Le Bilan Pour la Politique Etrangère de la Turquie en 2014

La politique étrangère de la Turquie a eu des succès et des échecs durant l’année dernière. Une chose prometteuse était la continuation de l’élargissement des ambassades et des consulats turcs dans le monde entier. Maintenant on peut faire un petit tour sur les plus importants sujets de la politique étrangère de la Turquie en 2014.

Les succès :

Le meilleur part de la politique étrangère de la Turquie en 2014 était les relations avec l’Azerbaïdjan. Les relations avec ce pays turc étaient vraiment en mauvaise condition quelques années auparavant à cause des protocoles menés entre l’Arménie et la Turquie en dépit de l’occupation de 20 % des territoires d’Azerbaïdjan par l’Arménie. L’état turc a fait une faute très grave en interdisant les drapeaux de l’Azerbaïdjan lors du match de football entre la Turquie et l’Arménie à Bursa. Cette faute a déconcerté l’Azerbaïdjan et les Azéris en générale pourtant cette année-là, la Turquie a réussi à lier une relation pacifique avec l’Azerbaïdjan. Il est vrai que créer des relations pacifiques entre deux nations qui partagent la même langue est beaucoup plus facile. Cette année les relations au niveau des relations stratégiques se sont intensifiées grâce à des projets d’énergie et de transportation comme TANAP, le chemin de fer entre Baku, Tiflis et Kars et le pipe-line de gaz naturel entre Baku, Tiflis et Erzurum. La Géorgie était un troisième partenaire en 2014 avec ces deux pays turcs. C’est un développement assez important et stratégique pour la stabilité en Caucasie-sud. Mais la Turquie et l’Azerbaïdjan peuvent avoir quelques problèmes dans le futur car la Turquie est un pays membre de l'OTAN et l’Azerbaïdjan veut rester neutre dans sa politique étrangère en particulier pour les relations de l’Ouest et la Russie. Ces deux pays doivent être encore plus attentifs à ne pas mettre en deuxième plan leurs priorités stratégiques l’un pour l’autre dans les prochaines années. Le geste du Président Monsieur Ilham Aliyev défendant les intérêts de la Turquie contre les accusations non-diplomatiques de Monsieur Serge Sargsian, le Président de l’Arménie, dans une plate-forme internationale ou la Turquie n’a pas été représenté, a été un bon exemple dans le cadre des relations bilatérales qui devenait stratégiques cette année.

En 2014, la Turquie a aussi réussi à démontrer à tout le monde qu’elle vise la paix et la solution pour la question de Chypre. Même si les Chypriotes grecs ont signé des accords économiques avec des compagnies américaines avant d’opter pour une solution diplomatique contre la crise, la Turquie a montré qu’elle va continuer à plaider pour la paix afin d’autoriser des accords d’énergie dans la Méditerranée. Maintenant, tout le monde a vu que ce ne sont pas les Chypriotes turcs et la Turquie qui bloquent la solution diplomatique de l’île.

Même si la politique étrangère de la Turquie contre la Syrie était une catastrophe, les Turcs ont montré leur respect pour les droits de l’homme en accueillant approximativement 2 millions de réfugié syrienne dans le pays. Nous pouvons dire que si cet accueil avait été réalisé par un pays européen au lieu de la Turquie, le Président du pays en question aura obtenu un prix Nobel de la paix.

Malgré les positions différentes de la Turquie et la Russie dans la crise syrienne, l’année 2014 était un succès au niveau des relations économiques. Après l’annulation du projet « Courant Sud » (South Stream), la Russie et la Turquie se sont accordés pour un nouveau projet de gaz naturel passant par la Turquie et la Grèce. Mais la Turquie est devenu à présent 60 % engagé au gaz naturel de la Russie qui peut devenir un désavantage trop sérieux si -à cause de la crise ukrainienne- l’Ouest décide d’arrêter complètement ses relations avec la Russie. La Turquie sera un pays membre de l’OTAN, dépendant de la Russie et sera forcé à faire un choix entre la Russie (l’énergie) et l’UE (la démocratie) si le contexte de « nouveau guerre froide » continuera à se fortifier. C’est pourquoi la Turquie doit diminuer sa dépendance à la Russie et diversifier ses achats de gaz naturels auprès d’autres pays comme l’Azerbaïdjan et l’Iran.

Les relations entre la Turquie et les Etats-Unis n’étaient pas très problématique en 2014 malgré les hommes d’état américains qui avaient de sérieuses hésitations concernant le respect des droits démocratiques en Turquie. Ces deux pays ont des points de vue similaires sur la crise syrienne et la question de Chypre mais ils ne sont pas arrivés à un accord sur les méthodes pour la solution de ces problèmes. Le régime officiel de la Syrie est un sérieux danger pour la Turquie mais pour les Etats-Unis, l’Etat Islamique (EI) est un danger plus clair et présent. Si la Turquie peut protéger sa démocratie (cela semble assez difficile avec les dernières arrestations des journalistes), elle peut jouir de plus de libertés considérant sa politique étrangère.

La Turquie avait des relations pacifiques et développées avec l’Iraq et le Gouvernement régional du Kurdistan surtout après le départ de Nouri al-Maliki. Les relations économiques et politiques avec les pays de l’Afrique et de l’Asie se sont développées durant l’année 2014 grâce aux travaux prospères du Ministère des Affaires Etrangères de la Turquie.

Les échecs :

Le plus grave problème de la Turquie sur sa politique étrangère en 2014 était l’image du pays. A présent, la Turquie a commencé à être perçue comme un pays autoritaire faisant des oppressions contre le media et l’opposition. La différence de la Turquie en comparaison avec les autres pays du monde Islamique (être un pays démocratique et laïc) est dorénavant plus faible grâce aux discours islamistes et autoritaires du Président de la République Monsieur Recep Tayyip Erdoğan. Par exemple, une gaffe commis par Monsieur Erdoğan sur les Arméniennes a été utilisée afin de défendre la cause arménienne par les médias internationaux.

Un autre problème était l’indifférence de la Turquie aux massacres de l’Etat Islamique (EI) en Syrie et en Iraq. Peut-être que la Turquie n’a pas encore assez de pouvoir pour détruire l’EI, mais elle doit mieux protéger ses frontières car la majorité des terroristes de l’EI passe en Syrie par la frontière Turque. La Turquie peut aussi changer sa priorité de danger en Syrie et peut entrer dans une position plus rationnelle en mettant l’EI dans un rang plus dangereux par rapport au régime d’Assad et les Kurdes.

La politique étrangère de la Turquie n’a pas eu de réussite en vue de la lutte contre les accusations de génocide venant de l’Arménie et la diaspora Arménienne. Même si la Turquie est suffisamment puissante légalement (d`après la loi internationale)[1], pour l’Arménie et la diaspora Arménienne, ce sujet est le seul point qui uni ses peuples dispersés dans plusieurs pays. Mais nous devons dire que l’Arménie, ce petit état satellite de la Russie, doit ouvrir une voie pacifique afin de disperser la haine entre les Turcs et les Arméniennes provenant des évènements tragiques déroulés il y a un siècle. Les Turcs ne détestent pas les Arméniens et veulent avoir des relations pacifiques à condition que l’invasion arménienne sur les territoires de l’Azerbaïdjan cesse. Mais l’état Arménienne empêche les relations pacifiques et ainsi que la libre échange entre ces trois pays à cause de son idéologie comportant un nationalisme fanatique. Il est vraiment difficile de comprendre comment les gens peuvent encore détester d’autres personnes à cause des évènements provenus il y a un siècle. Mais l’Arménie et la Russie orchestrent encore ce comportement politique futile et primitif. Selon cette mentalité, toutes les nations du monde doivent détester les autres nations.

En 2014, la Turquie n’a pas non plus changé son image de pays Sunnite. Il est vrai que les pays Shiites comme l’Iran poursuivent des politiques étrangères basées sur le confessionnalisme (la jalousie sectaire), mais la Turquie devrait changer ce point de vue en optant pour une identité laïc et démocratique déjà présente. Sinon, la Turquie fera aussi partie des guerres sectaires qui se poursuivent dans le Proche-Orient.

Le coté le plus problématique de la politique étrangère de la Turquie en 2014 était les relations avec l’Israël et l’Égypte. La Turquie s’est excessivement engagée dans la politique sale et vicieuse du Proche-Orient dans les dernières années ce qui mènera encore plus de problèmes à la Turquie. La Turquie doit se concentrer sur ses intérêts nationaux au lieu d’utiliser le nationalisme arabe, encore plus et mieux que les états Arabes. Les relations pacifiques avec l’Israël peuvent devenir un avantage pour la Turquie.

Les relations suivies avec l’Union Européenne étaient aussi un échec durant l’année dernière. Le gouvernement turc ne semble pas très désireux pour devenir un membre de l’UE. C’est vrai que c’est un objectif difficile pour la Turquie, mais la Turquie peut faire beaucoup plus d’effort sur ce sujet-là. L’élection de François Hollande, qui n’est pas contre l’adhésion de la Turquie par principe, n’a pas bien été utilisée par le gouvernement turc. Les relations économiques assez bien maintenues avec l’Allemagne pouvaient être mieux utilisé pour gérer les relations politiques. L’Angleterre aussi supporte toujours la Turquie pour l’adhésion dans le club.

Conclusion

La Turquie a eu des succès et des échecs l’année dernière du point de vu de sa politique étrangère. Il me semble que lors des dernières semaines, le gouvernement turc a fait un partage des rôles entre Monsieur le Président Recep Tayyip Erdoğan qui semble proche de la Russie, Monsieur le Premier Ministre Ahmet Davutoğlu qui est favorable pour des relations d’autant plus intensives avec les Etats-Unis et le Ministre de l’UE Monsieur Volkan Bozkır et le Ministre des Affaires Etrangère Monsieur Mevlüt Çavuşoğlu qui semble pondérés entre l’UE et la Russie.

Dr. Ozan ÖRMECİ

[1] La Convention des Nations Unies pour la prévention et la répression du crime de génocide n’a pas défini l’expulsion comme un type de génocide (http://www.akadem.org/medias/documents/Convention-ONU-genocide_1.pdf).

UPA Genel Koordinatörü Yrd. Doç. Dr. Ozan Örmeci Ada Tv'de Türkiye ve Kıbrıs Gündemini Yorumladı

Girne Amerikan Üniversitesi (GAÜ) Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü Başkanı ve Uluslararası Politika Akademisi (UPA) Genel Koordinatörü Yrd. Doç. Dr. Ozan Örmeci, 19 Aralık 2014 tarihinde Ada Tv’de yayınlanan “Öğlen Ajansı” programında eşi Cansu Örmeci’nin Türk Dış Politikası, Türkiye iç politikası, Kıbrıs Sorunu ve 2015 KKTC Cumhurbaşkanlığı seçimleri hakkındaki sorularını yanıtladı. Aşağıda bu programın görüntü kayıtlarını bulabilirsiniz.

Birinci Bölüm

İkinci Bölüm

Üçüncü Bölüm

Yrd. Doç. Dr. Ozan ÖRMECİ

Assessment of Turkish Foreign Policy in 2014

It might be a good idea to make an objective general assessment of Turkish Foreign Policy in 2014 during the last days of the year. This year Turkish Foreign Policy had some successes as well as some problems. One good thing is that the new dynamism in Turkish Foreign Policy which started in the early 2000s continued to grow and Turkey had more weight in the world media. Now, let us look that these successes and problems.

Successes:

The most successful issue in Turkish Foreign Policy in 2014 was the strengthening of bilateral relations with Azerbaijan. It is a fact that it would not be a good idea to create problems in bilateral relations of two countries whose people see each other as brothers. Although Turkish-Azerbaijani relations had some problems related to the protocols signed with Armenia upon the pressure coming from EU and USA and Azerbaijan flags were banned in the soccer match between Turkey and Armenia just few years ago, nowadays relations seem very solid and strong. With Trans-Anatolian pipeline project (TANAP) and Baku-Tblisi-Erzurum pipeline, relations reached a strategic level in terms of energy politics. In 2014, with the inclusion of cooperation in defence industries and Baku-Tblisi-Kars railway project, this strategic relation reached its highest level. Moreover, the inclusion of Georgia as the third actor into this equation increased the potential of regional cooperation and stability. Nowadays, Turkey’s Western allies also seem to have understood this special bond between two nations and may arrange their foreign policies according to this new dynamic. However, there might be some problems in the near future concerning the bilateral relations of these countries since Turkey is a NATO member trying to become a full member of EU, whereas Azerbaijan tries to follow an independent foreign policy without becoming member of international organizations such as EU, NATO or Eurasian Economic Union for the moment. The key point here for both sides is to arrange their foreign policy priorities according the each others’ sensitivities. Azerbaijan President Mr. Ilham Aliyev’s responsible behaviour in defending Turkish interests upon the non-diplomatic accusations of Armenian President of the Republic Serzh Sargsyan in an international conference where Turkey was not represented during this year, was an earlier signal and a successful example of developing strategic relations. Things can go well for these two countries as long as Turkey defends Azerbaijani interests in Western international platforms including NATO and EU and Azerbaijan defends Turkish interests in Caucasia and particularly against Russia. The redoubling of economic investments on both sides and close cooperation between universities, civil society organizations and think-tanks might help these countries to deepen their strategic relations further in the future.

Another succesful issue in Turkish Foreign Policy in 2014 was related to the Cyprus Dispute. Thanks to the efforts of Turkish Ministry of Foreign Affairs and TRNC government, nowadays the international public opinion is in favor of Turkish Cypriots and Turkey which have always supported peace and settlement in the island unlike Greek Cypriots who want secession (as it was proven by the Annan Plan in 2004). As a response to economic agreements of South Cyprus government with some energy companies and the beginning of drilling activities prior to a full settlement in the island, Turkey sent its warships to the East Mediterranean in this year in order to show that it has no joke concerning the solution of the problem and it will never allow Greek Cyriots to take advantage of hydrocarbon resources unless they give Turkish Cypriots their share. This was a successful implementation of Turkey’s hard power and can change the balance in the island in short time period. Energy companies may not prefer confrontational areas which are open to military escalation to make business.

Another successful issue in Turkish Foreign Policy during this year was the demonstration of Turkish nation’s greatness once again upon the tragedy going on in Syria. Turkey hosts approximately 2 million Syrian refugees now in its territory. Because of the inability of Turkish political leaders to show this great humanitarian aspect of Turkish Foreign Policy, as well as their radical Islamist image, Turkey could not get enough credits for this benevolence from the international public. However, if a European country instead of Turkey would have hosted 2  million refugees, I am sure that their President will win the Nobel Peace Prize without any objection.

Turkey was also successful in handling its relations with Russian Federation during this year although two countries hold extremely opposite views concerning Syrian crisis. During Russian President Vladimir Putin's last visit few days ago, Turkey and Russia agreed on a new pipeline project instead of South Stream and decided to develop their economic relations rapidly in the years to come. This was in accordance with Turkey’s energy policy focusing on transforming into an “energy hub” in the region linking the East to the West. However, because of the recent confrontation between the West and Russia, Turkey could be seriously harmed as a NATO member country in the near future since the country is heavily dependent (60 %) on Russian gas. Turkey must diversify its gas supplies by getting into closer relations with Azerbaijan, Iran and potentially with other Turkic states. If the West decides to cut its ties with Russia completely in the future, Turkey could face an energy crisis.

Turkish-American relations were also not very problematic in 2014. Although US government obviously has some concerns about Turkish democracy (especially in relation to freedom of press and freedom of expression), Turkish statesmen had many meetings with American statesmen including Joe Biden and John Kerry in this year which had some constructive consequences. Two countries have similar opinions over the Syrian civil war and Cyprus Dispute, but they have some disagreements concerning the ways that will be employed for the solution of these problems. Turkey has the condition of the removal Bashar al-Assad and a Sunni-based government in Damascus, whereas USA now gives more emphasis to struggle against the ISIS. If Turkish government could limit itself within the boundaries of a liberal democratic regime (which seems really difficult with the recent pressures over the media), Turkey might enjoy further autonomy in the eyes of USA as one of the few secular and democratic countries in the region (together with Israel, Tunisia and TRNC).

After the fall of Nouri al-Maliki government, Turkey also had positive relations with Iraqi central government as well as Kurdistan Regional Government in 2014. Moreover, the country enjoyed further diplomatic, economic and cultural relations with Asian and African countries throughout this year, which should be stated as an important success.

Failures:

Turkish Foreign Policy also had many failures in 2014. First of all, growing concern in the Western world about the authoritarian practices of the government as well as increasing governmental pressures over the media and judiciary, created a negative image for the country in the world. Liberal Western critics wrote extensively against Turkish government which overshadowed Turkey’s rightful position in many international issues. For instance, a faux-pas made by Turkish President of the Republic (then Prime Minister) Mr. Recep Tayyip Erdoğan about Armenians, was used against Turkey to defend Armenian interests. At that point, the image and rhetoric problem of Turkish politicians continue to cause troubles for the national interests of the country.

Another important problem was related to the ineffective positioning of the Turkish government against the ISIS terrorism. It is a fact that Turkey could not assume a single role in the struggle against the ISIS, but it could do much more about the protection of its borders by providing at least internal security since many of the ISIS militants pass to Syria from Turkish borders. At this point, the stubborn positioning of Turkish Prime Minister Ahmet Davutoğlu about the removal of Assad government, prevents Turkey and USA, as well as Turkey and Iran to develop extensive plans for the elimination of ISIS brutality.

Another problematic part of Turkish Foreign Policy was related to the inefficieny of the government to devise policies against the Armenian claims in the wake of 100th anniversary of 1915 events. It is a fact that Armenia is a fanatically nationalist state, aiming to make nations enemy to each other for a century old events which took place in a very different world, where none of us were even present. However, Turkey should have been more competent to respond to the propaganda activities of this small Russian satellite state which tries to create enmities between nations and still occupying 20 % of Azerbaijani lands thanks to Russian military support. History can be used to create further problems and hatred feelings between nations (like Armenians have been doing) or to make peace with nations (like President Obama is doing right now with Cuba). Unfortunately, Turkey is faced with a nation that spreads hatred everywhere against itself (similar to Greek Cypriots) and could not do anything to change this. Armenians spend billions of dollars to the promotion of movies about 1915 events and so-called “Armenian Genocide” although their people live in extreme poverty. However, Turkish government seems uninterested towards this issue and did nothing to promote Turkish views during the last year. Here, we should also point out the irresponsible policies of some European countries who try to provocate these nations (Armenians and Turks) against each other. If European states are so curious about history, they might look at their massacres until the 1960s in their colonies or make a research about the history of Turkic nations who were subjected to genocides and forced migrations in the times of USSR (Crimean Tatars, Ahiska Turks etc). Constructive British positioning on this issue, should be a good example for other European states.

Although the tone of Sunnism in Turkish Foreign Policy is reduced compared to earlier years, Turkey still has many problems with states in the Shiite axis. Here Turkish government should never forget that Turkey is a secular and democratic state unlike Shiite states. These states might pursue Shiite-oriented foreign policy but this should not direct Turkey to pursue Sunni interests in the region. Turkey should continue not to make a sectarian preference in its foreign policy, otherwise it will be a part of this problem. In that sense, in addition to Azerbaijan, Turkey could develop its relations with Iran since, under the Presidency of Hassan Rouhani, this country chose the way of reform and democratic development by giving up from its nuclear aims and anti-Western rhetoric. This policy can also take support from American President Barack Obama, who wants to dedicate Iranian nuclear deal as his gift to the humanity in the last years of his Presidency.

The worst part of Turkish Foreign Policy adventures in 2014 was related to relations between Egypt and Israel. Turkey as a democratic country, obviously could not hold a very favorable view of the military backed government in Cairo, but maybe it was not very wise to cut all ties with this country since it has a lot of weight in the Arab world and has a saying concerning the transportation of East Mediterranean hydrocarbon resources. Similarly, Turkey might get along better with Israel although it should not have to change its ethically favorable view of Palestinians. At a time when Realism is coming back to the town, Turkey should be more focused on its national interests and take Israeli support in some issues. Turkey should not be more Arab nationalist than Arab states but obviously the foreign policy understanding of Turkish President Mr. Erdoğan and Turkish PM Mr. Davutoğlu is based on Arab nationalism and Islamism, since they care about Arab people more than the oppressed Turkic people including Azeris, Uygur Turks, Turkish Cypriots and Turcomans. It must be also added that, except for growing economic investments, Arab states never helped Turkey in its foreign policy causes (recognition of TRNC or support for false Armenian claims about 1915 events) until now and just looked at their own national interests.

Last problematic part of Turkish Foreign Policy was related to Turkish accession into the EU. Although French President of the Republic François Hollande gave more positive signals for the opening of new chapters, Turkey did not have a progressing situation in terms of its EU membership ideal. Interestingly, although Turkey has very good economic relations with Germany, politically, the country seems unable to change or soften German chancellor Angela Merkel’s negative view about Turkish membership into the club. Maybe Turkish accession to EU will never take place, but still Turkey should be more willingly to make progress concerning this issue since it will increase its democratic standards as well as its prestige in the world.

Top four names shaping Turkish Foreign Policy: Recep Tayyip Erdoğan, Ahmet Davutoğlu, Volkan Bozkır, Mevlüt Çavuşoğlu

Conclusion:

As explained above, Turkish Foreign Policy had some good and negative developments in the year 2014. It is also interesting to see that, in accordance with Turkey’s multi-dimensional foreign policy, Turkish government has tried to give different roles to its top names. Turkish President of the Republic Mr. Erdoğan nowadays seems like a pro-Russian politician, always criticizing the Western civilization and aiming to limit Turkey’s ties with the Western world, whereas Turkish Prime Minister Ahmet Davutoğlu seems like favoring USA as a closer ally. EU Minister Volkan Bozkır and Minister of Foreign Affairs Mevlüt Çavuşoğlu on the other hand, seem closer to EU although they try to balance EU and Russian interests in their speeches and policies.

Assist. Prof. Dr. Ozan ÖRMECİ

Türk Dış Politikası'nın 2014 Yılı Bilançosu

2014 yılının son günlerini yaşarken, Türk Dış Politikası’nın bu yıl içerisindeki performansıyla ilgili nesnel bir değerlendirme yapmak yerinde olacaktır. Geçtiğimiz yıl; Türk Dış Politikası açısından bazı alanlarda başarılı, bazı alanlarda ise yetersiz hatta başarısız geçti. Ancak bu yetersizlik ve başarısızlıklara karşın, 2000’li yılların başından beri yaşanan aktifliğin artarak devam etmesi ve dünyada Türkiye’nin adının daha sık duyulur olması, gelecek adına ümitlerin korunmasına olanak sağladı. Şimdi Türk Dış Politikası’nın 2014 yılı içerisinde yaşadığı, başarılı ve başarısız olarak adlandırılabilecek gelişmelere daha yakından göz atalım.

Başarılar:

2014 yılında Türk Dış Politikası’nın en başarılı olduğu alan, kuşkusuz Azerbaycan ile gelişmeye devam eden ikili ilişkiler oldu. Şu bir gerçek ki, halklarının birbirini kardeş olarak gördüğü iki ülkenin, dış politikalarında birbirlerinden ayrı düşmeleri pek de olanaklı değil. Nitekim geçmişte işgalci Ermenistan devleti ile AB ve ABD’nin baskısıyla imzalanan protokoller ve Bursa’da oynanan Türkiye-Ermenistan maçına Azerbaycan bayraklarının sokulmaması gibi bazı talihsiz olaylar nedeniyle gerilen ilişkiler, her iki ülkedeki kamuoylarının baskısıyla kısa sürede yeniden rayına oturdu. Trans Anadolu Projesi (TANAP) ve Bakü-Tiflis-Erzurum doğalgaz boru hattı ile enerji politikaları anlamında stratejik bir hüviyet kazanan ilişkiler, bu yıl içerisinde savunma sanayiindeki işbirliği ve Bakü-Tiflis-Kars demiryolu projesinin hayata geçirilmesiyle en üst seviyeye yükseltildi. Gürcistan’ın bölgenin bir diğer önemli aktörü olarak bu yıl içerisinde bu ikili ortaklığa dâhil edilmesi, Güney Kafkasya’daki istikrarın korunması adına önemli bir artı değer oldu. Artık Batılı devletler de, iki Türk devleti arasındaki bu özel ilişkiyi anlamış ve buna göre yeni pozisyon alacak gibi görünüyorlar. Ancak Türkiye’nin NATO üyesi olması ve AB tam üyeliğini zorlaması, Azerbaycan’ın ise daha tarafsız ve bağımsız bir dış politika izliyor olması, gelecekte ikili ilişkilerde kimi sorunlar yaratabilir. Burada kilit nokta; tarafların önceliklerini birbirlerinden yana kullanmaları ve diğer ülkelerle olan ilişkilerinde de bunu asla unutmamalarıdır. Geçtiğimiz yıl içerisinde Azerbaycan Devlet Başkanı Sayın İlham Aliyev’in, Türkiye aleyhine gerçek dışı sözler kullanan Ermenistan Cumhurbaşkanı Serj Sarkisyan’a karşı Türkiye’yi savunması gibi jestler, bu güçlenmesi muhtemel ikili stratejik işbirliğinin öncü sinyalleridir. Türkiye Azerbaycan’ın çıkarlarını NATO ve Batı bloğunda, Azerbaycan ise Türkiye’nin çıkarlarını Rusya nezdinde savunduğu sürece, bu ikili işbirliği ilerleyen yıllarda güçlenerek devam edecektir. Her iki ülkede karşılıklı ekonomik yatırımların artması ve üniversiteler, düşünce kuruluşları, sivil toplum örgütleri ve halklar arasındaki etkileşimin daha üst noktalara getirilmesi, bu iki ülkeyi ilerleyen yıllarda sarsılmaz şekilde birbirine bağlayabilir.

Türk Dış Politikası’nın 2014 yılında bir diğer başarılı olduğu alan Kıbrıs oldu. Dünya kamuoyu ve Birleşmiş Milletler nezdinde Kıbrıs Sorunu’nda çözüme daha yakın duran taraf olarak Türkiye ve Kıbrıs Türklerinin görülmeye başlanması, bu yıl içerisinde yaşanılan önemli bir kazanç olarak karşımıza çıktı. Buna ilaveten, Güney Kıbrıs Rum Yönetimi’nin adada bir çözüme ulaşmadan başlattığı sondaj faaliyetlerine karşı, Türkiye’nin Barbaros Hayrettin Paşa sismik araştırma gemisi ve savaş gemilerini Akdeniz açıklarına göndermesi, Türkiye’nin sert gücü ve askeri caydırıcılığının hissettirilmesi (hatırlatılması) açısından doğru ve yerinde bir adım oldu. Türkiye’nin bu politikasını doğrular şekilde, enerji piyasasında da bu hamlenin etkili olduğuna dair çeşitli duyumlar daha şimdiden kulağımıza geliyor. Bu konuda ilerleyen günlerde yaşanabilecek gelişmelere hazırlıklı olmak gerekir.

Türk Dış Politikası’nın bir diğer başarılı olduğu alan ise Suriye’de yaşanan insanlık trajedisine karşı gösterilen yüce gönüllü tavır oldu. Bugün topraklarında 2 milyon Suriyeli mülteciye ev sahipliği yapan ve ihtiyaçlarını karşılayan Türkiye, dünyanın en sorumlu ülkelerinden biri olarak tarihe geçmiştir. Ne yazık ki, Türkiye yöneticilerinin olumsuz imajları nedeniyle, bu gibi güçlü bir unsur bile dış politikada yeterince etkili kullanılamadı. Oysa bugün herhangi bir Avrupa ülkesi 2 milyon mülteciye bakmayı kabul etse, inanın bu ülkenin Devlet Başkanı Nobel Barış Ödülü’ne layık görülürdü.

Türkiye’nin, son günlerde Batı ile Ukrayna krizi nedeniyle sıkıntılar yaşayan ve Batı’nın ekonomik yaptırımları altında zor günler geçiren Rusya ile de ilişkilerini bu yıl içerisinde iyi götürdüğü söylenebilir. Öyle ki, iki ülke Suriye konusunda taban tabana zıt durumda olmalarına karşın, ekonomik ilişkilerini güçlendirmek yönünde kalıcı adımlar atmayı başarmışlardır. Birkaç gün önce Vladimir Putin’in Türkiye’ye yaptığı ziyaret sonucunda Güney Akım Projesi’nin iptal edilerek, Türkiye ve Yunanistan üzerinden geçecek yeni bir boru hattı projesinde anlaşılması, Türkiye’nin “enerji merkezi” olma hedefini güçlendiren olumlu bir gelişme olarak tarihe geçti. Ancak bir NATO üyesi olan Türkiye’nin Rusya’ya doğalgaz anlamında yüzde 60 oranında bağımlı olması, kuşkusuz ilerleyen yıllar için çok riskli bir durum. Türkiye’nin gelecekte bu oranı mutlaka daha aşağılara çekebilmesi ve enerji alternatiflerini çoğaltması gerekiyor. Aksi takdirde, Batı-Rusya ilişkileri ilerleyen aylarda daha da gerilir ve kopma noktasına gelirse, NATO üyesi olan Türkiye’yi enerji ihtiyacının sağlanması açısından zor günler bekleyebilir.

Türkiye’nin ABD ile olan ilişkilerinde bu yıl içerisinde çok önemli bir gelişme kaydedilmezken, yine de temasların önceki yıllara göre çok artması pozitif yönde bir gelişme olarak okunabilir. Nitekim Türk devlet adamları bu yıl içerisinde John Kerry ve Joe Biden gibi üst düzey Amerikalı siyasetçilerle defalarca bir araya gelmiş ve genelde olumlu temaslar yapmışlardır. IŞİD karşısındaki kısmi işbirliği ve Kıbrıs konusundaki yakın duruş, iki ülke ilişkilerindeki en önemli ortak noktalar olarak 2014’te öne çıkmıştır. Bu noktada Türkiye’nin kendi demokrasisini güçlendirmesi ve ABD’ye malzeme olabilecek siyasi hamleler yapmaması (basın özgürlüğü ve ifade hürriyeti konularında), Türkiye’nin bu ülke karşısında daha güçlü olmasını ve bu sayede daha bağımsız bir dış politika izleyebilmesini sağlayacaktır. Yine Türkiye yöneticilerinin, ülkenin laik ve demokratik rejimine uygun söylemler tercih etmeleri de Türkiye’yi daha güçlü kılacaktır.

Bunların dışında Irak merkezi hükümeti ve Kürdistan Bölgesel Yönetimi ile Nuri el Maliki’nin iktidardan düşmesinin ardından tekrar rayına oturtulan ilişkiler ve Afrika ve Asya ülkeleriyle artan siyasi, ekonomik ve kültürel ilişkiler, Türk Dış Politikası’nın 2014 yılı bilançosuna başarılı unsurlar olarak kaydedildi.

Başarısızlıklar:

2014 yılı içerisinde Türk Dış Politikası’nda çeşitli eksiklik ve başarısızlıklar da yaşandı. Öncelikle ülkenin demokratik ve laik sistemden uzaklaştığı yönünde bir görüntü verilmesi, Türkiye’nin Batı nezdindeki imajını sarstı ve bu ülkelerin medya kuruluşlarında Türkiye aleyhine çeşitli kampanyaların düzenlenmesine neden oldu. Oysa Türkiye’yi geçmişte ve bugün hala dünyada güçlü kılan unsur, İslam dünyasındaki çok az sayıdaki demokratik ve laik devletlerden biri olmasıdır. Yine Türkiye yöneticilerinin kimi zaman çeşitli gaflar yapmaları ve dışlayıcı söylemler kullanmaları, Türkiye aleyhine bir istismar unsuruna dönüştürüldü. Örneğin, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Ermenileri küçük gören bir sözü, bu ülkenin sözde soykırım iddialarına dayanarak yapılarak Batı basınında Türkiye aleyhine kullanıldı. Bu noktada Türk idarecilerinde bir söylem ve imaj sorunu olduğu gerçeği, bir kez daha karşımıza acı bir şekilde çıktı.

Bir diğer önemli sorun, Irak ve Suriye’de ortalığı kana bulayan Irak-Şam İslam Devleti (IŞİD) adlı terör örgütü karşısında yeterince aktif bir görüntü sergilenmeyişi oldu. Şüphesiz ki, Türkiye’nin bu soruna tek başına müdahil olması beklenemez. Ancak Türkiye’nin sınır güvenliğini daha iyi sağlaması ve içeride yaşanabilecek olaylara karşı daha dikkatli olması kendisinden pekâlâ beklenebilir. Burada da aslında bir algı yönetimi sorunu olduğu gerçeğiyle karşılaşıyoruz. Dünyada hiçbir devlet Suriye krizi nedeniyle Türkiye gibi ağır bir yük üstlenmemişken (2 milyon mülteciye bakmak), IŞİD terörü karşısında Türkiye’nin tek başına bir hamle içerisine girmek istememesi, ilginç bir şekilde bu ülkeye fatura edilebiliyor. Ancak burada Türkiye’nin Beşar Esad rejimine karşı olan tavrının da, artık gerçekçi-rasyonel temellerden ziyade düşmanlık hislerine dayanmaya başladığı açıkça görülüyor. Başbakan Ahmet Davutoğlu’nun, ancak ve ancak Esad rejimine karşı bir askeri müdahale yapılması durumunda IŞİD’le aktif şekilde mücadele edileceğini açıklaması, bu açıdan Türkiye’yi ilerleyen zamanlarda çok zor durumda bırakabilir.

Türkiye açısından bir diğer yetersizlik, Ermeni soykırımı iddialarıyla mücadele konusunda yeterince aktif çabanın gösterilmemesi oldu. 2015 yılında 100. yıldönümü yaşanacak olan 1915 tehcirine dayanarak, dünyada Türkiye’yi ve tüm Türkleri karalamak için aktif kampanyalar yürüten Ermenistan ve Ermeni diasporasına karşı, Türkiye bu sene içerisinde 2014 yılına göre çok daha aktif olmak zorundadır. Ermeniler 2015 yılı için birçok filme ve belgesele imza atarken, Türkiye’nin bu yönde hiçbir profesyonel çalışması olmamıştır. Suriye’de, Irak’ta, Afganistan’da her yıl binlerce insanın öldüğü bir ortamda, 100 yıl öncesinde ve bugün yaşayan kimselerin hayatta olmadığı bir ortamda yaşanan talihsiz olaylar nedeniyle bugün halkları birbirine düşman yapmaya çalışmak, kuşkusuz Ermenistan gibi fanatik milliyetçi ve geri kalmış bir devlete yakışır ilkel bir tavırdır. Ancak Türkiye’nin bu düşmanca tavır karşısında sessiz kalması ve dünyadaki barış yanlısı halkların desteğini yanına çekememesi de önemli bir eksikliktir. Tarihten düşmanlıklar yaratmak kolaydır, zor olan ise halkları birbirine dost yapabilmektir. İşte Türkiye’nin bu duruşunu tüm dünyaya daha iyi anlatması gerekir. Bugün tamamen bir Rusya uydusu görünümündeki Ermenistan karşısında, Türkiye’nin Batı’nın desteğini alamaması inanılabilecek bir durum değildir. Bu noktada elbette Türkiye kadar hatalı olan bir diğer aktör de AB’dir. 100 yıl önceki düşmanlıkları canlı tutmaya çalışan Avrupalı dostlarımız, tarihe bu kadar meraklılarsa işe Paris’e giren Nazi askerleriyle ya da 1960’lara kadar dünyanın dört bir yanındaki kolonilerinde katlettikleri masum insanlarla başlayabilirler… Bu noktada kuşkusuz İngiltere’nin yapıcı tavrı, diğer Avrupa ülkelerine de (özellikle Fransa) örnek olmalıdır.

Her ne kadar önceki birkaç yıla göre etkisi azalsa da, Türkiye’nin 2014 yılı içerisinde Şii bloğundaki ülkelerle ilişkilerini yeterince iyi noktaya getirememesi de önemli bir eksiklik olarak karşımıza çıktı. Türkiye, Sünni Müslüman nüfusun ağırlıkta olduğu ancak demokratik ve laik sistemini korumaya çalışan bir ülke olarak, bu konuda çok daha dikkatli olmalıdır. Şii nüfusu yoğun ülkelerin mezhepçi politikalar izlemesi, Türkiye’yi buna karşıt bir Sünni politika eksenine sürüklememelidir. Su-i misal, emsal olmaz… Türkiye, insan haklarına ve demokrasiye dayalı laik sistemini korumalı ve dış politikasında da mezhep önceliklerine göre bir tercih sistemi kullanmamalıdır. Bu açıdan Azerbaycan’ın yanında, Batı ile nükleer programı konusunda anlaşma yoluna giren İran’la da ilişkiler kuvvetlendirilebilir. Bugün İran’ın Hasan Ruhani liderliğinde seçmiş olduğu siyasa, Batı kamuoyunda da takdir toplayan doğru bir yoldur. Bu nedenle Türkiye’nin İran’la IŞİD’le mücadele gibi konularda daha yakın işbirliğine yönelmesi yerinde olabilir.

Türk Dış Politikası’nın 2014 yılı içerisinde en başarısız olduğu alanlar ise, Mısır ve İsrail’le ilişkiler oldu. Türkiye, Mısır konusunda demokrasi yanlısı duruşunu gerçekçi dış politika çizgisinden ayırdığı için, bu ülke ile olan ilişkiler kolay kolay düzelmeyecek şekilde bozuldu. Mısır’la ilişkilerin bozulması, Türkiye’ye sadece ikili ilişkilerde değil, Arap dünyasındaki itibarı ve hatta Kıbrıs Sorunu’nda bile olumsuz olarak geri dönebilecektir. Türkiye, bu noktada fazla aceleci ve keskin davranmış ve bu işten zararlı çıkmıştır. Yine İsrail’le olan ilişkilerde de, Türkiye’nin ahlaki duruşunun genel anlamda doğru olduğu, ancak çıkar odaklı realist siyaset bakımından ülkenin bu işten zararlı çıktığı görülmelidir. Türkiye’nin Filistin davasına tüm Arap devletlerinden bile daha çok sahip çıkması, maalesef pratikte Türkiye’ye somut hiçbir kazanç (KKTC’nin tanınması, Ermeni soykırımı iddialarıyla mücadele konusunda Arap devletlerinin desteği vs.) getirmemiştir. O yüzden, artık Türkiye’nin önceliklerini kendi halkından yana yapması ve ilk olarak kendi ulusal çıkarlarını savunması şarttır. Bu noktada İsrail’le daha yakın işbirliği, Türkiye’ye birçok alanda avantajlar sağlayabilir. Ancak Netanyahu-Erdoğan (Davutoğlu) denkleminde, bu yönde ilerleme kaydedilmesi hiç de kolay gözükmemektedir.

Son olarak, Türkiye-AB ilişkileri açısından da 2014 yılının başarılı olarak nitelendirilmesinin oldukça zor olduğu vurgulanmalıdır. Her ne kadar François Hollande’ın seçilmesiyle beraber Fransa’dan Türkiye’nin AB üyeliği konusunda daha olumlu sinyaller gelmeye başlasa da, Türkiye’nin Almanya ile çok iyi olan ekonomik ilişkilerini siyasi düzleme bir türlü yansıtamadığı ve özellikle bu ülkedeki Angela Merkel iktidarını AB üyeliği konusunda yeterince ikna edemediği görülmektedir. Türkiye’nin AB üyeliği belki de hiçbir zaman gerçekleşmeyecek zor bir hedef olsa da, Türkiye’nin bu konuda ilerleme kaydetmesi dünyadaki prestji açısından önemli bir unsurdur ve bu nedenle bu hususta daha çok efor sarfedilmelidir. Elbette bu hedef izlenirken, dış politikada tavizler vermeden bu konuda ilerleme kaydetmeye çalışmak daha doğru olacaktır.

Sonuç:

Sonuç olarak, Türkiye’nin 2014 yılı içerisinde kimi noktalarda başarılı, kimi noktalarda başarısız ve eksik bir dış politika izlediği sonucu karşımıza çıkmaktadır. Bu minvalde,  son dönemde AK Parti hükümetinin Türk Dış Politikası’nın çok boyutlu yapısına uygun şekilde, adeta bir görev/rol dağılımı yapması da dikkat çekmektedir. Cumhurbaşkanı Erdoğan son dönemde iyice Rusya’ya yakın duran bir devlet adamı olarak öne çıkarken, Başbakan Davutoğlu daha ABD eksenli siyaset yanlısı, Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu ve AB Bakanı Volkan Bozkır ise daha Avrupa eksenli siyaset yanlısı politikacılar olarak algılanmaya başlamışlardır. Bu görev dağılımının da bilinçli bir tercih olduğu anlaşılmaktadır. Bu politika iyi kullanılabilirse, Türkiye’ye büyük faydalar sağlayabilir. Ancak bir cambaz ustalığı gerektiren bu politikanın başarısızlığı durumunda, ülkede maalesef ciddi sıkıntılar da yaşanabilir. Dileğimiz, Türkiye’nin 2015 yılında geçtiğimiz yıldan edindiği tecrübeleri daha iyi kullanarak, dünyada daha çok saygı duyulan bir devlet haline gelmesidir.

Yrd. Doç. Dr. Ozan ÖRMECİ

Siyasal Sistemler: Hindistan

Genel ve Coğrafi Bilgiler

Hindistan ya da resmi adıyla Hindistan Cumhuriyeti, Güney Asya’da bulunan önemli bir ülkedir. Dünyanın en büyük 7. coğrafi alanı ve 1,2 milyarlık popülasyonu ile Çin’in ardından en büyük 2. nüfusuna sahip olan olan Hindistan[1], çok partili parlamenter demokratik sistemi nedeniyle aynı zamanda dünyanın en büyük demokrasisi olarak da kabul edilmektedir. Güneyinde Hint Okyanusu, batısında Umman Denizi ve Pakistan, kuzeydoğusunda Çin Halk Cumhuriyeti, Nepal ve Bhutan ve doğusunda Bengal Körfezi, Bangladeş ve Myanmar gibi ülkelerin bulunduğu Hindistan, aynı zamanda Sri Lanka, Maldivler ve Endonezya’ya çok yakın konumdadır.[2]

Dünya Bankası verilerine göre, 2013 yılı itibariyle dünyanın en büyük 10. ekonomisine sahip olan Hindistan[3], yine Dünya Bankası 2013 verilerine göre kişi başına düşen gelir açısından ise ancak 148. sırada kendisine yer bulabilmektedir.[4] Hindistan, UNDP’nin 2014 yılı için hazırladığı insani gelişmişlik endeksi kriterleri açısından da kendisine 135.’lik gibi çok alt sıralarda yer bulabilmiştir.[5] Görüldüğü üzere, Çin’e benzer şekilde total makroekonomik verilerde en üst sıralara yükselebilse de, Hindistan birçok sosyal sorunun yaşandığı tezatların ve eşitsizliklerin ülkesidir. Ayrıca bu ülkedeki dini çeşitlilik (bu noktada Hindistan’ın dünyanın en kalabalık Müslüman nüfusa sahip 2. ülkesi olduğu vurgulanmalıdır), zaman zaman çeşitli sosyal ve siyasal sorunlara da kaynaklık edebilmektedir. Ülkedeki yüzde 80 oranındaki Hindu inancına mensup nüfusun dışında, yüzde 13,4 oranında Müslüman, yüzde 2,3 oranında Hıristiyan, yüzde 1,9 oranında Sih, yüzde 0,8 oranında Budist ve kalan nüfus içerisinde birçok farklı dine mensup kişiler bulunmaktadır.[6] Nüfusun fazla olması nedeniyle, bu küçük gibi algılanan dini azınlıklar, aslında yüzbinlerce hatta milyonlarca kişiye denk düşmektedir. Yine ülke dil çeşitliliği açısından da son derece heterojendir. 100’ün üzerinde yaşayan dile sahip olan Hindistan’da, her eyaletin 3 adet resmi dili bulunmaktadır.[7]

Hindistan haritası

Tarihçe

Hindistan tarihi çok gerilere uzansa da, Hindistan’ın modern tarihi 1857-1858 yıllarında ülkede İngiliz koloni idaresinin kurulmasıyla başlar. Bu dönemin Hindistan üzerinde kötü bazı tecrübeleri olmakla beraber, Hindistan’da modern bir bürokrasinin inşa edilmesi, ticaret ve özel mülkiyet geleneğinin başlatılması (British East India Company) ve İngilizce konuşan ve dünyaya açık bir nüfusun yetiştirilmesi gibi bazı unsurlar, koloni döneminden kalma önemli artılardır.[8] Hindistan Cumhuriyeti, bağımsızlığını ise 15 Ağustos 1947 tarihinde ilân etmiştir. Ülkenin ilk Cumhurbaşkanı Rajendra Prasad ve ilk Başbakanı Jawaharlal Nehru’dur. Elbette bu bağımsızlığın kazanılması kolay olmamış ve bunun öncesinde ülkenin Mahatma Gandhi’nin kişiliğinde sembolleşen önemli bir mücadele tarihi yaşanmıştır.  

Mohandas Karamchand Gandhi, 1869 yılında Hindistan’da Porbandar-Gucerat’ta doğmuştur.[9] Porbandar’da önemli bir siyasi konumu bulunan Karamchand Gandhi’nin oğlu olarak dünyaya gelen Mohandas Gandhi, Hindu felsefesini özümsemiş olan annesinin de etkisiyle, küçük yaşlardan itibaren vejetaryen olmuş ve tüm canlılara dostça yaklaşmak ve hoşgörülü olmak gerektiğine inanmıştır. Kast sisteminin üst sıralarında yer alan Vaishya sınıfına dahil olan Gandhi ailesi, ekonomik ve sosyal statü olarak oldukça iyi bir konumdadır. 1883 yılında Gandhi henüz 14 yaşındayken mahalleden arkadaşı olan yaşıtı Kasturba Makhanji ile evlenmiştir. Ömür boyu evli kalacak çiftin 4 oğulları olacaktır (1888 doğumlu Harilal Gandhi, 1892 doğumlu Manilal Gandhi, 1897 doğumlu Ramdas Gandhi ve 1900 doğumlu Devdas Gandhi). Gençliğinde vasat bir öğrenci olan Mohandas Gandhi, Bombay Üniversitesi’nde oldukça başarısız başlayan hukuk eğitimine İngiltere’de University College London’da devam etmeye karar verir ve 18 yaşında karısıyla beraber İngiltere’nin yolunu tutar. İngiliz edebiyatına, uygar şehir yaşamına ve adetlerine hayranlık besleyen ve kısa sürede buraya uyum sağlayan Gandhi, yine de vejetaryenliğinden vazgeçmemiş ve İngiliz Vejetaryenler Derneği’nde yönetici dahi olmuştur.

İngiltere’de eğitimini başarıyla tamamlayan Gandhi, buradaki yıllarında yalnızca Batı felsefesi ve politik düşüncesiyle tanışmakla kalmamış, aynı zamanda Hinduizm başta olmak üzere tüm önemli dinleri geniş çapta araştırmıştır. Galler ve İngiltere barosuna kabul edildikten sonra Hindistan’a dönen Gandhi, ülkesinde avukat olarak çalışmaya başlamış, ancak kast sistemi başta olmak üzere ülkesine özgü farklılıklar ve gerilikler nedeniyle mesleğinden istediği hazzı alamadığı için daha sonra okul öğretmenliği yapmaya başlamıştır. 1893 senesinde Güney Afrika’da bulunan bir Hint firmasından hukuk danışmanlığı teklifi alan Gandhi, teklifi kabul ederek Güney Afrika’da Natal’a gitmiştir. Güney Afrika tecrübesi Gandhi’nin hayatını değiştiren çok önemli bir olaydır. Güney Afrika’ya gidene dek siyasal konularda oldukça çekingen ve muğlak bir tavrı bulunan Mohandas Gandhi, burada apartheid sistemini ve zencilere yönelik baskıları görünce, zaten Hinduizm etkisiyle küçük yaştan beri merak saldığı barış ve hoşgörü yanlısı düşüncelerini netleştirmiş ve bu görüşleri siyasal bir düzleme oturtmaya başlamıştır. Güney Afrika’da bir seyahati sırasında birinci sınıf vagona oturmasına izin vermeyen tren görevlileri ve polislerle kavga etmesi, onun hayatındaki ilk siyasal eylemi olacaktır. Güney Afrika’da Hint komünitesinin yaşadığı Durban’da Hintlilere oy hakkı verilmemesine ilişkin bir yasanın geçmesi nedeniyle Gandhi, Hindistan’a dönüş planlarını ertelemiş ve Güney Afrika’da siyasal faaliyetlere başlamıştır. Buradaki Hintlileri örgütleyen ve tek siyasal güç olan Natal Hint Kongresi’ni kuran Gandhi, yaptığı yayınlarla ayrımcı İngiliz politikalarını dünya kamuoyuna duyurmuştur. Hintlilerin tam vatandaşlık haklarının verilmesi için Boer-İngiliz Savaşları süresince İngilizlere cephe gerisinde yardımda bulunmak üzere bir 1000 kişilik bir Hintli ekibi kurduran Gandhi, savaş sonrası İngilizlerin hakları konusunda bir şey yapmaması üzerine büyük bir hayal kırıklığına uğramış ve çok sevdiği ve hayran olduğu İngilizlere duyduğu güven sarsılmıştır.  

Bir sivil itaatsizlik tekniği olan Satyagraha stratejisini bu yıllarda geliştiren Gandhi, 1906 yılından başlayarak Güney Afrika’daki Hintlileri tam vatandaşlık haklarının olmadığını belirten nüfus cüzdanlarını polislerin gözü önünde toplu olarak yırtmaya, çöpe atmaya ve yakmaya yönelik eylemler düzenlemiş ve bu gösteriler nedeniyle birçok kez gözaltına alınmış ve dayak yemiştir. Hintlilerin bu pasif ancak etkili direnişleri nedeniyle, İngiliz otoriteleri sonunda Gandhi ile anlaşmak zorunda kalacak ve Gandhi ilk siyasal zaferini elde edecektir. 1915 yılında Güney Afrika’da yaşayan bazı Hintlilerin katıldığı bir “ashram” kuran Gandhi, kast sistemi ve ten rengine dayalı ayrımcılığı yok sayan komünal yaşam alanı sayesinde, bir kez daha dünya medyasının gündemine gelmiştir. Gandhi mücadelesine devam etmek için ülkesine döner ve ülkesinde 1885’ten beri örgütlenen Hindistan Ulusal Kongresi’nin önemli siyasal liderleriyle görüşmelere başlar. Artık amaç Hindistan’ın bağımsızlığıdır…

Efsanevi bir lider: Mahatma Gandhi

Birinci Dünya Savaşı’nda tam vatandaşlık haklarının elde edilmesi için Hintlileri İngilizlerin yanında savaşmaya davet eden Gandhi, savaş sonrası İngilizlerin tutumu değişmeyince İngilizlere asla güvenilmeyeceğine kesin olarak kanaat getirmiştir. Champaran ve Kheda’da yaktığı bağımsızlık ateşiyle geniş kitlelerden destek gören Gandhi, 13 Nisan 1919 tarihinde yaşanan Amritsar Katliamı’na rağmen barış yanlısı pasifist mücadele stratejisinden vazgeçmemiştir. 13 Nisan 1919 tarihinde Mohandas Gandhi öncülüğünde örgütlenen Hindistan'ın bağımsızlığı yanlısı bir sivil itaatsizlik eylemi nedeniyle İngiliz askerlerinin meydanda toplanmış halka acımasızca ateş açmasıyla vuku bulan bu olay nedeniyle, İngiliz generali Reginald Dyer ve İngiltere hükümeti dünya kamuoyunda lanetlenecek ve Hindistan bağımsızlık hareketi güçlenecektir. Bu olay sonrasında Hindistan Kongre Partisi’nde bir grup silahlı mücadeleyi savunurken, Hindistan Ulusal Kongresi’nin liderliğine yükselen Gandhi olaya ağırlığını koyarak, bağımsızlık savaşının sivil itaatsizlik yoluyla devam etmesini sağlamıştır. Swadeshi politikasıyla İngiliz malları başta olmak üzere yabancı malların satın alınmamasını sağlayan Gandhi, düzenlediği tuz yürüyüşleriyle de tüm ulusun desteğini sağlamış ve Hint halkının gözünde bir öncü ve önder haline gelmiştir. Bu eylemler neticesinde, İngiliz hükümetini Hindistan’da temsil eden Lord Edward Irwin, Gandhi ile 1931 yılında bir anlaşma yapar ve bu anlaşmayla barış eylemlerine katılan tüm siyasal suçlular serbest bırakılır. Ayrıca Gandhi, Londra’da İngiliz Parlamentosu’na da davet edilir. Gandhi Londra’ya son bir umutla gider, ancak görüşmelerde Hindistan’ın bağımsızlığına yönelik karşı bir tavır olduğunu fark ederek, kısa süre sonra ülkesine geri döner.

Lord Irwin’in yerine göreve gelen Lord Willingdon, Hintli bağımsızlıkçıları silah zoruyla bastırabileceğine inanan bir kimsedir. Ancak İngilizler silahlarına davrandıkça, Hintliler daha da büyük bir azimle bağımsızlıkları için pasif direnişlerine devam etmektedirler. Bu dönemde Gandhi’nin cılız vücudu, adeta Hint ulusunun sembolü haline gelmiş ve Gandhi’nin hükümetin sert politikalarına karşı başlattığı açlık grevleri sonucunda, Gandhi’nin ölmesi durumunda bir iç savaş yaşanabileceğindan korkan İngilizler, her seferinde onun sözünü dinlemek zorunda kalmışlardır. Ancak yine bu dönemde fanatik Hindu milliyetçileri de türemeye başlamış ve Gandhi’nin hayatına yönelik üç başarısız suikast girişimi yapılmıştır.

Hindistan Kongre Partisi ise, bu yıllarda devletçi ekonomiye dayalı ve Müslümanlarla Hinduların ayrı yaşayacakları federatif bir devlet kurma planları yapmaktadır. Ancak Gandhi, Müslüman ve Hinduların ayrılmadan bir arada yaşayabileceğine inandığı için, bu dönemde partiye büyük tepki gösterir. Bu tartışmalar alevlenmeye başlamışken, çıkan İkinci Dünya Savaşı nedeniyle Hindistan’da savaşta izlenecek strateji tartışmaları ön plana çıkar. Kongre Partisi’nde bir grup İngilizler yanında savaşa girilmesini desteklerken, Gandhi, özgürlük adına savaştığını iddia edenlerin Hindistan’da özgürlüğe izin vermediklerini söyleyerek, savaşta tarafsız kalmayı tercih eder. Bu nedenle İkinci Dünya Savaşı süresince Hindistan’ın bağımsızlığına yönelik propagandanın dozu arttırılır. İngilizlerin Hintli protestoculara ateşle karşılık verdiği büyük eylemler sonrası Hintli bağımsızlık savaşçıları yüzlerce İngiliz asker ve polisini öldürür. Gandhi, bu anarşinin durdurulması için yaşlı ve yorgun vücuduna rağmen yeni bir açlık grevine başlar. Bu grev nedeniyle ortalık biraz olsun yatışır, ancak Gandhi’yi karısının ölümü nedeniyle yine üzücü günler beklemektedir. İkinci Dünya Savaşı sonrası Hindistan’a bağımsızlığının verileceğinin belli olması sonrasında, Müslüman ve Hindu toplum liderleri arasında görüşmeler ve pazarlıklar başlamıştır. Gandhi, görüşmeler boyunca tek birleşik bir Hindu ve Müslüman Hindistan devletinde diretmesine karşın, sokaklarda her iki tarafın fanatikleri birbirini acımasızca öldürmektedir. Gandhi’nin “kansız devrim” ve demokrasi stratejisi tam da başarıya ulaşmak üzereyken, binlerce kişi kadın-çocuk demeden sokaklarda birbirini katletmektedir.

Gandhi’nin son açlık grevi nedeniyle çatışmalar yatışır, ancak birleşik bir Hindistan’ın kurulması artık çok zordur. Gandhi’nin birleşik Hindistan düşleri aslında Müslümanlardan da destek bulmasına karşın, artan iç çatışma ve Muhammed Ali Cinnah’ın ayrılma yanlısı güçlü liderliği nedeniyle bağımsız Hindistan henüz kurulma aşamasında Hindistan ve Pakistan olmak üzere ikiye ayrılır. Gandhi bu durumdan hoşnut değildir ve Hindistan’ın kurulmasını kendi başına keder içinde izlemektedir. Pakistan’la birleşme olabilmesi için Cinnah’la yapacağı temaslar ve verdiği barış mesajları ise onu Hindu milliyetçilerinin hedefi haline getirir. Sonuçta 1948 yılında bir Hindu fanatiği tarafından öldürülür. Mahatma yani “yüce ruh” lakabı uygun görülen Gandhi, gerçekten de hayatı boyunca yüce bir ruh sahibi olduğunu ispatlarcasına haksızlıklara ve eşitsizliklere karşı barışçı yollarla mücadele etmiş ve farklılıkların bir arada yaşama engel olmadığını savunmuştur. Dünya siyasetine bıraktığı en önemli miras da bu hoşgörülü ancak azimli mücadele tavrıdır.

Jawaharlal Nehru

Gandhi sonrasında Kongre hareketinin lideri ve ülkenin ilk Başbakanı Jawaharlal Nehru olmuştur. Öldüğü 1964 yılına kadar iktidarda kalan Nehru, Hindistan’ın kalkınması yolunda önemli adımlar atmış ve Hindistan’ın üçüncü dünyacı dış politik çizgisinin netleşmesini sağlamıştır. Bu dönemde Bağlantısızlar Hareketi’nin lider ülkelerinden olan Hindistan, her iki blokla da dostane ilişkiler kurabilmeyi başarmış ve dünya siyasetinde yükselen bir ülke olarak dikkat çekmiştir. Nehru’nun ölümünün ardından yerine kızı Indira Gandhi (Nehru ailesi, saygı gereği Gandhi soyadını kullanmaya başlamıştır) geçmiş ve kendisi Hindistan’ın ilk kadın Başbakanı olmuştur.[10]

En az babası kadar otoriter bir politikacı olan Indira Gandhi, yoksulluğu yok etmek adına hayata geçirdiği politikalarla özellikle fakir kesimden büyük destek almasına karşın, giderek artan otoriter yönetiminin ülkede yarattığı sorunlar, 1975 yılında ülkede olağanüstü hal ilan edilmesine neden olmuştur. Yine hızla artan nüfusun kontrol altına alınması için kısırlaştırma politikalarının uygulanması, Indira Gandhi döneminin en önemli ve akılda kalan icraatlarındandır. 1977 yılında 2 yıllık olağanüstü halin ardından demokrasiye dönen Hindistan’da, yapılan seçimleri 30 yıllık Kongre iktidarını yıkan (yeni kurulan) Bharatiya Janata Partisi (Hindistan Halk Partisi-BJP) kazanmış, ancak  bu hükümetin tecrübesizliği nedeniyle başarısız olması neticesinde, 2 yıl içerisinde Indira Gandhi yeniden iktidara dönmüştür. Indira Gandhi’nin ikinci döneminde ülkedeki istikrarsızlıklar, farklı etnik-dini gruplar arasında çatışmalar ve Punjab (Pencab) ve Keşmir bölgesindeki sorunlar nedeniyle daha da artmış, nitekim 1984 yılında Gandhi, Punjab bölgesinde bir kez daha olağanüstü hal ilan etmek zorunda kalmıştır.[11] Amritsar’daki Sih tapınağına bir askeri operasyon da düzenleten Indira Gandhi, birkaç ay sonra Sih bir korumasının suikasti sonucu öldürülmüştür. Ülkeyi neredeyse babası kadar (17 yıl) uzun bir süre yöneten Indira Gandhi, babasına göre daha çatışmacı ve sert politikalar izlemiştir. Ölümünün ardından, yerine oğlu Rajiv Gandhi geçmiştir.

Indira Gandhi

1984 seçimlerinde, annesine yönelik suikastin yarattığı atmosfer içerisinde büyük bir zafer kazanan Rajiv Gandhi, büyükbabası ve annesinin devletçi-sosyalist uygulamalarını serbest piyasa reformlarıyla değiştiren ve 5 yıl iktidarda kalan önemli bir isim olmuştur.[12] 1991 yılında bir Tamil suikastçisi tarafından öldürülen Rajiv Gandhi’nin ölümü ve Hindistan Ulusal Kongresi’nin (Hindistan Kongre Partisi) zayıflaması üzerine, ülkede koalisyonlar dönemi başlamış ve bu dönemde Kongre’nin herkesi kucaklayan seküler vizyonuna güçlü bir alternatif geliştiren Hindu milliyetçiliği çizgisindeki Bharatiya Janata Partisi (Hindistan Halk Partisi-BJP), Hindistan siyasetinde daha ön plana çıkmaya başlamıştır. Bilhassa ülkedeki Hindularla diğer gruplar arasında yaşanan etnik-dini temelli çatışmalar (1992 Ayodha, 2002 Gucerat ve 2008 Mumbai olayları buna örnek gösterilebilir), çoğunluğu temsil eden BJP’nin elini güçlendirmiş ve bu partinin seçim zaferlerinde kilit rol oynamıştır.[13] 2004 ve 2009 yıllarında Rajiv Gandhi’nin İtalyan asıllı dul karısı Sonia Gandhi liderliğinde yeniden siyaset sahnesinde ağırlığını hissettiren Kongre Partisi, yurtdışında doğması nedeniyle BJP’nin aleyhine başlattığı kampanya sonrasında Başbakanlık koltuğunu bir süre sonra Sih bir politikacı olan Manmohan Singh’e bırakan Sonia Gandhi'nin liderliğinde ülke siyasetinde en temel 2 siyasal yapıdan biri olmaya devam etmiştir.[14] Şimdilerde Kongre Partisi’nin liderliğini ise Sonia Gandhi’nin oğlu Rahul Gandhi yapmaktadır.

Hindistan’da 7 Nisan-12 Mayıs 2014 tarihleri arasında 9 aşamada gerçekleştirilen genel seçimlerin[15] sayım işlemi 16 Mayıs’ta sonuçlanmış ve Bharatiya Janata Partisi (Hindistan Halk Partisi-BJP), 5 hafta süren seçimler sonucunda 282 milletvekili çıkararak, hükümeti kurmak için gereken asgari 272 milletvekili sayısını tek başına aşmıştır.[16] Böylece BJP’nin Başbakan adayı ve 2001 yılından itibaren Gucerat Eyalet Başbakanlığı’nı yürüten Narendra Modi, 26 Mayıs 2014 tarihinde yemin ederek Hindistan Başbakanı olarak görevine başlamıştır.

Narendra Modi

Siyasi Yapı

Hindistan, 15 Ağustos 1947 tarihinde bağımsızlığını kazanmış ve 26 Ocak 1950 tarihinde kabul ettiği anayasası ile bugünkü modern Hindistan Cumhuriyeti’ne dönüşmüştür. Halen İngiliz Milletler Topluluğu’nun bir üyesidir.[17] Hindistan anayasası, İngiliz yazılı olmayan anayasacılık geleneğinden beslenen, ancak buna karşın, yazılı durumda ve dünyanın en uzun anayasası hüviyetindedir.[18] Federatif yapıda bir devlet olan Hindistan’da, yerel yönetimlerin farklı etnik-dini kimliklerin de etkisiyle aşırı güçlenmesi, zamanla “Center” adı verilen merkezi hükümetin zayıflamasına neden olmuş, bu nedenle ülkede geçmişte birçok defa olağanüstü hal durumları yaşanmıştır. Merkezi hükümete olağanüstü hal yetkisi tanıyan anayasaya dayanarak, ülkede 1962’de Çin’le, 1971’de Pakistan’la gerilen ilişkiler ve 1975-1977 yılları arasında Punjab bölgesinde sorunlar bahane edilerek üç defa olağanüstü hal ilan edilmiştir.[19]

Hindistan’da yetkileri büyük ölçüde sembolik düzeyde kalan bir Devlet Başkanlığı makamı da bulunmaktadır. Japonya ve Birleşik Krallık’ta olduğu gibi seremonik düzeyde yetkileri olan Hindistan’ın güncel Devlet Başkanı, ilk kadın Devlet Başkanı Pratibha Patil’in yerine seçilen ve 2012’den beri ofiste olan Pranab Mukherjee’dir.

Pranab Mukherjee

Hindistan’da yürütmeden sorumlu esas kişi ise Başbakan’dır. Tipik bir Westminster modeli olan Hindistan hükümeti, Başbakan ve Bakanlar Kurulu’ndan oluşur. Yasama seçimleri sonucunda Parlamento’da çoğunluğu elde eden partinin lideri Başbakanlık koltuğuna oturur. Ülkede halihazırdaki Başbakan ise Narendra Modi’dir.  

Çok partili parlamenter demokrasiyle yönetilen Hindistan’da, Parlamento’nun Eyaletler Meclisi (Rajya Sabha) ve Halk Meclisi (Lok Sabha) olmak üzere iki kanadı bulunmaktadır. Halk Meclisi 545 sandalyeye sahiptir ve seçimleri her 5 yılda bir yapılmaktadır. Halk Meclisi’ne Eyaletler’den en fazla 530 üye, Birlik Toprakları’ndan (Bölgelerden) ise en fazla 20 üye seçilebilmektedir.[20] Eyaletler Meclisi ise 250 sandalyeye sahiptir. Üyeleri genel seçimlerle değil, Eyalet Parlamentoları ve Birlik Toprakları tarafından seçilmektedir. Üyelerinin üçte biri her 6 yılda bir yenilenmektedir. Eyaletler Meclisi’nin 12 üyesi Cumhurbaşkanı tarafından atanmaktadır.[21] Hindistan’da seçme yaşı 18, seçilme yaşı Halk Meclisi için 25, Eyaletler Meclisi için 30’dur.

Ülkedeki seçim sistemi de fazlasıyla İngiliz modelinden esintiler taşımaktadır. Nitekim bu doğrultuda, ülke 543 seçim bölgesine bölünmüş ve çoğunluk sistemine (SMDP) uygun olarak, her bölgeden en fazla oyu alan adayın Parlamento’ya hak kazanması sistemi getirilmiştir.[22]  

İdari Yapı

Federal devlet yapısına sahip olan Hindistan, 29 Eyalet ile 7 Bölge’den (Birlik Toprakları) oluşmakta olup, eyaletler kendi hükümetlerine ve Parlamentolarına sahiptirler. Yönetim; Merkezi Hükümet ve Eyalet Hükümeti arasında bölüşülmüştür. Bölgeler ise Merkezi Hükümet’in yönetimi altında olup, Cumhurbaşkanı tarafından atanan Valilerce yönetilmektedir. Sadece Puducherry ve Federal Başkent olan Delhi, Bölge olmaların karşın, diğer 5 Bölge’den farklı olarak kabineye ve seçilmiş bir meclise sahiptirler.[23]

Hindistan Eyalet ve Bölgeleri

Siyasi Partiler

Ülkedeki siyasi partiler, “Ulusal Partiler” ve “Eyalet Partileri” olarak iki gruba ayrılmaktadır. Ulusal Partiler ülke çapında neredeyse her seçim bölgesinde seçimlere katılırken, Eyalet Partileri bir veya iki eyalette seçime giren yerel partiler konumundadır.[24] Parlamenterlerin parti değiştirmesi yasaklanmıştır. Ülkedeki en büyük iki siyasi parti; Gandhi-Nehru geleneğini takip eden merkez sol Hindistan Ulusal Kongresi (Kongre Partisi) ve Hindu milliyetçisi sağ geleneğe oturan Hindistan Halk Partisi-BJP’dir. Ayrıca son dönemde önemli bir çıkış gerçekleştiren Aam Aadmi (Avam Halk Partisi) de, kısa sürede siyasal arenadaki 3. önemli aktör durumuna gelmiştir.

Kongre Partisi, ülkenin “kurucu babaları” olarak görülen Gandhi ve Nehru ailelerinin kontrolünde şekillenen ve parti liderliğinin bu iki aile arasında paylaşıldığı bir siyasal organizasyon görünümündedir.[25] Uluslararası Politika Akademisi (UPA) uzmanı Yrd. Doç. Dr. Göktürk Tüysüzoğlu’na göre; “Laik bir dünya görüşünü yansıtan ve çağdaş sosyal demokrat değerleri savunan Kongre Partisi, Hindistan’a hâkim olan kast sisteminin toplumsal/siyasal etkinliğini en aza indirgemeye çalışan ve Hindu kimliğini (inancını) siyasetin dışına taşıyarak, ülkede yaşayan tüm etnik ve dinsel grupları kapsamı içerisine almaya çalışan bir ‘devlet partisi’ görünümündedir.”[26]

Son seçimleri kazanan Baharatiya Janata Partisi ise; Hindu milliyetçiliğine entegre olmuş sağ-muhafazakar bir parti olarak dikkat çeken, Kongre Partisi’ne göre daha yeni olmasına karşın, yıllar içerisinde yavaş ama istikrarlı bir gelişim seyri izlemiş ve özellikle kırsal kesimden çok ciddi bir destek sağlamayı başarmış bir parti görünümdedir. Yine Yrd. Doç. Dr. Göktürk Tüysüzoğlu’na göre; “Artan yolsuzluk, bir türlü istenen seviyeye varmayan ekonomik büyüme ile dine eklemlenen söylemler ve artan toplumsal huzursuzluğu belli bir potada eriterek seçim kampanyası izlemiş olan Baharatiya Janata (BJP), 2001 yılından bu yana Gucerat Eyaleti başkanı olan Narendra Modi önderliğinde oldukça başarılı bir kampanya yürütmüş ve tek başına iktidar olacak çoğunluğu elde etmiştir.” [27] Ancak BJP’nin kimliğe dayalı politikalarının, ilerleyen yıllarda Hindistan’da bir toplumsal huzursuzluk dalgasına neden olacağını iddia eden güçlü eleştiriler de vardır.

Sonuç

Devasa nüfusuna rağmen, Çin Halk Cumhuriyeti’nden farklı olarak halen bir çok partili demokrasi hüviyetini koruyan Hindistan, kuşkusuz 21. yüzyıl dünya siyasetinin en önemli ülkelerinden birisi olacaktır. Ancak Hindistan’ın içerisinde yaşadığı etnik-dini bölünmelerin, iktidardaki Narendra Modi’nin Hindu milliyetçiliğine yaslanan sert söylemi ile birleştiğinde, ilerleyen yıllarda ülke içerisinde birçok ciddi soruna kaynaklık edebileceğinden endişe edilmektedir. Ayrıca bu ülkenin son dönemde silahlanma yolunda attığı adımlar[28], dış politik çizgisinde üçüncü dünyacılıktan izler taşıyan her iki blokla da iyi geçinme prensibi ve Pakistan'la varılan "nükleer denge" ışığında değerlendirildiğinde, günümüz dünya konjonktüründe şu an için net bir ifade kazanmamaktadır. Bu ülkenin bir diğer sorunu ise, ülke içerisinde inanılmaz ölçülerde bulunan ekonomik eşitsizliklerdir. Hindu inancı ve kast sistemi geleneği sayesinde bu eşitsizlikler bir nebze olsun tolere edilebilse de, ilerleyen yıllarda bu konu Hindistan'ın siyasal istikrarını bozan bir faktör haline gelebilir.

Yrd. Doç. Dr. Ozan ÖRMECİ

KAYNAKÇA

• O’Neil, Patrick H. & Field, Karl & Share, Don. 2010. Cases in Comparative Politics (third edition). W. W. Norton & Company, ss. 327-367. Satın almak için; http://www.amazon.com/Cases-Comparative-Politics-Third-Patrick/dp/0393933776/.
• Fischer, Louis. 1982. Gandhi His Life and Message for the World, New York: New American Library. Satın almak için; http://www.amazon.com/Gandhi-Message-World-Signet-Classics/dp/0451531701/.
• “India”, Wikipedia, Erişim Tarihi: 15.12.2014, Erişim Adresi: http://en.wikipedia.org/wiki/India.
• “Hindistan”, Vikipedi, Erişim Tarihi: 15.12.2014, Erişim Adresi: http://tr.wikipedia.org/wiki/Hindistan.
• “Hindistan’ın Siyasi Görünümü”, Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı, Erişim Tarihi: 15.12.2014, Erişim Adresi: http://www.mfa.gov.tr/hindistan-siyasi-gorunumu.tr.mfa.
• Örmeci, Ozan (2009), “Mahatma Gandi”, Erişim Tarihi: 15.12.2014, Erişim Adresi: http://ydemokrat.blogspot.com/2009/12/mahatma-gandhi.html.
• Tüysüzoğlu, Göktürk (2014), “Hindistan’da Dramatik Siyasal Değişim”, Uluslararası Politika Akademisi, Erişim Tarihi: 15.12.2014, Erişim Adresi: http://politikaakademisi.org/hindistanda-dramatik-siyasal-degisim/.

[1] “India”, Wikipedia, Erişim Tarihi: 15.12.2014, Erişim Adresi: http://en.wikipedia.org/wiki/India.

[2] “Hindistan”, Vikipedi, Erişim Tarihi: 15.12.2014, Erişim Adresi: http://tr.wikipedia.org/wiki/Hindistan.

[3] Bakınız; http://databank.worldbank.org/data/download/GDP.pdf.

[4] Bakınız; http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_countries_by_GDP_%28nominal%29_per_capita.

[5] Bakınız; http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr14-report-en-1.pdf.

[6] “India”, Wikipedia, Erişim Tarihi: 15.12.2014, Erişim Adresi: http://en.wikipedia.org/wiki/India. 

[7] Tüysüzoğlu, Göktürk (2014), “Hindistan’da Dramatik Siyasal Değişim”, Uluslararası Politika Akademisi, Erişim Tarihi: 15.12.2014, Erişim Adresi: http://politikaakademisi.org/hindistanda-dramatik-siyasal-degisim/.

[8] O’Neil, Patrick H. & Field, Karl & Share, Don. 2010. Cases in Comparative Politics (third edition). W. W. Norton & Company, s. 333.

[9] Bu eserden özetlenmiştir; Fischer, Louis. 1982. Gandhi His Life and Message for the World, New York: New American Library. Satın almak için; http://www.amazon.com/Gandhi-Message-World-Signet-Classics/dp/0451531701/.  Aktaran: Örmeci, Ozan (2009), “Mahatma Gandi”, Erişim Tarihi: 15.12.2014, Erişim Adresi: http://ydemokrat.blogspot.com/2009/12/mahatma-gandhi.html.

[10] O’Neil, Patrick H. & Field, Karl & Share, Don. 2010. Cases in Comparative Politics (third edition). W. W. Norton & Company, ss. 337-338.

[11] O’Neil, Patrick H. & Field, Karl & Share, Don. 2010. Cases in Comparative Politics (third edition). W. W. Norton & Company, s. 338.

[12] O’Neil, Patrick H. & Field, Karl & Share, Don. 2010. Cases in Comparative Politics (third edition). W. W. Norton & Company, s. 339.

[13] O’Neil, Patrick H. & Field, Karl & Share, Don. 2010. Cases in Comparative Politics (third edition). W. W. Norton & Company, s. 340.

[14] O’Neil, Patrick H. & Field, Karl & Share, Don. 2010. Cases in Comparative Politics (third edition). W. W. Norton & Company, s. 340.

[15] Seçimler devam ederken yapılmış bir analiz için; http://politikaakademisi.org/2014-hindistan-genel-secimleri-devam-ediyor/.

[16] Seçim hakkında bir analiz için; http://politikaakademisi.org/hindistanda-modi-zamani/.

[17] “Hindistan’ın Siyasi Görünümü”, Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı, Erişim Tarihi: 15.12.2014, Erişim Adresi: http://www.mfa.gov.tr/hindistan-siyasi-gorunumu.tr.mfa. 

[18] O’Neil, Patrick H. & Field, Karl & Share, Don. 2010. Cases in Comparative Politics (third edition). W. W. Norton & Company, s. 341.

[19] O’Neil, Patrick H. & Field, Karl & Share, Don. 2010. Cases in Comparative Politics (third edition). W. W. Norton & Company, s. 342.

[20] “Hindistan’ın Siyasi Görünümü”, Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı, Erişim Tarihi: 15.12.2014, Erişim Adresi: http://www.mfa.gov.tr/hindistan-siyasi-gorunumu.tr.mfa. 

[21] O’Neil, Patrick H. & Field, Karl & Share, Don. 2010. Cases in Comparative Politics (third edition). W. W. Norton & Company, s. 344.

[22] O’Neil, Patrick H. & Field, Karl & Share, Don. 2010. Cases in Comparative Politics (third edition). W. W. Norton & Company, s. 345.

[23] “Hindistan’ın Siyasi Görünümü”, Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı, Erişim Tarihi: 15.12.2014, Erişim Adresi: http://www.mfa.gov.tr/hindistan-siyasi-gorunumu.tr.mfa. 

[24] “Hindistan’ın Siyasi Görünümü”, Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı, Erişim Tarihi: 15.12.2014, Erişim Adresi: http://www.mfa.gov.tr/hindistan-siyasi-gorunumu.tr.mfa. 

[25] Tüysüzoğlu, Göktürk (2014), “Hindistan’da Dramatik Siyasal Değişim”, Uluslararası Politika Akademisi, Erişim Tarihi: 15.12.2014, Erişim Adresi: http://politikaakademisi.org/hindistanda-dramatik-siyasal-degisim/.

[26] Tüysüzoğlu, Göktürk (2014), “Hindistan’da Dramatik Siyasal Değişim”, Uluslararası Politika Akademisi, Erişim Tarihi: 15.12.2014, Erişim Adresi: http://politikaakademisi.org/hindistanda-dramatik-siyasal-degisim/.

[27] Tüysüzoğlu, Göktürk (2014), “Hindistan’da Dramatik Siyasal Değişim”, Uluslararası Politika Akademisi, Erişim Tarihi: 15.12.2014, Erişim Adresi: http://politikaakademisi.org/hindistanda-dramatik-siyasal-degisim/.

[28] Bu konuda birkaç haber için; http://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/india-is-the-worlds-largest-arms-importer-it-aims-to-be-a-big-weapons-dealer-too/2014/11/15/10839bc9-2627-4a41-a4d6-b376e0f860ea_story.html ve http://nationalinterest.org/blog/the-buzz/india-israels-secret-love-affair-11831.