Unjust Trial of Socrates

Apology is a great work that takes part in Plato’s famous “Five Dialogues”. The word “apology” is a transliteration of the Greek apologia which means “defense”. In Apology, Plato’s charismatic tutor Socrates defends himself against the charges. This paper aims to convince the readers that Socrates’ defense was good enough to persuade the jurors, and thus the judgment was unwarranted. In Apology, Socrates tries to refute the accusations of both old accusers and the new ones. He defends himself against the charges of being student of all things in the sky and below the earth, corrupting the youth and not believing the Gods. Therefore, Socrates’ defense relies on three main points; he is not a sophist or physicist, he did not corrupt the youth neither willingly nor unwillingly and also he believes in Gods. In this essay, I will explain Socrates’ ways to overcome this situation; his defense against the accusations step by step. Then, I will try to show that his ways and opinions to overcome this situation are reasonable. Lastly, I will argue that the judgment of the jury was unjust.

Firstly, Socrates tries to defend himself against the old accusers who charge him for being a sophist and also a physicist. The first accusation (p. 24)[1] is based on the argument that Socrates studies things in the sky and below earth and he makes the worse argument stronger. Socrates perceives these charges as being a sophist and physicist. Therefore, he first defines the sophists, according to him, if people wants learn from sophists, they have to pay them a fee. However, Socrates declares that he does not earn money and he also says that if he were earning money from teaching, he would be rich, however, he is not. Moreover, he says that he does not have the knowledge to teach. Although Socrates is wiser than the sophists, he says that he does not have the knowledge; he is sarcastic in his expression. Personally I believe that, Socrates’ defense about not being a sophist was good enough to convince the jurors. Since, he would simply prove that he is poor and he does not earn money, then he would prove that he is not a sophist. As he states, sophists at those years were working for a fee to raise young people. But Socrates was not asking for any fee (p. 25) and what he does was just questioning the world for personal pleasure. Although Socrates is not a sophist he can still teach these things to the youth. He claims that his young followers were following him because of their own interests rather than an economical relationship[2]. Still it can be said that it is called ‘teaching’. However, the thing that young followers of Socrates were doing is their own choice, Socrates does not teach them anything but still give them permission to listen him. If I were a jury member, I would agree with Socrates that he does not teach things to youth as a sophist. If he wanted to teach; he would ask questions and give homework to them, also he would try to impose things. Therefore, Socrates cannot be claimed to be a sophist since what he does is not a profession but a personal choice.

Secondly, Socrates tries to defend himself against the new accusers’ accusations. Meletus blames Socrates for corrupting the youth deliberately. To explain and demystify this accusation Socrates argues with him. Socrates says that there would be three options; either he did it willingly or unwillingly or he did not even do it. To prove that he would not do it willingly he questions Meletus and argues that he could not have corrupted the youth since corrupt people would also harm himself[3]. At this point I certainly accredit the idea of Socrates that nobody wants to be harmed, but this expression cannot impress the jurors. Also, even though people know they are going to be harmed, they could approve and accept this for various reasons. If I were Socrates, I would try to convince the jurors that I do not corrupt the youth because I do not teach anything to them. In addition to this, Socrates could have called for a witness. Although his reason was inefficient, it would start the jurors to think about the innocence of Socrates. Afterwards, Socrates tries to convince the jurors that he could not have corrupted the youth unwillingly. Here his argument is strong and based on a legal principle that he could not be charged for unwilling deeds[4]. If Socrates was corrupting the youth unwillingly, Meletus would not bring him to the court. Socrates’ second argument is very concrete and strong but he still could have made a better defense for the first part of the accusation since he does not explain clearly why a person cannot willingly do harm to himself.

Lastly, Socrates replies the new accusers’ second allegation: not believing in the Gods. Socrates questions Meletus and circumvents him. Meletus in his first expression says that, Socrates believes in the Gods that city does not recognize. Socrates asks questions to Meletus and shows that he believes in spiritual things, which means that he could not have rejected the Gods[5]. Therefore, Meletus, in his first expression authenticate that Socrates believes in new Gods that city does not believe. However, in his later expressions he says that Socrates does not believe in Gods at all. Socrates flummoxes Meletus’ mind. The accusation’s subject is later changed by Meletus but the accusation certainly lost its plausibility. If I were a jury member, I would not trust Meletus’ accusation anymore since he changes his opinion frequently. The principle of “pacta sunt servanda” is consequential in law. Lawyers may change their statement; however, it loses its persuasiveness. This was what Socrates does; he deceived Meletus and forced him to change his expression. Moreover, it is difficult for Meletus to controvert that Socrates does believe in Gods since Meletus adduces that Socrates believes in spiritual things, he accepts that Socrates believes in Gods. Personally, I think that Socrates defense was tricky; he wanted jurors to show that Meletus was lying. If I were a jury member, I would ignore Meletus’ expression because he does not even know what his charge is. Moreover, believing in God is subjective and it is practically impossible to prove it. Therefore, the jurors should choose between Socrates’ words and Meletus’ lies.

In the end of Apology, the jurors first give their verdict as guilty for Socrates. Then they voted and sentenced Socrates to death (p. 41). At first it seems unjust that the jurors sentenced Socrates to death. However, it is easy to understand that the reason of that judgment was again Socrates’ expressions. Before the decision, Socrates talks about the death and he declares that “I shall never fear or avoid things of which I do not know” (p. 33). Therefore, he irritated the jurors. Moreover, Socrates gibes the jurors; he compares himself to Olympian victors[6]. These expressions shaped the jurors ideas. If I were a jury member, I would be irritated by Socrates and this could bias my decision. I believe that Socrates defense was devastating. However, the way of doing his defense was false. The jurors are humans, and humans can be affected by the things that are happening around. Therefore, if Socrates was not irritating people and did not talk sarcastically, he would convince the jurors that he is innocent. I believe that the jurors also knew that he was innocent. However, they did not like the way that Socrates acts and despise them by talking sarcastically. Although Socrates defense was good and impressive, he was sentenced to death because of his attitudes.

In conclusion, Socrates defended himself against the accusation of being a sophist, corrupting the youth and not believing in God. His defense was reasonable and impressive; however because of his attitudes against the jurors and due to his sophistication and priggery the jurors adjudicate against him and sentenced him to death. Nevertheless, it is unjust to give the decision through the attitudes of Socrates; they had to reck the ideas and expressions of Socrates. In addition to this, Socrates forgot the human factor; he had to think that his attitudes would impress the jurors, but he did not. Therefore, he was sentenced to death unjustly. In my opinion, the father of philosophy was sentenced to death because of his priggery but we should also think that Socrates could have tried to impress his followers and gave them an important lesson about Athenian so-called “democracy” by this decision.

REFERENCES

- Plato, “Five Dialogues”, 2002, Hackett Publishing Company

---

[1] “…Socrates is guilty of wrongdoing in that he busies himself studying things in the sky and below the earth; he makes the worse into the stronger argument, and he teaches these same things to others” (p. 24).

[2] “Furthermore, the young men who follow me around of their own free will, those who have most leisure, the sons of the very rich, take pleasure in hearing people questioned; they themselves often imitate me and try to question others” (p. 28).

[3] “… I have reached such a pitch of ignorance that I do not realize this, namely that if I make one of my associates wicked I run the risk of being harmed by him so that I do such a great evil deliberately…” (p. 30).

[4] “…Now if I corrupt them unwillingly, the law does not require you to bring people to curt for such unwilling wrongdoings…” (p. 30).

[5] “… it is obvious from your deposition that it is by teaching them not to believe in the gods in whom the city believes but in other new spiritual things? Is this not what you say I teach and so corrupt them? - That is most certainly what I do say” (p. 30).

[6] “… The Olympian victor makes you think yourself happy; I make you be happy. Besides, he does not need food, but I do. So if I must make a just assessment of what I deserve, I assess it as this: free meals in the Prytaneum” (p. 40).

Ozan Örmeci

Milliyetçilik

Milliyetçilik, “maddi ve manevi açılardan millet ve ülkesinin çıkarlarını her şeyin üstünde tutma anlayışı, ulusçuluk” olarak tanımlanmıştır. Milliyetçilik tarihsel süreçte burjuvazinin güçlenmesi ve dinin etkisinin kırılmasıyla beraber modern milli devlet (ulus-devlet) modelinin ortaya çıkmasıyla önem kazanan bir ideolojidir. Bir milli devlet ve milli pazar yaratmayı tasarlar ve tarihsel olarak daha çok burjuvazinin ürünüdür. Marksizm’e göre de milliyetçilik tarihsel süreç içerisinde feodalizmden kapitalizme geçişte ilerici bir anlayıştır. Ancak kapitalizmden sosyalizme geçişte gerici bir işlev görür. Milliyetçiliğin bu siyasal-teorik anlamı dışında yurt sevgisi ve insanın yaşadığı topraklara bağlılığı şeklinde gündelik yaşamda duygusal ve olumlu bir anlamı vardır. Aynı din olgusu gibi, milliyetçilik hadisesi de sınıfsal meselelerin dışında üstyapısal-kültürel bir faktör olarak siyasal alanda ön yargısız bir şekilde incelenmeli ve toplumsal sorunlara kaynaklık etmemesi açısından doğru şekilde anlaşılmalıdır.

Milliyetçilik ulusal düzlemde demokrasi ile de yakından alakalı bir kavramdır. Çünkü milli irade ve genel oy ilkesi ancak milli devletler kurulduktan ve Cumhuriyet yönetimlerine geçildikten sonra kabul edilmiştir. Bu anlamda tarihsel olarak milliyetçilik ve milli devletler demokrasiyi doğurmuştur. Ancak etnik çatışmalara yol açan aşırı milliyetçilik, etnik milliyetçilik, şovenizm, ırkçılık, faşizm gibi kavramlar bilimsel düzlemde ele alınan tarihsel milliyetçilik veya yurtseverlik kavramlarıyla karıştırılmamalıdır. Milliyetçilik temelde iki ayrı tür olarak incelenebilir. Bunlardan birincisi kana dayalı (ius sanguinis), kafatasına dayalı seçkinci ve gerici etnik milliyetçiliktir. İkincisi ise demokratik devletlerde görülen yaşanılan yere dayalı (ius soli), birleştirici, sivil ve yurttaşlık esasına dayalı etnik olmayan milliyetçiliktir. Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş esasları (Atatürk milliyetçiliği) incelendiğinde milliyetçilik modelinin ikinci türe daha yakın olduğu ve etnik bir anlamdan çok yurttaşlık esasına dayandığı, ancak zaman içerisinde etnik yorumların ağır basmaya başladığı iddia edilebilir.

Milliyetçilik olgusunu ve özellikle etnik çatışmalara neden olan etnik milliyetçiliği açıklamaya yönelik farklı teoriler bulunmaktadır. Ulrich Beck gibi küreselleşme üzerine araştırmalar yapan bir grup akademisyen, etnik milliyetçiliği küreselleşme üzerinden açıklamaya çalışmaktadırlar. Sermaye ve emperyalist ülkeler kontrolünde yaşanan vahşi küreselleşmenin ulus devletlerin sınırlarını değiştirici ve yıkıcı etkisinin ulus devletleri oluşturan halklarda agresif milliyetçiliğe yol açtığına inanan bu araştırmacıların teorileri küreselleşmenin yeni bir hadise sayılabilecek olması nedeniyle milliyetçiliğin esas nedenlerini açıklamakta zayıf kalmaktadır. Milliyetçilik yalnızca son 10-20 yılın değil belki de Fransız Devrimi’nden bu yana son iki yüzyılın olayıdır. Bu nedenle milliyetçiliği salt küreselleşmeye bağlamak, bu olgu doğrultusunda açıklamak gerçek dışı olacaktır.

Simpson gibi bazı akademisyenlerse milliyetçiliği Demir Perde’nin yırtılarak, Doğu Avrupa ülkelerinde komünizmin son bulmasıyla açıklamaya çalışmakta ve teorilerini, milliyetçilik temelinden mümkün olduğunca uzak kalmaya gayret eden komünist rejimlerin çökmesine dayandırmaktadırlar. Bu gibi yazarlara göre komünist ülkelerin yıkılması sonucu ortaya çıkan birden çok milleti barındıran, heterojen nüfusu bulunan ülkelerde etnik çatışmaların ortaya çıkması ve etnik milliyetçiliğin yükselmesi doğaldır. Bu şekilde düşünen yazarlara göre etnik sorunlar ülkelerin asimilasyon veya etnik çatışmalar sonucu homojen bir nüfusa sahip olmalarına ya da bölünmelerine dek devam edecek ve ancak homojen bir nüfus yapısına ulaşılması sonucu son bulacaktır. Ancak Simpson ve benzeri şekilde fikirler ortaya atan akademisyenlerin gözden kaçırdıkları nokta dünyada birçok etnik olarak homojen olmayan ulus devletin var olduğu ve barış içerisinde yaşabildiği gerçeğidir.

Samuel Huntington ve Medeniyetler Çatışması tezi paralelinde düşünenler etnik çatışmaların temelinde medeniyetler ayrımının yattığına inanmakta ve özellikle tarihi, ideolojik ve dini-kültürel sebeplerle birbirine düşmanlık güden medeniyetlerin çatışmasının kaçınılmaz olduğunu ileri sürmektedirler. Bu düşünceden hareketle Huntington ve takipçileri, dünyayı sınırları kesin olarak belirlenmiş dokuz medeniyete (Batılı, İslam, Latin Amerikalı, Afrikalı, Çinli, Hindu, Ortodoks, Budist, Japon) ayırır. Medeniyetler Çatışması tezinin eleştirilebilecek en önemli noktalarından biri kuşkusuz Huntington’ın çeşitli medeniyetler arasındaki tarih boyunca süregelen ilişkileri ve etkileşimleri küçümsemesi, hatta görmezden gelmesi, sınırları kesin olarak çizilmiş birbirinden tamamıyla bağımsız ve farklı medeniyetlerin sürekli bir çatışma içerisinde olduğunu iddia etmesidir. Dahası bu tezin bir siyasal proje doğrultusunda yazıldığı iddia edilmektedir.

Völkerpsychologie adı verilen bazı kültürel çalışmalarda ise karşımıza dünya üzerinde bazı bölgelerin siyasal kültür olarak şiddete meyilli olduğuna dikkat çekilmiş ve bu yönde argümanlar ortaya konulmuştur. Mesela modernitenin çok gerisinde kalmış, kabile düzeninden kurtulamamış Afrika ülkeleri ya da etnik çatışmaların tarih boyunca var olduğu Balkanlar’da yapılan araştırmalarda siyasal şiddetin bu toplumları oluşturan bireylerin bilinçaltına nasıl yoğun bir şekilde yerleştiği ortaya konulmuştur. Ancak şiddet kültürünü yaşananların neticesinde oluşmuş kabul etmekten çok doğal bir fenomen olarak açıklamak ırkçı bir yaklaşımdır. Balkanlar’da ya da Afrika’da yaşayan insanların genetiği onları şiddet kültürüne diğer insanlara oranla daha fazla yakınlaştırmamaktadır. Ya da sorun bu bölgelerin havasında ya da suyunda değildir. Daha çok ulus devlet yaratma sürecinde yaşanılan başarısızlıklar (neredeyse tüm Afrika ülkeleri), kapitalist Batı ülkelerinin etkisi (Ruanda soykırımı) sonucunda ortaya çıkan etnik çatışmalar şiddet kültürünün bu denli güçlü olmasına sebep olmuştur.

Anthony D. Smith ve Benedict Anderson gibi akademisyenler başta olmak üzere birçok düşünür ise milliyetçiliği ulus-devletler çağının gereksinimi olacak şekilde uygulamaya sokulan bir elit projesi olarak düşünmekte ve post-yapısalcı metotlarla milliyetçi söylemi katmanlarına ayırarak ve çözümleyerek, bunun temelinde bir güç ilişkisi yattığını ifade etmektedirler. Smith bu noktada etno-sembolik yöntemlerle bir asabiyenin uluslaşma sürecine girdiğini ifade ederken, Benedict Anderson da “Hayali Cemaatler” adlı eserinde matbaanın ortaya çıkışı, dil birliği ve print capitalism’in uluslaşmayı hızlandırdığına dikkat çekmiştir.

Sosyal bilimlerde milliyetçilik alanında hâkim olan genel görüşe göre ise; etnik milliyetçilik ve etnik çatışmalar, ulus devlet yaratma sürecinde krallıklardan, komünist ya da teokratik rejimlerden çıkılarak halkın rızasına dayalı, demokratik meşruiyet arayışında olan modern ulus devletlerin çeşitli nedenlerle (sivil toplumun zayıflığı, devlet otoritesinin yetersiz kalması, üst siyasal kimliğin etnik gruplarca kabullenilmemesi, ekonomik bölüşüm-paylaşım kavgaları) başarısız olması sonucu ortaya çıkmaktadır. Sadece otoriteye bağlılığa önem veren krallık rejimlerinde mesela İspanya ya da İngiltere’de Bask bölgesi ya da Kuzey İrlanda için özel haklar verilmesi sorun yaratmazken, ulus-devlet sürecine geçilmesiyle beraber bu özel haklar ve devletin buna karşı geliştirdiği savunma mekanizmaları etnik çatışmalara neden olmaktadır. Modernite yolunda toplumda birlik arayışında olan ulus devletlerin elitleri, sivil milliyetçilik esasına dayandıklarında dahi çeşitli etnik öğeleri bu anlayışa eklemlemekte ve yeterince güçlü olamadıkları ya da sivil toplumun alternatif çözüm üretemediği durumlarda etnik çatışmalara yenik düşmektedirler.

Küreselleşme çağında gelişen iletişim ve ulaşım teknolojileri, ülkelerin birbirleriyle olan artan ekonomik ve siyasal bağımlılıkları gibi nedenlerle milliyetçilik ve ulus-devlet son dönemde sıklıkla tartışılmaktadır. Ancak ulus temelli siyasal kimlikler ve ulus-devlet tartışmaya açılırken, buna tezat bir şekilde yerel kimlikler ve etnik milliyetçilikler yine aynı süreçte cesaretlendirilmektedir. Bu sürecin 21. yüzyılda birçok yeni etnik çatışmaya neden olabileceğini tahmin etmek zor değildir. Dahası Avrupa Birliği ve benzeri ulusüstü ve uluslararası örgütlerin varlığına ve elde ettikleri başarılara rağmen, ulus-devletler çağının kapandığını iddia etmek fazlasıyla iyimser ve aceleci bir görüştür.

Ozan Örmeci

Party Systems in Europe and in Turkey

Democracy by dictionary definition means “government by the people, exercised either directly or through elected representatives”[1] and is accepted as the best or at least the “least bad”[2] method of governing. There have always been discussions about the definition of democracy. Minimalist Schumpeterian[3] definition of democracy refers to a “polity that permits the choice between elites by citizens voting in regular and competitive elections” (Karl, p. 164). Samuel Huntington also with his “two turnover” test[4], places himself in the category of this minimalist definition (Karl, p. 164). However, broader definition of democracy includes important conditions such as the freedom of expression, absence of discrimination against particular groups and political parties, freedom of association for all interests, an active civil society and civilian control over military forces (Karl, p. 165). While minimalist approach is criticized for equation democracy with electoralism, maximalist approach is blamed to be too idealistic. No matter what the definition is, one thing is certain; democracy could be established by competing political parties and in a parliamentary regime. That is why; democratic level of party system in a country determines the quality of democracy in a country. In this assignment, I am going to compare and contrast European political party system and Turkish political party system concerning recruitment to legislative office (or the selection of parliamentarians), party finance and party closure cases.

Recruitment to legislative office is very important for a parliamentary democracy since “the quality of candidates selected determines the quality of the deputies elected” (Lundell, p. 2). According to Lars Bille, if the organizational structure of the political parties lacks convenient mechanisms for civic participation, we can hardly call this regime as democratic (Lundell, p. 2). There are two extreme examples in parliamentarian selection. At one extreme, candidates can be “selected in primaries open for all eligible voters”, at the other extreme “they can be picked up by the party leader” (Lundell, p. 7). Krister Lundell’s detailed quantitative research shows that especially Nordic countries have decentralized and democratic selection procedures compared to Latin American and South European countries (Lundell, p. 16). However, even in South European countries not nearly all candidates are elected by the party leader like in Turkey. That is why, according to Pippa Norris “Turkey does not meet the requirements of democracy” except its Political Parties Law of 1965 (Lundell, p. 6). As we know, in Turkey the political party system is extremely centralized and local constituency elections are almost non-existent. Generally, candidates are elected by party leaders according to their fidelity to the leader which is a very big deficiency of Turkish democracy. We can claim that Turkish political party leaders have semi-God powers due to the lack of intraparty democracy and low democratic culture ordinary people have.

Party finance is also a very important issue for a democracy to flourish and develop. If the finance of politics is not transparent, politicians could easily be perceived as “self-serving and corrupt” and democratic legitimacy might fall (Hopkin, p. 628). Jonathan Hopkin asserts that there are basically four types of parties concerning party financing. The clientelistic mass party works by exploiting the resources of the state to distribute selective incentives to its supporters (Hopkin, p. 631). Turkish political parties fit into this category because of their permanent staff taking frauds (kadrolaşma) and municipality corruptions. The externally financed elite party uses capital-intensive campaign techniques by few professional party workers through financing party supporters and contributors who direct party to defend their interests (Hopkin, p. 632). This model is mostly used in USA. The third model is the self-financing elite party which is based on rich party elite’s financing such as Silvio Berlusconi’s Forza Italia (Hopkin, p. 634). The cartel party model requires the “major governing parties to agree to maintain state party funding for the opposition when in power” (Hopkin, p. 635). This model is widely used in European democracies and works very efficiently. Although it is used in Turkey too, due to the effects of clientelistic mass party system this model is not efficient in Turkey.

The third major problem in Turkish political party system is related to the banning of political leaders and closure of political parties by Constitutional Court. Although party closure and political banning cases are very rare in Europe, in Turkey 26 political parties were closed down and many political leaders were previously banned for several years. This is mostly caused by Turkey’s democracy-lacking constitution and its differences from the decisions of EU’s Venice Commission. The Venice Commission is an advisory body of the Council of Europe, composed of independent members in the field of Constitutional Law. The Venice Commission claims that a political party could not be closed down unless it uses or appeals for “religious and political violence”. Although Islamist parties in the past were more inclined to political violence and pro-Kurdish parties have always had links with terrorist organization, closure and the banning of a party does not necessarily weaken these radical movements, but rather in some cases we can claim that party closure cases strengthened these movements in the past.

Finally, in my opinion although countries may have some differences related to their culture and political-sociological history (such as the pioneer role of Turkish state and Turkish Armed Forces in modernization and the legacy of Kemalism), the basic rules of democracy are universal and they should be the same everywhere. Turkey should make more democratic improvement concerning the political party and electoral laws in order to develop its democracy.

BIBLIOGRAPHY

- Karl, Terry Lynn, (1990), “Dilemmas of Democratization in Latin America”, Comparative Politics, October 1990

- Lundell, Krister, “Determinants of Candidate Selection: A Study of 109 Selection Processes”, (2002)

- Hopkin, Jonathan, “The Problem with Party Finance”, (2004), Party Politics, vol. 10, no: 6

- Dictionary.com, http://www.dictionary.com/

---

[1] Definition taken from Dictionary.com

[2] “Democracy is not at all the best of political regimes, but rather the least bad”; a famous saying of English premier Winston Churchill.

[3] Reference to Joseph Schumpeter

[4] Samuel Huntington by his “two turnover” test basically claims that if a country has been able to experience change in the governmental power without any serious regime problems at least twice, we can assert that this country is democratic.

Ozan Örmeci

Yakın Dönem Türk Sinemasında Amerikan İmgeleri

GİRİŞ

“Yakın dönem Türk sinemasında Amerikan imgeleri” adlı bu çalışma, Büyük Orta Doğu Projesi doğrultusunda halen oluşmaya devam eden ve sıkça eleştiri konusu yapılan Yeni Dünya Düzeni’nde başı çeken Amerika Birleşik Devletleri’nin ülkemizdeki yansımalarını son dönemde çekilen üç sinema filmiyle görebilmeyi amaçlamaktadır. Bu çalışma; imge kavramını, bunun Türk ve ABD sinemasındaki yerini ve beş yerli sinema filminin Amerikan imgeleri açısından değerlendirilmesini kapsamaktadır. Çalışma; “11 Eylül saldırıları, 1 Mart tezkeresi, Irak işgali, Kürdistan tartışmaları ve çuval olayı sonrası ortaya gerilen Türk-Amerikan ilişkilerinin Türk sineması üzerindeki etkileri neler olmuştur?” “ABD ve Amerikan imgesi Türk seyircisine nasıl sunulmuş ve ne gibi tepkiler almıştır?” sorularına cevap aramaktadır.

1. İMGE

İmge tanımı itibariyle zihinde tasarlananı daha etkili kılabilmek için başka şeylerle bağlantı kurmak anlamına gelir. Richard Leppert “İmgelerin Toplumsal İşlevi” adlı eserinde imgelerin yaşamın görünen tarafı olmadığını ve belli bir işlev görmesi için insanlara sunulan bilinç ürünü olduğundan bahsetmiştir. Gillian Rose ise “Görsel Yöntembilimler” eserinde imgeleri durağan ve hareketli olmak üzere ikiye ayırmaktadır. Durağan imgeleri; resim ve fotoğraf, hareketli imgeleri ise televizyon ve sinema ürünleri oluşturmaktadır. Sosyal görünümde imgeyi anlamlandıran; ekonomik, politik, sosyal ilişkiler ve ideolojilerin ortaya çıkışıdır. Mitchell “Resim Kavramı” kitabında “günümüzde teknolojinin ilerlemesiyle görsel kültür son derece önem kazanmış ancak imgenin bu kadar etkin olması da bir korku yaratmıştır” demektedir. Platon’un bahsettiği ideolojide görünenler idealar dünyasının bir yansıması iken, su yüzeyinden yansıyanlar ise “eidola” adını verdiği imgeler adını almış ve kopyanın kopyası olmuştur. Günümüze geldiğimizde ise yansıyarak sunulan imgeler gerçeklerinden daha etkileyici ve gerçekçi hale gelmiştir.

2. HOLLYWOOD

Hollywood her ne kadar tarihi çok eski bir yapı olsa da, Beyaz Saray’la ortaklığı 1942 yılında ABD başkanı Franklin Roosevelt tarafından başlatılmıştır. Bu ortaklığın sebebi psikolojik seferberliktir. Hollywood’da 1950’lerde ve 1960’larda Naziler ve Japonlar, 1970-1980 arası komünistler ve 11 Eylül 2001 saldırıları dönüm noktası olmak üzere 2000’lerden bu yana radikal İslamcılar düşman tanımlamasında yer almışlardır. Hollywood her zaman ABD’yi üstün güç olarak anlatmakta, ABD düşmanlarına karşı bu ülkenin caydırıcılık gücünü açıkça kullanmaktadır. Hollywood sinemasında ABD’nin ulusal çıkarları ön planda tutulup, Amerikan milliyetçiliği pompalanırken, yenilgiler de kahramanlık gibi anlatılmakta ve diğer ülke vatandaşları çoğunlukla ikinci planda kalmaktadır. Hollywood’un bu büyük gücü karşısında Çin, İran, Fransa, Güney Kore, Hong Kong gibi bazı ülkeler kendi sinema endüstrilerini geliştirmek ve Amerikan propagandasının dozunu azaltmak için zaman zaman kota uygulamalarına gitmiş ve halen gitmektedirler. Bu ülkeler Hollywood’a alternatif oluştururken kendi kültürel değerlerini de korumaya çalışmaktadırlar.

3. AMERİKAN İMGELERİNİN YAKIN DÖNEMDE ÇEKİLEN BEŞ TÜRK FİLMİNDE DEĞERLENDİRİLMESİ

3.1. OSMANLI CUMHURİYETİ

Yönetmen- Senaryo: Gani MÜJDE

Oyuncular: Ata DEMİRER, Ruhsar ÖCAL, Atilla OLGAÇ, Vildan ATASEVER,

Yapım: 2008 TÜRKİYE

Türkiye’nin bağımsız değil, büyük güçlere bağımlı bir ülke olduğu yönündeki suçlamalarda odak noktası hep ABD’dir. Türk siyasal hayatı boyunca ABD’nin çeşitli uygulamaları bu yönde iddia ve komplo teorilerini güçlendirir niteliktedir. Osmanlı Cumhuriyeti filminde de ABD Osmanlı Cumhuriyeti’ni hâkimiyeti altında tutan işgalci bir büyük güç konumundadır. Örneğin, filmin birkaç sahnesinde devlet daireleri başta olmak üzere birçok yerde Türk bayrağının yanında Amerikan bayrağı da yer almaktadır. Bunun yanında ABD askerleri kahvelere, evlere rahatça baskın yapabilmekte, insanları tutuklamakta hatta öldürebilmektedir. Osmanlı topraklarında ABD karargâhı ve üsleri bulunmaktadır. Bu karargâhtaki subaylar kendilerini o kadar yetkili görmektedirler ki Padişah’ı bile tanımamaktadırlar. Hatta daha da ileri giderek Sultan’ın saraya girmesini engelleyebilmektedirler. İşin son raddesi ise Sultan’ın tutuklanması olmaktadır. Tüm bunların yanında Osmanlı topraklarını korumaya çalışan direnişçilerin ABD güçleri tarafından öldürülmesi ABD’nin Osmanlı’yı müdafaası olarak ifade edilmektedir. Filmde Amerikan kültür ve etkisinin çok ağır bastığı toplumda dahi bazı alaturkalıklar yer almaktadır. Örneğin, karnı acıkan Sultan, yaverinin yönlendirmesiyle Burger King’e gitmiş ancak hamburger yemeyi becerememiş ve veryansın etmiştir. Aynı şekilde ABD’den torununa gelen ginger’a binmeye çalışmakta, bu girişim komik bir kazayla sonuçlanmaktadır. Cep telefonu kullanmaya çalışma çabaları da sonuç vermemektedir. Osmanlı Paşası sırf ABD’ye yaranmak için bilardo ve golf oynamakta ancak ABD Valisi kadar başarılı olamamakta, hatta ufak kazalar atlatmaktadır. Tüm bunların gölgesinde film baştan sona kadar Amerikan mandası ve AB’ye göndermeler yapmakta, bağımsızlık mücadelesinin önemine ve büyük önder Mustafa Kemal Atatürk’ün Cumhuriyet Devrimi ile kazandırdıklarına vurgu yapmaktadır. Bu yönüyle filmin temelde bir komedi yapımı olmasına ve Gani Müjde gibi önemli bir mizahçı tarafından üretilmesine karşın, güçlü bir Amerikan karşıtı siyasal dilinin olduğu ve genel olarak Batı dünyasının (ABD ve AB) Türkiye üzerindeki politikalarına kuşku, endişe, şüphe ve öfkeyle yaklaştığı söylenebilir.

3.2. AMERİKALILAR KARADENİZ’DE 2

Yönetmen: Kartal TİBET

Oyuncular: Metin AKPINAR, Peker AÇIKALIN, Kadir ÇÖPDEMİR, Kıvanç TATLITUĞ, Melis BİRKAN

Senaryo: Kubilay QB TUNCER

Yapım: 2006 Türkiye

Türk dış politikasının önemli hedeflerinden biri, Batı uygarlığına entegre olmaktır. Böylece Türkiye’nin daha saygıdeğer olacağı düşünülmektedir. Amerikalılar Karadeniz’de 2 adlı filmde de Batı’ya entegre olma ve Batı değerlerini kabullenme söz konusu edilmektedir. Örneğin köyün muhtarı ve onun damadı olan Ercüment filmde kovboy şapkası giymektedirler. Yine Ercüment boynuna Amerikan kasabalarındaki şerifler gibi arma takmaktadır. Bu sırada arka fonda Amerikan kovboy filmlerindeki müzikler çalınmaktadır. Ercüment film boyunca yarım yamalak İngilizce konuşmaya çalışmaktadır. Ayrıca ülkeye gelen turistler isimlerini kısalttıkları için köydeki vatandaşlar da bunu taklit ederek isimlerini kısaltmaktadırlar. Filmde köy muhtarının masasında Türk bayrağının yanında Amerikan bayrağı da durmaktadır. Çünkü muhtar ABD’ye postal ihraç etmektedir. Ve bir bakıma Amerika’yı en fazla para getirecek yer olarak görmektedir. Geçmişte Türk-Amerikan ilişkilerinde sıklıkla gündeme gelen ekonomik yardım ve ABD’nin yönlendirmesiyle İMF’den kredi alma hususu bu filmde de çeşitli imgeler ve durumlarla yansıtılmaya çalışılmıştır. Mesela filmde köy halkı küçük yatırım aracı olarak dolar kullanmaktadır. Filmde Amerikalıların Afganistan ve Irak’a girişinde postal ihraç etmek ülke için ekonomik bir kazanç olarak görülse de, köy muhtarının “Postalı giyiyorlar Afganistan’a giriyorlar, Irak’a giriyorlar yakında bize de girerler” repliği ABD’nin yayılmacı politikalarının Türkiye’ye yönelik olarak da bir tehdit algılaması şeklinde görüldüğünü belirtmektedir. Ve son olarak bir komedi ürünü olmasına karşın güçlü Amerikan karşıtı vurgularıyla dikkat çeken filmde Amerika’nın Türkiye politikasını, Pentagon’un Türkiye yorumunu eleştirel bir bakış açısıyla anlatan en vurucu sözler şunlardır; “Gemilerini batırdık, yanlışlıkla… Üstlerine bomba düşürdük, yanlışlıkla… Kafalarına çuval geçirdik, yanlışlıkla…”.

3.3. KURTLAR VADİSİ IRAK

Yönetmen: Serdar AKAR

Oyuncular: Necati ŞAŞMAZ, Billy ZANE, Ghassan MASSOUD, Bergüzar KOREL, Gürkan UYGUN, Diego SERRANO

Senaryo: Raci ŞAŞMAZ, Bahadır ÖZDENER

Yapım: 2006 Türkiye

ABD Ortadoğu’daki terör gruplarını ve kitle imha silahlarını yok etmek, bölgeye barış ve demokrasi getirmek için Irak’ı işgal etmiş, ancak işgalin esas sebebinin petrol kaynaklarını kontrol etmek ve İsrail’e stratejik destek sağlamak olduğu o günden bu yana sıklıkla söylenmiştir. Batı medyasında İran’daki rejime demokrasi ve insan hakları açısından şüpheli yaklaşılırken, İran ile hemen hemen aynı derecede baskıcı bir rejime sahip olan Suudi Arabistan’ın görmezden gelinmesi, hatta Batı müttefiki olarak görülmesi bu tezi doğrular niteliktedir. Filmde Irak işgali anlatılırken, ABD filme göre bölgeye demokrasi getirememiş, aksine çatışma, savaş ve ölüm getirmiştir. Amerikan askerleri bölgede sadece ABD’nin çıkarlarını korumaktadır ve başka bir insani amaçları yoktur. Bu duruma kayıtsız kalmayan Türk kahramanı Polat Alemdar da ekibiyle birlikte bölgeye gitmiştir. Ülke siyasetinin uğradığı haksızlıklara karşı çözüm bulmaması nedeniyle Polat Alemdar kişisel çabasıyla bu duruma direnmeye çalışmakta ve koca bir orduyla tek başına mücadele etmektedir. Pew Araştırma Merkezi’nin hazırladığı bir rapora göre 2005 yılı itibariyle Amerikalılara en az güvenen ülke halkı Türkiye’dedir ve filmde de bu güçlü anti-Amerikanizm eğilimine uygun bir şekilde Amerikan askerleri tecavüzcü, katil, işgalci ve zalim olarak resmedilmiştir. Filmde Amerikan askerlerinin bir düğünü basmaları ve Diego Serrano’nun canlandırdığı Amerikan askerinin Iraklı tutuklularla dolu bir karavanı taraması Amerikan acımasızlığını somut şekilde yansıtmayı amaçlamıştır. Filmin Türk kamuoyunda Amerika’ya karşı biriken öfkenin yumuşatılması ve tabir yerindeyse Türk kamuoyunun gazının alınmasında işlevsel bir rol oynadığı iddia edilmiş, hakikaten halktaki güçlü anti-Amerikanizm eğilimlerine rağmen Türk siyasetindeki Amerikan müttefikliği asla tartışılır bir hale gelmemiştir. Film sonrasında film yoluyla Türkiye’nin çuval olayının intikamını aldığı, Kurtlar Vadisi dizisinin ve filminin Amerika’da rahatsızlık yarattığı iddia edilmiştir. Osmanlı Cumhuriyeti ve Amerikalılar Karadeniz’de 2 filmleri gibi komedi unsuru taşımayan bu filmin güçlü anti-Amerikan ve anti-emperyalist öğeleri ve söylemi, filmin Orta Doğu ülkelerinde de gösterilmesine ve ses getirmesine neden olmuştur.

SONUÇ

Tek kutuplu dünya düzeninde ve küreselleşme çağında Amerikan imgeleri ve idealleri hayatın hemen hemen her alanına ve dünyadaki bütün ülkelere yayılmıştır. Amerikan imgeleri birçok alanda olduğu gibi beyazperdede de yer almaktadır. Ancak Türk sinemasının son dönem ürünlerinde, bu çalışmada seçilen üç örnekte olduğu gibi güçlü bir siyasal dilin olduğu ve bu siyasal dilin Amerikan karşıtlığı ve Amerikan politikalarının Türkiye’yi bölünmeye ve müstemleke bir ülkeye götürdüğü düşüncesi üzerine kurulu olduğu görülmektedir. Bu anlamda Amerikan imgeleri geçmişteki olumlu referanslarını kaybetmiş ve tamamen Türklere ve Müslümanlara düşman bir çizgiyi yansıtır hale gelmiştir. Ticari ürünler olan sinema filmlerinin, toplumda zaten yaygın bir şekilde var olduğu tüm akademik çalışmalarla ortaya konan anti-Amerikanizm dalgasının üzerine yaslanmak ve yüksek gişe hâsılatı elde etmek için bu çizgide yapıldıkları makul bir iddiadır. Ancak filmler hâsılat veya başka bir gerekçeyle olsun bu söylemi tekrar ettikleri için bunun güçlenmesine ve yeniden üretilmesine de yardımcı olmaktadırlar. Fakat bu filmlerle Amerikan karşıtlığı körükleniyor olmasına karşın, siyasal düzlemde iktidardaki Adalet ve Kalkınma Partisi başta olmak üzere tüm önemli siyasal partilerin Amerika Birleşik Devletleri’ne karşı samimi bir dil geliştirdikleri ve bu tarihi müttefikliğin henüz ciddi şekilde sorgulanmadığını görmekteyiz. Bu anlamda filmlerin Türkiye kamuoyunda biriken öfkenin azaltılması yönünde bir etki yaptığı da iddia edilebilir. ABD’nin Türkiye’ye yönelik izlediği Kürt politikası başta olmak üzere, İslam dünyasına karşı geliştirdiği saldırgan tutum ve olumsuz dil, dahası Türkiye’deki rejimle alakalı yaşanan “ılımlı İslam” tartışmaları Amerikan karşıtlığının son yıllarda Türkiye’de tarihin en yüksek düzeyine çıkmasına neden olmuştur. Başta Türkiye’de son yıllarda güçlenen siyasal İslam akımı ve Kürt ayrılıkçılığı ve PKK terörizmine karşın gelişen sağ tabandaki milliyetçi ve sol tabandaki ulusalcı söylemlerin de bu eğilimi güçlendirdikleri iddia edilebilir.

Sonuç olarak imgelerin gerçeklerinden daha etkili ve güçlü olduğu bir çağda Türk sinema endüstrisinin son yıllarda ürettiği filmlerdeki güçlü Amerikan karşıtlığı önemli ve dikkat çekici bir bulgudur. Bu çalışmada işlenen üç filmin dışında da bu duruma uyabilecek pek çok örnek bulmak mümkündür. Bu filmlerle Amerikan ordusuna mensup askerlerin acımasızlığı ve Amerikan politikalarının yanlışlığı gösterilmesine karşın, Amerika Birleşik Devletleri’nin dünya hegemonu söyleminin de yeniden üretildiği ve ABD’nin çok güçlü olarak yansıtıldığı dikkat çekmektedir.

KAYNAKÇA

- Nasuh USLU, Türk Amerikan İlişkileri, Ankara: 21. Yüzyıl Yayınları, 2000.

- Alev Fatoş PARSA, “İmgenin Gücü ve Görsel Kültürün Yükselişi”, http://www.fotografya.gen.tr/cnd/index.php?id=226,329,0,0,1,0

Uşak Üniversitesi Kamu Yönetimi bölümü mezunlarından Seval Çokgezer’in çalışmasından derlenmiştir.