
[3] “Bulgaristan’ın Siyasi Görünümü”, Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı, Erişim Tarihi: 03.10.2014, Erişim Adresi: http://www.mfa.gov.tr/bulgaristan-siyasi-gorunumu.tr.mfa.
[4] “Bulgaristan’ın Siyasi Görünümü”, Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı, Erişim Tarihi: 03.10.2014, Erişim Adresi: http://www.mfa.gov.tr/bulgaristan-siyasi-gorunumu.tr.mfa.
[5] “Bulgaristan’ın Siyasi Görünümü”, Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı, Erişim Tarihi: 03.10.2014, Erişim Adresi: http://www.mfa.gov.tr/bulgaristan-siyasi-gorunumu.tr.mfa.
[6] “Bulgarian parliamentary election, 2013”, Wikipedia, Erişim Tarihi: 03.10.2014, Erişim Adresi: http://en.wikipedia.org/wiki/Bulgarian_parliamentary_election,_2013.  
[7] “Bulgaristan’da Sandıktan Belirsizlik Çıktı”, Uluslararası Politika Akademisi, Erişim Tarihi: 03.10.2014, Erişim Adresi: http://politikaakademisi.org/bulgaristanda-sandiktan-belirsizlik-cikti/.
[8] “Bulgaristan’ın Siyasi Görünümü”, Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı, Erişim Tarihi: 03.10.2014, Erişim Adresi: http://www.mfa.gov.tr/bulgaristan-siyasi-gorunumu.tr.mfa.
[9] “Boyko Borisov”, Wikipedia, Erişim Tarihi: 03.10.2014, Erişim Adresi: http://en.wikipedia.org/wiki/Boyko_Borisov.
[10] “European Parliament election, 2014 (Bulgaria)”, Wikipedia, Erişim Tarihi: 03.10.2014, Erişim Adresi: http://en.wikipedia.org/wiki/European_Parliament_election,_2014_(Bulgaria).
[11] “Bulgarian parliamentary election, 2014”, Wikipedia, Erişim Tarihi: 03.10.2014, Erişim Adresi: http://en.wikipedia.org/wiki/Bulgarian_parliamentary_election,_2014.   
[13] “Bulgarian parliamentary election, 2014”, Wikipedia, Erişim Tarihi: 03.10.2014, Erişim Adresi: http://en.wikipedia.org/wiki/Bulgarian_parliamentary_election,_2014.   
[14] “European Parliament election, 2014 (Bulgaria)”, Wikipedia, Erişim Tarihi: 03.10.2014, Erişim Adresi: http://en.wikipedia.org/wiki/European_Parliament_election,_2014_(Bulgaria).
[15] “Bulgarian parliamentary election, 2014”, Wikipedia, Erişim Tarihi: 03.10.2014, Erişim Adresi: http://en.wikipedia.org/wiki/Bulgarian_parliamentary_election,_2014.   
[16] “Bulgarian parliamentary election, 2014”, Wikipedia, Erişim Tarihi: 03.10.2014, Erişim Adresi: http://en.wikipedia.org/wiki/Bulgarian_parliamentary_election,_2014.