Turkish Football

 

Introduction

Turkish football, which will soon be frequently discussed in all Turkish media due to the participation of the Turkish National Football Team in the 23rd FIFA World Cup, the 2026 USA-Canada-Mexico tournament, starting in June, began to institutionalise in the last quarter of the 19th century, when the Ottoman Empire was in its final stages. In this article, I will examine the development of football in Türkiye (Turkey), the most popular sport among the public and a leading country in this field, and summarise the successes the country has achieved in this area.

The Historical Development of Turkish Football

According to the official website of the Turkish Football Federation (TFF), the foundations of Turkish football were laid in the last quarter of the 19th century during the Ottoman Empire. This process was a natural consequence of Ottoman modernisation, beginning with the establishment of close relations between non-Muslims and later Muslim Turkish-origin Ottoman subjects in major cities like Istanbul and Izmir, and the British. Indeed, the story of Turkish football, which began with the British, the inventors of football, bringing the sport to Anatolia, would extend to the modern federation structure following the establishment of the Republic of Türkiye under the leadership of (Mustafa Kemal) Atatürk.

If we were to divide the development of Turkish football into different periods;

During the "early period" of the 1870s-1890s, football first entered Ottoman lands through the British. British families living in wealthy cities with trading ports, particularly Istanbul and Izmir, began playing football among themselves, which encouraged both Muslim and non-Muslim subjects to take up the sport. Indeed, the first Ottoman football teams began to be established during this period. First, the Hermes Athletic and Cultural Association club was founded in Istanbul in 1875; the first club established in Izmir was Football Club Smyrna (Izmir Football Club), founded in 1885. During this time, the first Turkish and Muslim footballers also began to appear on the fields; Selim Sırrı Tarcan, in 1898, became famous as the first Turk to play a match against the British in Izmir. It is also worth mentioning Fuat Hüsnü Kayacan, considered the first Turkish footballer before Tarcan. However, since playing football was frowned upon for Turkish-Muslim men during this period, Kayacan played under the pseudonym "Bobby" to avoid being caught. The first official football match on Turkish soil during this period was played in 1897 between combined teams from Izmir and Istanbul. Following this, in the early 20th century, when the Committee of Union and Progress (CUP/ITC) was influential among intellectual and military elites opposed to the Sultan, legendary Istanbul football teams such as Beşiktaş Gymnastics Club/BJK (1903), Galatasaray Sports Club/GSK (1905), and Fenerbahçe Sports Club/FB (1907) were founded. During these years, football spread rapidly in Izmir, Ankara, Eskişehir, Bursa, Adana, and Trabzon after Istanbul. The proclamation of the Second Constitutional Era in 1908 further accelerated the growth of football; the number of clubs and teams increased rapidly, and football became the most popular sport among Turkish youth. Following the "Big Three", it would be appropriate to consider Beykoz1908 and Üsküdar Anadolu, founded in Istanbul in 1908; Ankaragücü, formed in 1910 by the merger of Altınörs İdmanyurdu and Turan Sanatkarangücü and later relocated to Ankara to become Ankaragücü Sports Club; Karşıyaka Sports Club/KSK (1912), the first football club established in Izmir; and Altay (1914), which joined Izmir football in 1914, as pioneering clubs in this regard.

The most important turning point in modern Turkish football during the "founding period", which began with the Kuvayi Milliye resistance that led to the establishment of the Republic of Türkiye, is the establishment of the Turkish Football Federation (TFF) on April 23, 1923, under the name "Football United Committee", just before the proclamation of the Republic. Immediately after its establishment, on May 21, 1923, the TFF became a member of FIFA (International Football Federation), which had been founded in Paris in 1904, achieving a significant sporting and diplomatic success before the proclamation and recognition of the Republic of Türkiye. During this period, football had spread widely throughout Anatolia, and local leagues began to be organised more systematically. Indeed, Altınordu and Gençlerbirliği were founded in 1923, Göztepe in 1925, and Bucaspor in 1928. These clubs are also historical formations that deserve to be among the pioneering brands of Turkish football. Although a national league had not yet been organised during these years, some league organisations beyond the local level were established under names such as the Turkish Football Championship, Turkish Football League, and National League. During this period, Istanbul teams such as Fenerbahçe and Beşiktaş, along with Ankara teams including Harp Okulu SK, Gençlerbirliği, and Ankaragücü, were the leading clubs. Furthermore, the acceptance of professionalism in football in 1951 was a significant step, allowing the sport to be recognised as more than merely a physical education activity.

In the so-called "professional" era, which began in 1959, football in Türkiye was organised professionally with national leagues. In the first season of the Turkish First Football League (1959), matches were played in two groups of eight teams each, called White and Red. According to the rules at the time, Fenerbahçe, the leader of the White Group, and Galatasaray, the leader of the Red Group, met in the final. Galatasaray won the first match 1-0, and Fenerbahçe won the second 4-0, making Fenerbahçe the first champion of the Turkish First Football League. From the 1959-1960 season onwards, the group system was abolished, and the Turkish First League began to be played with its current format. The Turkish Football Federation (TFF) became a full member of UEFA (Union of European Football Associations) in 1962 and, in parallel with Türkiye's foreign policy aimed at joining the European Economic Community (EEC, later the European Union), began integrating with European football leagues. Until the 1987-1988 season, a win was awarded 2 points, but from that season onwards, 3 points were awarded for a win. A draw was always rewarded with 1 point. Our football league, whose name was changed to the Turkish Super League in the 2002-2003 season, was organized as the Turkcell Super League between the 2005-2006 and 2009-2010 seasons, and as the Spor Toto Super League between the 2010-2011 and 2018-2019 seasons. Played again as the Spor Toto Super League in the 2021-2022 season, the league has been played under the name Trendyol Super League since the 2022-2023 season. Looking at the number of championships in the Super League, the following table emerges:

• Galatasaray – 26,
• Fenerbahçe – 19,
• Beşiktaş – 16,
• Trabzonspor – 7,
• Bursaspor – 1,
• Medipol Başakşehir – 1.

Thus, football in Türkiye has primarily been a sport in which competition has taken place between the "big three", and later, with Trabzonspor's revolution in the 1970s, between the "big four". However, in recent years, the emergence of different champions such as Bursaspor (2009-2010) and Medipol Başakşehir (2019-2020) has added colour to the league. Despite the great domestic interest, however, Turkish football teams, which have participated in European cup matches since the 1962-1963 season, have had quite limited European successes. The only Turkish team to win a trophy in this area is Galatasaray, which won the UEFA Cup in 2000 under the leadership of Fatih Terim, and later that same year, under the coaching of the recently deceased Romanian football legend Mircea Lucescu, won the UEFA Super Cup. Furthermore, in 2006, Kayserispor became one of the teams to win the UEFA Intertoto Cup, thus qualifying for the UEFA Cup in the second round. In addition, the successes of Galatasaray, who reached the semi-finals of the European Cup under Mustafa Denizli in the 1988-1989 season, and Fenerbahçe, who reached the semi-finals of the UEFA Cup under Aykut Kocaman in the 2012-2013 season, can be mentioned. The Turkish teams with the highest number of matches played in European cups are as follows:

• Galatasaray (340),
• Fenerbahçe (300),
• Beşiktaş (258),
• Trabzonspor (155).

Achievements of the Turkish National Football Team

In our country, where football is so beloved, the National Football Team has, for various reasons, failed to achieve the desired success and has generally projected an unsuccessful image on the international stage. The "Crescent Stars", who first participated in an international tournament of this scope in the 1954 FIFA World Cup in Switzerland, achieved an unexpected great success in the 2002 FIFA World Cup in South Korea-Japan, finishing 3rd. While this historic achievement under the management of Şenol Güneş brought the trophy home, the fact that they couldn't do so despite coming so close is still a bittersweet feeling. Our national team will participate in the 2026 FIFA World Cup in June, marking their 3rd participation in this tournament. Under the management of Italian coach Vincenzo Montella, the Crescent Stars are preparing for the tournament with great ambition, featuring world-renowned stars such as Arda Güler, Kenan Yıldız, and Hakan Çalhanoğlu.

Our national football team has shown more success at the European Championships in recent years and participates in this tournament more frequently. Indeed, the Crescent Stars, who first went to the tournament in 1996 with the Fatih Terim revolution but failed to advance from the group stage, reached the quarter-finals in their second appearance in 2000 under Mustafa Denizli. In their third attempt in 2008, under Fatih Terim, Türkiye delivered their most successful performance, reaching the semi-finals and, in a sense, finishing third. After being eliminated in the group stage on their fourth and fifth attempts at EURO 2016 and EURO 2020, Türkiye once again delivered a superior performance at EURO 2024 under Vincenzo Montella, reaching the quarter-finals. The most valuable (in terms of being selected to the national team) players in the history of the national team are as follows:

• Rüştü Reçber: 120 matches,
• Hakan Şükür: 112 matches,
• Hakan Çalhanoğlu: 104 matches (Active),
• Bülent Korkmaz: 102 matches,
• Emre Belözoğlu: 101 matches,
• Arda Turan: 100 matches,
• Tugay Kerimoğlu: 94 matches,
• Alpay Özalan: 90 matches,
• Abdullah Ercan: 71 matches,
• Nihat Kahveci: 69 matches.

The top goal scorers for the national team are as follows:

Hakan Şükür	51
Burak Yılmaz	31
Tuncay Şanlı	22
Hakan Çalhanoğlu (Active)	22
Lefter Küçükandonyadis	21
Cenk Tosun (Active)	21
Metin Oktay	19
Cemil Turan	19
Nihat Kahveci	19
Arda Turan	17
Cengiz Ünder (Active)	16
Zeki Rıza Sporel	15
Kerem Aktürkoğlu (Active)	14
Arif Erdem	11
Ertuğrul Sağlam	11
Umut Bulut	10

Conclusion

In conclusion, while Turkish football hasn't achieved the highest level of success to date, it's clear that Türkiye has a competitive league that meets European standards, involves significant spending, and is widely watched and discussed. In this regard, Galatasaray Sports Club and figures such as Fatih Terim, Mustafa Denizli, and Şenol Güneş can be highlighted as legendary and pioneering figures. However, recent events such as match-fixing and betting scandals have undoubtedly diminished interest in football. Our wish is for Turkish teams and the Turkish national football team to achieve even greater successes.

Prof. Dr. Ozan ÖRMECİ

James Bond ve İngiliz Dış Politikası

 

Giriş

Şimdilerde Daniel Craig’in ardından kimin yeni aktörü olacağı popüler medyada sıklıkla tartışılan 007 James Bond karakteri -ki yeni adaylar Aaron Taylor-Johnson, Harris Dickinson, Henry Cavill, Jacob Elordi, Callum Turner (favori adaylardandır), Tom Holland, Theo James, Jonathan Bailey, Jack Lowden, James Norton ve Tom Francis olarak sıralanmaktadır[1]-, kuşkusuz bugüne kadar yaratılmış en başarılı ve şöhretli kurgusal karakterlerden biridir. Bu yazıda, Bond karakteri enine boyuna işlenecek ve bunun Birleşik Krallık dış politikasıyla bağlantısı kurulmaya çalışılacaktır.

MGM’in efsanevi serisi James Bond

1. Bond Karakterinin Hikâyesi

James Bond, sinemaseverlerin çok iyi bildiği ve 2022’de MGM firmasını Amazon’un satın almasıyla MGM Amazon adlı şirketin telif haklarına sahip olduğu 25 filmlik efsanevi bir sinema filmi serisidir. Seride, ilk James Bond karakterini İskoç aktör Sean Connery canlandırmış ve MGM’e bağlı yapım şirketlerince çekilen 6 filmde[2] bu rolü üstlenmiştir. Connery’nin Bondluk döneminde 1969’da Avustralyalı aktör George Lazenby, Kraliçe’nin Hizmetinde (1969) filmiyle[3] bu rolü bir kez üstlenmiştir. Connery sonrasında rolü üstlenen ve çok zor bir işe girişen İngiliz aktör Roger Moore, tam 7 filmde[4] James Bond rolü oynayarak bunu en çok yapan aktör olmayı başarmıştır. Moore’un ardından İngiliz aktör Timothy Dalton, iki filmde bu rolü üstlenerek 1980’lerin ikinci yarısının James Bond’u olmuştur.[5] 1990’larda ve 2000’lerin başında İrlandalı asıllı aktör Pierce Brosnan bu rolü üstlenirken, tam 4 filmde[6] James Bond’a hayat vermiştir. Brosnan’dan sonra ise İngiliz aktör Daniel Craig bu zor işi üstlenmiş ve tam 5 filmde[7] James Bond’u başarıyla canlandırmıştır.

James Bond karakteri, İngiliz yazar, gazeteci, asker ve istihbarat görevlisi Ian Fleming’in yazdığı romanlara ve kısa hikâyelere dayalı olarak oluşturulmuş kurgusal bir karakterdir.[8] İkinci Dünya Savaşı sırasında Kraliyet Donanması Deniz İstihbarat bölümünde çalışan Fleming, 1953 yılında yayımladığı Casino Royale romanı ile başlayarak, toplamda 12 roman ve 2 öykü derlemesinden oluşan efsanevi seriyi yazmıştır.[9] Fleming’in yazdığı roman ve öykülerin tamamı sinemaya aktarılmış olup, son yıllarda artık bunların güncellenmiş yeni versiyonları ya da serinin ruhuna ve güncel koşullara uygun şekilde yeniden yazılan yeni senaryolar gösterilmektedir.

Ian Fleming

Fleming, bu karakteri yaratırken, hem kendi başından geçen gerçek olaylar ve kişilerden esinlenmiş, hem de kendisinin olamadığı ölçüde - güçlü, centilmen, çapkın ve olağanüstü karizmatik bir karakter yaratarak, İngilizlere ve Birleşik Krallık halklarına asla unutulmayacak bir kahraman figürü armağan etmek istemiştir. Nitekim Bond karakteri, Birleşik Krallık’ın “üzerinde güneş batmayan” Britanya İmparatorluğu’nu dekolonizasyon sürecinde kaybettiği talihsiz dönemde İngiliz devletinin yüceliğini ayakta tutan önemli bir moral unsuru olarak İngilizlerce çok sevilmiştir. Bu anlamda, James Bond, Politik Psikoloji uzmanlarının "İmparatorluk yası" dediği sürecin Birleşik Krallık'ta görece pozitif biçimde atlatılmasına yardımcı olmuştur. Ama karakterin asıl başarısı, İngilizler dışında birçok farklı ülke ve millet tarafından da benimsenmiş olmasıdır.

Ian Fleming’in Bond karakterini yaratırken esinlendiği kişilerin şunlar olduğu düşünülmektedir:

Dusko Popov

Dusko Popov: Sırp asıllı çifte ajan, Bond’un karizmatik, çapkın, kumarbaz ve tehlikeli yaşam tarzının en büyük ilham kaynağıydı.[10]

Wilfred 'Biffy' Dunderdale: Fleming’in yakın arkadaşı ve MI6 ajanıdır. Fleming, Bond’un özelliklerini oluştururken Dunderdale’in 1920’lerdeki casusluk maceralarından esinlendiğini doğrulamıştır.[11]

Patrick Dalzel-Job: Fleming'’n komando birliklerinde görev yapan ve emirlere itaatsizlik etme pahasına kendi bildiğini okuyan, gözü pek bir deniz subayıydı.[12]

William Samuel Stephenson: İngiliz İstihbaratı’nın Amerika’daki operasyonlarını yöneten ve müttefikleri Hitler’e karşı savaşa girmeleri için örgütleyen Kanadalı casus lideriydi. Dövüş kabiliyeti, dünyayı kurtarmaya soyunan kahramanlığı, çekici kişiliği ve Martini hayranlığıyla, Stephenson, James Bond’u gerçekten andırsa da, memleketi sayılan Kanada’nın Winnipeg bölgesinde bile kendisini fazla tanıyan yoktur.[13]

Birds of the West Indies

Karakterin isminin hikâyesi ise şöyledir; Ian Fleming, karakterine basit, erkeksi ve sıradan bir isim arıyordu. Karakterin adını, Karayip kuşları üzerine yazdığı Birds of the West Indies kitabının yazarı olan Amerikalı kuş bilimci James Bond’dan aldı. Fleming, Bond’un fiziksel görünüşünü tasarlarken ise ünlü Amerikalı piyanist ve oyuncu Hoagy Carmichael’dan ilham almıştır.[14]

Hoagy Carmichael

Ian Fleming tarafından yaratılan kurgusal İngiliz ajanı James Bond (kod ismiyle 007), sarsılmaz cesareti, kusursuz centilmenliği, ileri teknoloji ekipmanlara düşkünlüğü ve ölümcül dövüş yetenekleriyle bilinen ikonik bir karakterdir.

James Bond’un öne çıkan temel bazı özellikleri şunlardır:

İngiliz Gizli Servisi Ajanı (MI6) olmak: “00” (çift sıfır) ön eki, kendisine devlet tarafından “öldürme yetkisi” (licence to kill) verildiğini gösterir. Ancak Bond, bunu hükümetinin belirlediği sınırlar ve koşullar altında, kişisel hiçbir menfaat gütmeden yapmaktadır.

Karizma ve Centilmenlik: James Bond karakteri, kusursuz smokinleri ve lüks takım elbiseleriyle dikkat çeker. Görgü kurallarına tam anlamıyla hâkim, inanılmaz derecede kültürlü, çok dil bilen ve etkileyici (karizmatik) bir kişiliğe sahiptir.

Dövüş ve Hayatta Kalma Becerisi: James Bond karakteri, fiziksel olarak fit ve en üst seviyededir. Silah kullanma, yakın dövüş ve her türlü aracı hızlı kullanma konularında olağanüstü yeteneklidir.

Korkusuz ve Soğukkanlı: James Bond, en tehlikeli durumlarda bile panik yapmaz, espri anlayışını korur ve zekâsıyla krizleri yönetir. Bu, İngiliz soğukkanlılığını yansıtan önemli bir artısıdır.

Teknoloji ve Silah Tutkusu: Gelişmiş laboratuvarlarda üretilen en son teknoloji aletleri (gadgetları) kullanmakta ustadır ve özel yapım lüks otomobiller (örneğin Aston Martin) onun vazgeçilmezidir. Bu silahları yapan bölüme ve bölümün başındaki kişiye ise Q ismi verilir. Q, “Quartermaster” (levazım subayı) kelimesini temsil eder. Bu rolüyle uzun yıllar İngiliz aktör Desmond Llewelyn (1963-1999) ikonik performansıyla hafızalara kazınmıştır

Yaşam Tarzı: Bond, kumar oynamayı, şık restoranları ve lüks saatleri sever. Favori içkisi Vesper Martini’yi “Çalkalanmış, karıştırılmamış” (shaken not stirred) olarak tercih eder.

Çapkınlık: Etkileyici dış görünüşü sayesinde kadınlar üzerinde güçlü bir cazibeye sahiptir. Bond, istediği her kadını elde eder ve genelde onlarla kısa süreli ilişkilere girer.

Kısa Süreli Evlilik: Bond, Avrupalı bir suç örgütü lideri olan Marc-Ange Draco’nun kızı Theresa veya Tracy Draco-Bond’la -ki 1969 yapımı Kraliçe’nin Hizmetinde (On Her Majesty’s Secret Service) filminde bu karaktere Diana Rigg can vermiştir- kısa süreli bir evlilik yapmış, ama evlendiklerinin ertesinde balayı tatiline çıktıklarına uğradığı suikast sonucu karısını kaybetmiştir. Bond, bir filmde -For Your Eyes Only (Yalnız Gözlerin İçin – 1981[15] karısının mezarını ziyarete de gider.

Seküler Yaşam Biçimi: Dindar bir hayatı olmayan James Bond, buna karşın Hıristiyan köklerden gelmektedir. İskoçyalı bir baba (Andrew Bond) ve İsviçreli bir annenin (Monique Delacroix) oğlu olan James Bond, Katolik veya Protestan olabilir. Bond, ailesini trajik bir dağ kazasında kaybettikten sonra teyzesi tarafından yetiştirilmiş ve eğitimini Eton Koleji ve Fettes Koleji’nde tamamlamıştır. İkinci Dünya Savaşı sırasında Kraliyet Donanması’nda komutanlık yapan Bond, askeri hizmetinin ardından İngiliz dış istihbarat servisi MI6’e katılmış ve düşman öldürme yetkisi (lisansı) anlamına gelen “00” (çift sıfır) kodunu alan ilk ajanlardan biri olmuştur.

2. James Bond ve İngiliz Dış Politikası

James Bond karakteri ve filmleri, İngiliz dış siyaseti, politikası ve güvenlik algısını perçinleyen ve yansıtan çok önemli klasik yapımlardır. Filmlerin Kral III. Charles[16] ve annesi Kraliçe II. Elizabeth[17] başta olmak üzere İngiliz siyasal elitlerince çok sevildiği bilinmektedir. Bond, serideki bir filmde (For Your Eyes Only/Yalnız Gözlerin İçin – 1981) dönemin İngiliz Başbakanı Margaret Thatcher’la telefonda konuşurken de resmedilmiştir.[18]

Bu anlamda, James Bond roman ve film serisindeki siyasal yaklaşım ve özellikle de düşman (hasım) algısı, İngilizlerin dünya görüşünü de ciddi anlamda yansıtmakta ve yeniden üretmektedir. Nitekim çıkışı itibariyle bir Soğuk Savaş dönemi ürünü olan Bond, öncelikle SSCB, komünist tetikçiler ve SPECTRE (Special Executive for Counter-intelligence, Terrorism, Revenge, and Extortion/Karşı İstihbarat, Terörizm, İntikam ve Gasp için Özel Yürütme) adlı bir uluslararası suç şebekesiyle mücadele etmektedir. Ancak yıllar içinde dünya değişince, Bond’un düşmanları da çeşitlenmiş ve farklılaşmıştır.

Filmlere göre Bond’un en önemli düşmanlarının listesi şöyledir:

2.1. Sean Connery Dönemi

Dr. No (1962): Dr. Julius No: Spearhead Operasyonu’nu sabote etmeye çalışan SPECTRE ajanı ve  Çinli bir anne ve Alman misyoner bir babanın çocuğu olarak, bir radrasyon kazasında kollarını kaybetmiş, çok zeki ve hırslı bir nükleer fizikçidir. Batılı hükümetler tarafından bilimsel çalışmaları desteklenmediği için SPECTRE’a katılmıştır. Siyasi bir misyonu olmasa da, Çin asıllı olması önemli bir detaydır. Ian Fleming, bu karakteri bir diğer kurgusal karakter olan Çinli suç dehası karakteri Fu Mançu’dan esinlenerek tasarlamıştır.[19]

Rusya’dan Sevgilerle (1963): Ernst Stavro Blofeld: Dünyayı ele geçirmek isteyen SPECTRE örgütü lideri, Polonyalı bir baba ve Yunan bir annenin çocuğu olan acımasız ve soyluluk peşindeki zengin bir iş insanıdır. Ian Fleming, bu karakteri yaratırken Osmanlı doğumlu Yunan silah kaçakçısı Basil Zaharoff’tan esinlenmiştir.[20]

Rosa Klebb: Sovyetler Birliği’nin gizli servisi SMERSH’in eski operasyon ve infaz müdürü, acımasız bir ajandır. SPECTRE tarafından devşirilir.

Goldfinger (1964): Auric Goldfinger: Altın kaçakçılığı yapan çok zengin ve Letonya asıllı Britanyalı kötü bir iş insanıdır. Fleming, bu karakteri Macaristan doğumlu İngiliz mimar ve mobilya tasarımcısı Erno Goldfinger’dan esinlenerek yaratmıştır.[21]

Yıldırım Harekatı (1965): Emilio Largo: SPECTRE örgütünün 2 numarası olan İtalyan bir aristokrat ve gangsterdir.

İnsan İki Kere Yaşar (1967): Ernst Stavro Blofeld

Ölümsüz Elmaslar (1971): Ernst Stavro Blofeld

2.2. George Lazenby Dönemi

Kraliçenin Hizmetinde (1969): Ernst Stavro Blofeld

2.3. Roger Moore Dönemi

Yaşa ve Öl (1973): Dr. Kananga (Mr. Big): Karayip adasındaki hayali bir devlet olan San Monique’in otoriter Başbakanı ve gizli bir uyuşturucu kaçakçısıdır. “Mr. Big” adıyla ABD’de faaliyet göstermekte ve Afrikalı Amerikalıları İngiltere karşıtı ve yasa dışı işlere sürüklemektedir.

Altın Tabancalı Adam (1974): Francisco Scaramanga: Katalan kökenli İspanyol bir kiralık katildir. İşlediği cinayetler için 1 milyon dolar almaktadır. Altın kaplama bir silahı vardır. Bir sirkte yılan terbiyecisi olan bir annenin ve Kübalı bir sirk müdürünün çocuğu olarak gezgin bir ortamda büyümüştür.

Beni Seven Casus (1977): Karl Stromberg: İnsan medeniyetini nükleer bir savaşla yok edip, okyanusun dibinde yeni bir ütopik deniz altı medeniyeti kurmayı hedefleyen İsveçli megaloman bir sanayicidir.

Ay Harekatı (1979): Hugo Drax: İkinci Dünya Savaşı sırasında Nazi SS istihbaratında görev yapmış, savaşta yüzü yara almış ve İngiliz kahramanı gibi davranarak herkesi kandırmış Alman asıllı bir İngiliz girişimcidir. Sonradan Drax Industries’i kurup çok zengin olmuştur. Drax, dünyayı kendi seçtiği genetik olarak kusursuz bir ırkla yeniden kurmak için insanlığı yok etmeyi planlayan megaloman bir uzay sanayicisidir.

Yalnız Gözlerin İçin (1981): Aris Kristatos: İlk başta saygın bir Yunan iş insanı ve İngiliz istihbaratına (MI6) çalışan bir figür gibi görünür. Ancak gerçekte bir KGB ajanı ve uluslararası bir eroin kaçakçısıdır. Sovyetler Birliği adına çalışarak, batık bir İngiliz casus gemisindeki şifreleme cihazı olan ATAC’I ele geçirmek ve rakibi Milos Columbo’yu saf dışı bırakmak istemiştir.

Ahtapot (1983): Kamal Khan: Hindistan’da sürgündeki zarif ama acımasız bir Afgan prensi olan Kamal Khan, Sovyet Generali Orlov ile iş birliği yaparak Batı Avrupa’da nükleer bir felaket başlatmaya çalışır. Zengin bir mirasa ve şatafatlı bir yaşama sahip olan Khan, sahte para basımı, mücevher kaçakçılığı (özellikle Fabergé yumurtaları) ve yasa dışı müzayedelerle uğraşır.

Ölüme Bakış (1985): Max Zorin: Nazi Almanyası’nda fetüsler üzerinde üstün zekalı “dahi çocuklar” yaratmak için yapılan genetik deneylerin bir sonucudur. Bu durum, ona dahi seviyesinde bir zeka ve psikopatlık kazandırmıştır. Karizmatik, zeki ancak dengesiz ve acımasız bir eski KGB ajanı ve sanayicidir. Dünya mikroçip pazarını tekeline alabilmek için ABD’deki Silikon Vadisi’ni büyük bir depremle yok etmeyi planlamıştır.

2.4. Timothy Dalton Dönemi

Gün Işığında Suikast (1987): General Georgi Koskov: Soğuk Savaş dönemini kendi çıkarları için kullanan, hilekâr, zeki ve narsist bir Sovyet generalidir. Sovyetler Birliği ile Batı arasındaki ilişkileri sabote etmek ve zimmetine geçirdiği devlet fonlarını aklamak amacıyla yasadışı silah ticareti yapmaktadır. Güya Batı’ya iltica etmiş gibi davranarak kendi suikast programını meşru göstermeye çalışmıştır. Amerikalı silah tüccarı Brad Whitaker ile gizli bir ortaklık kurar.

Brad Whitaker: Askeri tarihe hayranlık duyan Amerikalı bir karaborsa silah tüccarıdır.

Öldürme Yetkisi (1989): Franz Sanchez: . Kurgusal Latin Amerika ülkesi Isthmus’u yöneten, acımasız ve son derece güçlü bir uyuşturucu baronu ve suç kartelinin lideridir. Paradan ziyade sadakate aşırı derecede değer veren, ancak sadakatsizliği affetmeyen oldukça tehlikeli ve zeki bir liderdir. Omzunda taşıdığı bir iguanası vardır. Bu karakter yaratılırken, dönemin popüler uyuşturucu figürleri Pablo Escobar ve Panama diktatörü Manuel Noriega’dan esinlenilmiştir.[22]

2.5. Pierce Brosnan Dönemi

Altın Göz (1995): Alec Trevelyan (Janus): James Bond’un yakın arkadaşı ve meslektaşıyken sonradan baş düşmanı olan kurgusal bir ajandır. MI6’in ultra gizli “Çift Sıfır” (Double-O) biriminin en başarılı ajanlarındandır. James Bond’un yakın dostudur. Ailesinin İngiliz ordusu tarafından Sovyetlere teslim edilmesinin intikamını almak için gizlice düşman tarafına geçmiştir. İlk görevleri sırasında ölümünü ustaca sahneleyerek ortadan kaybolmuş, yıllar sonra “Janus” adında bir Rus suç örgütünün lideri olarak Bond’un karşısına çıkmıştır.

Yarın Asla Ölmez (1997): Elliot Carver: Carver Media Group Network’ün (CMGN) CEO’su olarak medya imparatorluğunu yöneten megalomanyak bir medya patronudur. Hong Kong’da yetimhanede büyümüş, Alman ve İngiliz asıllı olduğu bilinen çok hırslı bir iş insanıdır. Rupert Murdoch ve William Randolph Hearst gibi gerçek figürlerden esinlenen bu karakter, olayları yönlendirerek kendi haberlerini yaratması ve bu yolla küresel yayın tekelini ele geçirme hırsıyla tanınır. Amacı, Çin ile Birleşik Krallık arasında Üçüncü Dünya Savaşı çıkararak kendi medya ağının reytinglerini zirveye taşımak ve bölgedeki yayın hakları karşılığında Çin hükümetine kendi yayınlarını kabul ettirmektir.

Dünya Yetmez (1999): Elektra King: Zengin petrol kralı Sir Robert King’in kızıdır. Yarı İskoç, yarı Azerbaycanlıdır. Başlangıçta kurban gibi görünen Elektra, babası tarafından fidyesi ödenmeyince kaçıran eski KGB ajanı Renard ile gizli bir ittifak kurar. Amacı, ailesinin petrol boru hattının kontrolünü ele geçirmek ve MI6 ile babasından intikam almak için planlar kurar.

Renard: Eski bir KGB ajanı ve acımasız bir Rus anarşisttir. Kafasında kalan bir kurşun, onu fiziksel acıya karşı tamamen duyarsız hale getirmiştir. Bu kurşun, aynı zamanda onun hislerini (dokunma vb.) zamanla kaybetmesine ve yavaş yavaş ölmesine neden olur.

Başka Gün Öl (2002): Gustav Graves (Al-Tan-Moon): Kuzey Koreli Albay Tan-Sun Moon’un estetik ameliyatla görünümünü değiştirip İngiliz milyarder kılığına girmiş halidir. Adrenalin bağımlısı, eskrim şampiyonu ve kibirli bir iş insanıdır. Genetik terapi sayesinde uyku ihtiyacını ortadan kaldırarak kendine ayırdığı zamanı becerilerini geliştirmek için kullandı.

Zao: Kuzey Koreli acımasız bir istihbarat ajanı ve teröristtir. Bir görev sırasında James Bond tarafından elmas operasyonu engellenirken, patlayan elmas parçaları yüzüne saplanmıştır. Bu olay sonucunda yara izleriyle dolu bir yüze sahip olmuştur.

2.6. Daniel Craig Dönemi

Casino Royale (2006): Le Chiffre: Fransızca'da “rakam” veya “şifre” anlamına gelen bu isim, aynı zamanda uluslararası terör örgütlerinin fonlarını aklayan acımasız bir matematik dehası ve poker oyuncusudur. Fransa’da faaliyet gösteren Sovyet SMERSH ajanlarının baş finansörüdür. Ian Fleming, karakteri yaratırken ünlü İngiliz okültist Aleister Crowley’den esinlenmiştir.[23]

Quantum of Solace (2008): Dominic Greene: Çevreci “Greene Planet” şirketinin CEO’su olarak tanınan hayırsever bir iş insanı profili çizer. Ancak görünürdeki misyonunun arkasında, daha büyük bir suç örgütü olan SPECTRE’a bağlı gizli terör örgütü Quantum’un üst düzey yöneticisidir. Bolivya’da General Medrano adlı diktatörü destekleyerek ülkenin su kaynaklarının yönetimini ele geçirmeyi ve su tekeli kurmayı hedeflemiştir. Fransız vatandaşıdır.

Skyfall (2012): Raoul Silva: Bir zamanlar MI6’in Hong Kong’daki en başarılı ajanlarından biriydi. Ancak görevi sırasında Çin hükümetiyle yaşadığı bir krizde M tarafından feda edilince, uğradığı ihanet nedeniyle esir düşmüş, ağır işkenceler görmüş ve bu süreçte akıl sağlığı bozulmuştur. Karakter, kendisini ölüme terk ettiğine inandığı M’e karşı derin bir intikam duygusu besler. M’i ve MI6’i itibarsızlaştırmak için büyük çaplı siber saldırılar ve Londra’da terör eylemleri organize etmiştir. Bu karakter yaratılırken Julian Assenge’dan esinlenilmiştir.[24] Karakterin gerçek ismi Tiago Rodriguez olup, Portekiz veya Brezilya kökenlidir.

Spectre (2015): Ernst Stavro Blofeld

Ölmek İçin Zaman Yok (2021): Lyutsifer Safin: SPECTRE örgütüne ve eski suikastçılara karşı intikam arayışında olan, Herakles (Heracles) adlı ölümcül bir biyolojik silahın kontrolünü ele geçiren acımasız ve gizemli bir biyo-teröristtir. Ailesi geçmişte SPECTRE için zehir üreten bir grup olan Safin, örgütün lideri Ernst Stavro Blofeld’in emriyle ailesinin öldürülmesinin ardından hayatta kalan tek kişi olarak intikam yemini etmiştir. James Bond’un büyük aşkı Madeleine Swann’ın çocukluk travmasının merkezindeki isimdir ve ona karşı takıntılı bir aşk beslemiştir. Rus kökenli olan Safin, insanların kendi özgür iradeleri yerine kendilerine ne yapacaklarını söyleyecek liderler aradığına inanan nihilist bir dünya görüşüne sahiptir.

Le Chiffre-Silva-Dr. No

2.7. Bond'un İdeolojisi

Bu bağlamda, James Bond düşmanlarının analizi yapıldığında şu özellikler öne çıkmaktadır:

Mega-Hedefler ve Megalomani: Çoğu düşmanın amacı dünyayı ele geçirmek, nükleer savaş çıkarmak veya ekonomik krizler yaratarak kendi düzenlerini kurmaktır. Küçük hesaplar yapmazlar.

Üstün Zekâ ve Deha: Sadece zengin değil, aynı zamanda bilim, teknoloji veya uluslararası finans alanlarında da dahi seviyesinde kişilerdir.

Fiziksel Özellikler ve Kusurlar: Birçoğunun yüzlerinde yara izleri (örneğin Blofeld), protez bir organ (örneğin Dr. No’nun mekanik elleri) gibi ilginç fiziksel detayları vardır.

Acımasızlık ve İhanet: Kendi adamlarına veya başkalarına karşı en ufak bir merhamet duyguları yoktur. Başarısız olan yandaşlarını kendi elleriyle cezalandırırlar. Bu cezalandırmalar, genelde, köpek balıklarına veya pirana dolu bir havuza atmak gibi sadistik şekillerde olur.

İkonik Karargâhlar: Ulaşılması zor, ücra köşelerde (örneğin volkanik adalar, uzay istasyonları veya dağ tepelerinde) yüksek güvenlikli gizli sığınaklarda yaşarlar.

Özel Yardakçılar (Henchmen): Genellikle Jaws veya Oddjob gibi olağanüstü fiziksel güçlere, dövüş yeteneklerine veya ölümcül silahlara (örneğin, kesici şapka veya metal dişler) sahip, sadık ve konuşkan olmayan sağ kolları vardır.

Karmaşık Suç Örgütleri: Çoğu düşman, tek başlarına hareket etmek yerine SPECTRE gibi uluslararası ağlara sahip gizli suç veya terör örgütlerinin liderleridir.

Zenginlik: Bond filmlerinde zenginler, çoğu zaman devlet karşıtı ve kötü niyetli olarak resmedilmiştir. Bu anlamda, Bond devleti, kötü niyetli zenginler ise suç ve illegaliteyi temsil eder. Bu yönüyle Bond’un sıradan bir sağcı karakterden çıkarak, sol siyasal söylemle de birleştiği düşünülebilir.

Max Zorin-Blofeld-Oddjob

İdeolojik bir tasnif yapıldığında ise, düşmanlar şöyle sıralanabilir:

Sovyetler Birliği Bağı: Birçok kötü karakterin Sovyetler Birliği ile bağları vardır ve komünizm maskesi altında suç emellerini ulaşmak için ABD ve İngiltere karşıtı işler yapmaktadırlar.

Derin Örgütlenmeler: SPECTRE ve Quantum gibi masonik gizli örgütler, Bond’un düşmanlarının başında yer almaktadır. Bu tarz örgütler, kendi maddi amaçları için dünya savaşı çıkarmak ve devletleri birbirine düşürmek istemektedir.

Suç Örgütleri: Uyuşturucu ve diğer kaçakçılık kollarıyla ilgilenen suç figürleri ve örgütleri de Bond’un azılı düşmanlarındandır.

Teröristler: Kuzey Kore, SSCB ve Çin vb. gibi demokratik olmayan ülkelerden çıkma teröristler, Bond’un düşmanlarının başında gelmektedir.

Tekno-Faşistler: Teknolojiyi kullanarak suç işlemeye ve diğer insanları tahakküm altına almaya çalışan gruplar da Bond’un yeni nesil düşmanları arasında başta gelmektedir.

Eski MI6 Ajanları: İhanete uğradığını düşünen eski MI6 ajanları da Bond’a ve İngiltere’ye düşmanlık eden en tehlikeli oluşumlardan biridir.

Sonuç

Sonuç olarak, yıllar içerisinde olağanüstü başarısı sayesinde mitik bir karakter haline gelen James Bond serisinin romanları ve özellikle de büyük sinematografik prodüksiyonlar olan filmleri; “Dame” Shirley Bassey ve Duran Duran gibi yıldızların ürettiği muhteşem tema şarkıları; hayal gücünün sınırlarını zorlayan ve teknolojiye yön veren Bond araçları/gadgetları; hafızalarda yer etmiş açılış sahneleri ve müzikleriyle efsaneleşmiş bir sinema klasiğidir. Dahası, Bond, tam 3 filmde[25] İstanbul’a yer vererek Türk sinemaseverlerinin gönlünde de taht kurmuştur.

Efsane, yakında devam edecektir...

Prof. Dr. Ozan ÖRMECİ

DİPNOTLAR

[1] https://www.gq-magazine.co.uk/article/new-james-bond.

[2] Dr. No (1962),

Rusya’dan Sevgilerle/From Russia With Love (1963),

Altınparmak/Goldfinger (1964),

Yıldırım Harekâtı/Thunderball (1965),

İnsan İki Kere Yaşar/You Only Live Twice (1967),

Ölümsüz Elmaslar/Diamonds Are Forever  (1971).

[3] Kraliçe’nin Hizmetinde/On Her Majesty’s Secret Service (1969).

[4] Yaşa ve Öl/Live And Let Die (1973),

Altın Silahlı Adam/The Man With A Golden Gun (1974),

Beni Seven Casus/The Spy Who Loved Me (1977),

Ay Harekâtı/Moonraker (1979),

Yalnız Senin Gözlerin İçin/For Your Eyes Only (1981),

Ahtapot/Octopussy (1983),

Ölüme Bakış/A View To A Kill (1985).

[5] Gün Işığında Suikast/The Living Daylights (1987),

Öldürme Yetkisi/Licence To Kill (1989).

[6] Altın Göz/GoldenEye (1995),

Yarın Asla Ölmez/Tomorrow Never Dies (1997),

Dünya Yetmez/The World Is Not Enough (1999),

Başka Gün Öl/Die Another Day (2002).

[7] Casino Royale (2006),

Quantum of Solace (2008),

Skyfall (2012),

Spectre (2015),

Ölmek İçin Zaman Yok/No Time To Die (2021).

[8] https://www.britannica.com/biography/Ian-Fleming.

[9] https://www.fantasticfiction.com/f/ian-fleming/james-bond/.

[10] https://www.bbc.com/audio/play/w3ct7456.

[11] https://spybrary.com/biffy-dunderdale-james-bond/.

[12] https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2003-oct-18-me-passings18.4-story.html.

[13] https://www.bbc.com/turkce/haberler/2015/10/151009_vert_tra_gercek_james_bond.

[14] https://tr.pinterest.com/pin/the-literary-james-bond-and-hoagy-carmichael--484066659969994262/.

[15] https://www.youtube.com/watch?v=e1CHXYuA1QQ.

[16] https://www.youtube.com/watch?v=UhfmQaL_EGE.

[17] https://www.youtube.com/watch?v=1AS-dCdYZbo.

[18] https://www.youtube.com/watch?v=Hf67SPzC3tQ.

[19] https://literary007.com/2017/03/31/dr-fu-manchu-and-dr-no-more-than-a-family-resemblance/.

[20] https://medium.com/roseleigh/basil-zaharoff-the-original-merchant-of-death-e7e7ac354e80.

[21] https://footprintsoflondon.com/live/2015/11/fleming-vs-goldfinger-what-really-happened-when-the-architect-took-on-the-author/.

[22] https://www.reddit.com/r/JamesBond/comments/ul49vt/who_was_the_realworld_inspiration_for_bond/?tl=tr.

[23] https://faroutmagazine.co.uk/how-aleister-crowley-greatly-impacted-james-bond/.

[24] https://www.thestranger.com/film/i-didnt-know-james-bonds-newest-nemesis-was-julian-assange-15336237/.

[25] Rusya’dan Sevgilerle/From Russia With Love (1963), Dünya Yetmez/The World Is Not Enough (1999) ve Skyfall (2012).

Dr. Özker Kocadal Mülakatı: 2026 Kıbrıs Rum Kesimi Seçimleri ve Kıbrıs Müzakereleri

 

Dr. Özker Kocadal, KKTC’de Uluslararası Kıbrıs Üniversitesi’nde Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler bölümünde öğretim üyesi olarak görev yapmaktadır. Exeter Üniversitesi’nden Siyaset Bilimi alanında doktora derecesine sahiptir. Araştırmaları, özellikle uluslararası arabuluculuk ve barış inşası olmak üzere devlet içi çatışmaların barışçıl çözümüne ve ayrıca orta güçlerin uluslararası sistemdeki rolüne odaklanmaktadır.

Prof. Dr. Ozan Örmeci, 26 Mayıs 2026 tarihinde Dr. Özker Kocadal ile 2026 Güney Kıbrıs Rum Kesimi/Yönetimi parlamento seçimleri, KKTC iç siyaseti ve Kıbrıs müzakereleri konulu bir mülakat gerçekleştirmiştir.

Rumların 2026 Seçimi

 

24 Mayıs 2026 tarihinde yapılan Güney Kıbrıs Rum Kesimi/Yönetimi (resmi adıyla Kıbrıs Cumhuriyeti) parlamento seçimleri, beklenildiği üzere merkezi partilerin kısmen güç kaybettiği ve yeni siyasal oluşumların siyaset sahnesinde yer edindiği ilginç bir neticeyle sonuçlandı. Buna karşın, seçim öncesinde felaket senaryolarının aksine, DISY ve AKEL gibi güçlü merkezi aktörler de siyasi sahnedeki ağırlıklarını korumayı başardılar. Üstelik aşırı sağcı ELAM da sandıkta korkulduğu ölçüde başarılı olamadı ve siyasi partiler arasında 3. sıraya yükselmesine ve oyunu ciddi anlamda arttırmasına karşın, Kıbrıs'ta yeniden güçlenmesi muhtemel etnik milliyetçiliğin adanın güneyinde henüz alarm düzeyinde kök salmadığını teyit etti. Bu anlamda, adanın güneyinde, parlamento içerisinde ve ülke siyasetinde yeni dengelerin oluşacağı ancak komple bir altüst oluş veya deprem senaryosunun gerçekleşmediği olağan bir siyasi süreç yaşandı.

Kıbrıslı seçmenler, bugün (24 Mayıs 2026), 753 aday arasından 5 yıl süreyle parlamentoda görev yapacak 56 milletvekilini seçmek için oy kullandılar. Seçimlere katılım yüzde 66,4 düzeyinde olurken, bu, 2021 parlamento seçimlerindeki yüzde 63,9'a kıyasla ciddi bir artışa işaret etti. Adanın güneyinde, sabah 07:00'den akşamüstü 18:00'e kadar süren oy verme işleminde  toplam 568.587 kayıtlı seçmenin oy kullanma hakkı bulunuyordu. Barışçıl geçen seçim süreci sonucunda 56 sandalyeli Kıbrıs Rum parlamentosunda yer alacak siyasi partilerin yaklaşık oy oranları ve tahmini milletvekili sayıları şu şekilde gerçekleşti:

• DISY - % 27,1 - 17 milletvekili,
• AKEL - % 23,9 - 15 milletvekili,
• ELAM - % 10,9 - 8 milletvekili,
• DIKO - % 10 - 8 milletvekili,
• ALMA - % 5,8 - 4 milletvekili,
• ADK (Doğrudan Demokrasi Kıbrıs) - % 5,4 - 4 milletvekili,
• EDEK - % 3,3,
• Aktif Vatandaşlar-Avcılar Hareketi - % 3,2,
• DIPA - % 3,1
• Volt Kıbrıs - 3,1,
• Çevreciler Hareketi - % 2.

Bu sonuçları yorumlamak gerekirse; DISY ve AKEL'in güçlerini korumasının ve oyların yarıdan fazlasını toplamasının, Kıbrıs Rum siyasetinde dengelerin henüz sarsılmadığını gösterdiği söylenebilir. Buna karşın, ELAM'ın yükselen performansı ve DIKO'nun devam eden milliyetçi potansiyeli, ülkedeki aşırı sağ tehlikesine dikkat çekmekte ve bu anlamda yaz aylarında başlaması muhtemel Kıbrıs barış müzakerelerine dair Cumhurbaşkanı Nikos Hristodulidis'in elini zayıflatmaktadır. Ayrıca ADK ve ALMA gibi yeni siyasi oluşumların ilk seçimlerinde görece başarılı bir performans sergilemeleri, Kıbrıs siyasetinde köklü merkezi partilerin yeterince heyecan yaratamadığını düşündürmektedir. Bu doğrultuda, yeni, genç ve başarılı siyasetçilerin DISY ve AKEL gibi merkezi partiler tarafından fark edilmesi ve parti bünyelerine katılması, Kıbrıs'ın siyasi istikrarı açısından gereklidir.

Fidias

Örneğin, yeni kurduğu ADK partisiyle milletvekili seçilen Fidias'ın Avrupa Parlamentosu ile Kıbrıs parlamentosu milletvekilliği arasında bir seçim yapması gerekecektir. Cumhurbaşkanı Hristodulidis'in yeniden adaylığı konusu da bundan sonra sağ partiler arasında önemli bir müzakere konusu olacaktır. Nitekim önceki seçimde Hristodulidis'i desteklemiş olan EDEK ile DIPA'nın parlamento dışı kalması, Rum liderin sonraki dönemde adaylığı için şansını zayıflatmaktadır. Ancak 2028 yılı başlarındaki seçime kadar daha oldukça uzun bir süre vardır ve Hristodulidis'in Kıbrıs müzakerelerinde ilerleme sağlaması halinde seçmenle yeniden güven bağı kurması ve bağımsız olarak seçilmesi mümkündür.

Prof. Dr. Ozan ÖRMECİ

ESUPA Webinarı: Türkiye-Birleşik Krallık Stratejik Ortaklığında Aile Vizyonu, Dijitalde Sınırlar ve Uluslararası Sosyal Politika Modeli

 

Uluslararası Politika Akademisi (UPA) Kurucu Genel Koordinatörü, siyaset bilimci Prof. Dr. Ozan Örmeci, 20 Mayıs 2026 tarihinde, AKSAV (Alaattin Keykubat Siber Akademi Vakfı) Başkanı Hasan Kerem Ünsal ile birlikte, UPA uzmanı Dr. Serdar Çukur, sosyolog Ayşe Çukur ve Buray Üney'in de katıldığı "Türkiye-Birleşik Krallık Stratejik Ortaklığında Aile Vizyonu, Dijitalde Sınırlar ve Uluslararası Sosyal Politika Modeli" başlıklı önemli bir webinar düzenledi. ESUPA (Elektronik Sanat ve Uluslararası Politika Enstitüsü) adına düzenlenen etkinlikten elde edilen çıktılar, ilerleyen günlerde T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'na rapor olarak da sunulacaktır. Aşağıda etkinliğe dair bazı videoları ve fotoğrafları bulabilirsiniz.

Afişler

Tanıtım Videoları

Etkinlik Kaydı

Décision de 'nulité absolue' pour le congrès du CHP de 2023

La 36e chambre civile de la Cour d'appel régionale d'Ankara a conclu à la nullité absolue du congrès du CHP de 2023 (38e congrès ordinaire). Elle a ordonné la destitution du président du CHP, Özgür Özel, et la réintégration à titre conservatoire de l'ancien président, Kemal Kılıçdaroğlu. Cette décision a surpris la nouvelle direction du CHP, qui avait remporté une victoire éclatante aux élections locales de 2024 face au parti au pouvoir, l'AKP. Kemal Kılıçdaroğlu reprendra ainsi la tête du parti. De plus, cela entraînera la réintégration des membres du Conseil du Parti et du Haut Conseil de Discipline élus lors du 37e Congrès ordinaire, tenu les 25 et 26 juillet 2020. En conséquence, les 20e, 21e et 22e Congrès extraordinaires du CHP, ainsi que le 39e Congrès ordinaire, qui ont tous élu le gouvernement d'Özgür Özel, sont également annulés.

Cette décision fait suite à des enquêtes sur des irrégularités lors du 38e congrès ordinaire du parti en 2023. Parmi ceux qui ont dénoncé ces irrégularités figure Lütfü Savaş, ancien chef du parti au sein de la municipalité métropolitaine de Hatay. La vive controverse suscitée par cette décision tient au fait qu'en plus de changer la direction du principal parti d'opposition, le CHP, elle annule les résultats validés par le Conseil électoral suprême (YSK), dont les décisions n'avaient jamais été contestées ni modifiées auparavant. De ce fait, l'opposition dénonce un véritable « coup d'État politique » perpétré au mépris de la Constitution. Désormais, Özgür Özel et son équipe pourraient tenter de contourner cette procédure en convoquant un nouveau congrès extraordinaire. Ils pourraient également opposer une résistance physique et créer des obstacles afin d’empêcher Kılıçdaroğlu et son équipe de retourner au siège du parti. Cependant, dans le contexte du système politico-juridique turc actuel, le retour de Kılıçdaroğlu à la tête du CHP est attendu.

Kılıçdaroğlu disposera de plusieurs options. La première, et la plus logique, serait de parvenir à un accord avec la direction d'Özgür Özel, de préparer le parti aux prochaines élections et d'adopter une nouvelle direction reflétant un certain équilibre ou un compromis entre les deux camps. Dans ce cas, Kılıçdaroğlu pourrait tenter d'apaiser la réaction de l'ancienne administration en désignant İmamoğlu ou Özel comme candidat à la présidence. Cependant, cette option est plus difficile à mettre en œuvre compte tenu des réactions hostiles à l'égard de Kılıçdaroğlu. Une autre possibilité serait que Kılıçdaroğlu purge l'équipe d'Özgür Özel de la direction du parti, voire du parti lui-même, et reprenne le contrôle avec des délégués de son choix. Dans un tel scénario, il est possible que le CHP se scinde en deux et que plusieurs personnalités, dont Özgür Özel et Ekrem İmamoğlu, s'orientent vers la création d'un nouveau parti politique. Une troisième possibilité est qu'Özel et son équipe poursuivent leur rôle d'opposition interne, permettant ainsi au parti de maintenir ses activités politiques sans scission. Cependant, si aucun compromis n'est trouvé après un incident aussi grave, le risque de scission du parti demeure important.

L'impact de cet événement sur la politique turque sera sans aucun doute une augmentation de la méfiance à l'égard de l'opposition. Dans un contexte où le succès du président Recep Tayyip Erdoğan et de son parti est remis en question en raison de graves difficultés économiques, l'image fragmentée, divisée et problématique de l'opposition renforcera la position du parti au pouvoir auprès de l'électorat. En effet, l'électeur turc moyen, qui accorde une grande importance à la stabilité, aura du mal à croire qu'un parti d'opposition incapable de se souder puisse gouverner le pays sereinement. Par conséquent, cet événement constitue indéniablement un tournant historique qui ouvre la voie à un troisième mandat présidentiel pour Erdoğan. Dans ce contexte, on peut également penser que le président pourrait décider de convoquer des élections anticipées à l'automne prochain, à la suite de quelques avancées dans le processus « Turquie sans terrorisme » (Terörsüz Türkiye) et de quelques améliorations économiques ponctuelles.

Les événements récents en Turquie illustrent les régressions démocratiques observées dans les démocraties lors de périodes marquées par l'ascension de dirigeants populistes influents et par la concentration du pouvoir. Bien entendu, la Turquie renouera avec la démocratie dans les années à venir et sortira de cette période de transition. Toutefois, les causes de cette situation doivent être recherchées dans les périodes précédentes, notamment : l'intensification de la compétition et des conflits géopolitiques à l'échelle mondiale ; le désir de revanche des groupes islamistes et kurdes autrefois marginalisés ; le succès d'Erdoğan, qui comprend parfaitement l'opinion publique ; et la méfiance engendrée par l'incapacité de l'opposition à proposer un programme de gouvernance solide. Nous souhaitons que la Turquie surmonte les obstacles majeurs à ce processus, tels que l'adoption d'une constitution civile et le démantèlement de l'organisation terroriste PKK, et qu'elle achève sa préparation en vue de la prochaine étape.

Prof. Dr. Ozan ÖRMECİ

'Absolute Nullity' Decision for the 2023 CHP Congress

 

The 36th Civil Chamber of the Ankara Regional Court of Appeals concluded that the CHP's 2023 congress (38th ordinary congress) was "absolutely void"; it ordered the removal of CHP Chairman Özgür Özel from office and the reinstatement of former chairman Kemal Kılıçdaroğlu as a precautionary measure. The decision came as a shock to the new CHP leadership, who were very successful in the 2024 local elections by defeating the ruling AK Parti. The decision will lead to Kemal Kılıçdaroğlu's return as the party's chair. Moreover, this will lead to the reinstatement of the members of the Party Council and the High Disciplinary Board who were elected at the 37th Ordinary Congress held on July 25-26, 2020. In that sense, the 20th Extraordinary Congress of the CHP, the 21st Extraordinary Congress, the 22nd Extraordinary Congress, and the 39th Ordinary Congress, all of which elected Özgür Özel's administration, have also been cancelled.

The decision was based on allegations of irregularities at the party's 38th ordinary congress in 2023. Among those voicing these allegations was Lütfü Savaş, the party's former municipal leader of Hatay Metropolitan Municipality. The reason the decision has generated so much controversy is that, in addition to changing the leadership of the main opposition party, CHP, it also annulled the results accepted by the Supreme Election Board (YSK), whose decisions had never been questioned or altered before. In this respect, opposition circles claim that this is a kind of "political coup" carried out in defiance of the constitution. From now on, Özgür Özel and his team may try to circumvent this process by calling a new extraordinary congress. They may also create physical resistance and obstacles to prevent Kılıçdaroğlu and his team from returning to the party headquarters. However, within Türkiye's current legal-political system, Kılıçdaroğlu's return to the CHP chairmanship is expected.

Kılıçdaroğlu will have several different options. The first and most logical option would be to reach an agreement with Özgür Özel's leadership, prepare the party for the next elections, and adopt a new party leadership that reflects a kind of balance or compromise between the two. In such a situation, Kılıçdaroğlu could try to appease the previous administration's reaction by declaring İmamoğlu or Özel as the presidential candidate. However, this is more difficult to achieve due to the reactions against Kılıçdaroğlu. Another possibility is that Kılıçdaroğlu purges Özgür Özel's team from the party leadership and even from the party itself, and regains control of the party with delegates of his own choosing. In such a scenario, it is possible that the CHP will split in two, and many figures, including Özgür Özel and Ekrem İmamoğlu, will move towards forming a new political party. A third possibility is that Özel and his team continue as an internal party opposition, allowing the party to maintain its political activities without splitting. However, if a compromise is not reached after such a harsh incident, the possibility of the party splitting is quite strong.

The impact of this event on Turkish politics will undoubtedly be an increase in distrust towards the opposition. In an environment where the success of President Recep Tayyip Erdoğan and his party is being questioned due to serious economic problems, the opposition's fragmented, divided, and problematic image will strengthen the ruling party's hand in the eyes of the electorate. This is because the average Turkish voter, who places great importance on stability, will not have strong faith that an opposition party unable to achieve internal unity can govern the country smoothly. Therefore, this event is, without a doubt, a historic turning point that paves the way for Erdoğan's third term as President. In this context, it is also thought that the President may decide to hold snap elections in the coming autumn months, following a few positive steps in the "Terror-Free Türkiye" (Terörsüz Türkiye) process and partial economic improvements. 

In conclusion, recent events in Türkiye exemplify the democratic regressions seen in democracies during periods marked by the rise of highly successful and powerful populist leaders and the concentration of power. Of course, Türkiye will return to democracy in the coming years and emerge from this transitional period. However, the reasons for this period must be sought in previous periods, including: the intensification of geopolitical competition and conflicts worldwide; the desire for revenge from Islamist and Kurdish groups who were previously marginalised in the country; Erdoğan's success as a leader who understands public sentiment well; and the distrust created among the public due to the opposition's inability to present a sound governance program. Our wish is for Türkiye to overcome critical hurdles in this process, such as the adoption of a civilian constitution and the dismantling of the terrorist organisation (PKK), and to complete its preparations for the next period.

Prof. Dr. Ozan ÖRMECİ

ABD'nin Küba Ablukası Sürüyor

Halen Ortadoğu ve İran gündemiyle daha yoğun hemhal olmasına karşın, ABD'deki Donald Trump yönetimi, yıl başında icra edilen Venezuela'daki başarılı Maduro Operasyonu'ndan da cesaret alarak, 66 yılı aşkın süredir önemli bir ideolojik hasmı olarak gördüğü Küba'ya yönelik ablukasını sürdürüyor. Öyle ki, yıl başından beri Küba'ya uygulanan sert petrol ablukası nedeniyle Küba'da yaşam koşulları giderek ağırlaşırken, ABD mahkemeleri de, 1996'da yaşanan bir olay nedeniyle Küba eski Devlet Başkanı Raul Castro ve diğer üst düzey bazı Kübalı yetkilileri "ABD vatandaşlarını öldürmek amacıyla komplo kurmaktan" suçlayan bir iddianame hazırladılar. Bu yazıda, ABD'nin Küba politikası ve olası senaryolar değerlendirilecektir.

Soğuk Savaş döneminden beri Vietnam'la birlikte ABD'nin en büyük kabusu olan Küba, ABD'nin burnunun dibinde komünist bir rejim olarak, kendi imkânlarıyla ayakta kalabilen etkili bir siyasi entite olmayı başarmış; dünya çapında sempati toplayan bir devlet hâline gelerek adeta Amerikan emperyalizminin gururunu inciten bir örnek olmuştur. 1959 Devrimi'nin ardından Fidel Castro önderliğinde yeni ve SSCB yanlısı bir rejim inşa eden Küba, ilginç bir şekilde ABD'ye çok yakın olmasına karşın komünist rejimini ve iç istikrarını koruyabilmiş; sağlık sistemi ve boks gibi bazı olimpik spor alanlarında da kayda değer ölçüde başarı kazanmayı bilmiştir. Bu nedenle Fidel Castro'ya defalarca suikast düzenleyen ve her seferinde başarısız olan ABD, Başkan J. F. Kennedy döneminde denediği Domuzlar Körfezi çıkarmasında da hüsrana uğramıştır. Ancak 1962-1963 dönemindeki Küba Füze Krizi'nde daha başarılı olan ABD, Küba'ya Sovyet yapımı nükleer başlıkların yerleştirilmesini durdurabilmiştir.

Fidel ve Raul Castro

Soğuk Savaş'ın ardından tüm dünyada komünist rejimler çökerken bile ayakta kalmayı başaran Küba rejimi, Oliver Stone gibi bazı Amerikalıların dahi hayranlığını kazanan Fidel Castro öncülüğünde ilginç bir şekilde ideolojik yapısını korumuş ve aradan geçen bunca yıla rağmen yıkılmamıştır. Castro'nun vefatının ardından kardeşi Raul Castro başa geçerken, 2018 yılında 3. Devlet Başkanı Miguel Diaz-Canel olmuştur. Barack Obama döneminde ABD ile ilişkileri ısınan Küba, ABD ile karşılıklı olarak diplomatik temsilcilikleri açmış ve ABD'den Küba'ya gelen turist sayısında muazzam bir artış yaşanmıştır. Küba rejimi de bu ortamda sınırlı ölçülerde serbest ve özel mülkiyete imkân tanımış ve kiliselerin açılmasına izin vermiş; hatta bu dönemde ABD'nin 50 yıllık ambargoyu kaldırması bile ciddi şekilde gündeme gelmiştir. Ancak Obama'nın ardından başa geçen Donald J. Trump, Soğuk Savaş'tan kalma ideolojik düşmanlıkları canlandırmış ve Küba ile yakınlaşma sürecini tersyüz ederek, hızlı bir şekilde Havana rejimine düşmanlık politikasını sertleştirmiştir.

Miguel Diaz-Canel

Başkan Trump'ın ikinci döneminde ise, hem Trump'ın eski ABD'yi çağrıştıran ideolojik ve emperyal politikaları (Monroe Doktrini'ne Trump eki veya Donroe Doktrini de deniyor), hem de Dışişleri Bakanı Marco Rubio'nun bu konudaki şahin duruşu nedeniyle, Washington'ın Küba'ya yaklaşımı daha da sertleşmiştir. Nitekim ABD, Başkan Trump'ın 30 Ocak'ta imzaladığı kararname sonrasında Küba'ya yönelik enerji ablukası uygulamaya başlamış ve ülkeyi deniz yoluyla kuşatarak, buraya petrol ve gaz tankerlerinin yanaşmasına engel olmuştur. Bu nedenle, Küba'da ciddi bir enerji krizi yaşanmış ve Küba Enerji ve Madenler Bakanı Vicente de la O Levy, ABD ablukası nedeniyle çok zorda olduklarını itiraf etmiştir. Küba'da rejim değişikliğini hedefleyen ve halkı komünist devletiyle karşı karşıya getirmek isteyen Trump yönetimi, bu doğrultuda çalışmalarına özellikle bu yıl ağırlık vermiştir. Venezuela'daki rejimin ehlileştirilmesinin ardından Küba'yı daha da izole eden Washington, bu yönde hem askeri, hem de istihbari çalışmalarını hızlandırmış; ancak İran Savaşı nedeniyle dikkati son aylarda biraz olsun Ortadoğu'ya kaymıştır. Buna karşın, Küba'daki enerji ablukası politikası sürmekte ve halkın yaşam koşulları giderek daha da zorlaşmaktadır. 

İşte böyle bir ortamda, Amerikan mahkemeleri, Küba eski Devlet Başkanı Raul Castro ve üst düzey bazı yetkilileri Küba'nın 1996'da insani yardım grubu "Brothers to the Rescue"ya (Kurtarma Kardeşleri) ait uçakları düşürmek ve Amerikan vatandaşlarını öldürmekle suçlayan bir iddianame hazırlamıştır. Konu hakkında açıklama yapan ABD Adalet Bakan Vekili Todd Blanche, "Bugün, Raul Castro ve diğer bazı kişileri 4 ABD vatandaşını öldürmek amacıyla komplo kurmakla suçlayan bir iddianameyi duyuruyoruz" ifadelerini kullanarak iddianameyi duyurmuştur. Söz konusu iddianamenin 23 Nisan 2026 tarihinde Miami bölgesinde görev yapan bir büyük jüri tarafından kabul edildiği bilgisini paylaşan Blanche, Küba asıllı Amerikalıların yoğun olarak bulunduğu salonda ABD vatandaşlarına yönelik suçların cezasız kalmayacağını vurgulamıştır. Bill Clinton'ın Başkanlığı döneminde yaşanan olay sırasında Silahlı Kuvvetler Bakanı olarak görev yapan Fidel Castro'nun kardeşi Raul Castro, bugün 95 yaşında olmasına karşın, bu iddianame nedeniyle ABD tarafından yakalanmaya çalışılabilir. Bu da, ABD'nin Küba işgali senaryolarını akla getiren oldukça riskli bir jeopolitik konjonktüre işaret etmektedir.

Küba Devlet Başkanı Miguel Diaz-Canel, suçlamaların yasal temelden yoksun ve siyasi nitelikte olduğunu açıklamasına karşın, Küba'da alarm zilleri çalmaya başlamıştır. Küba rejimi, bu olayın hava sahalarının korunması nedeniyle yaşandığını vurgulamakta ve Castro'nun bu yönde özel bir emri olmadığının altını çizmektedir. Ancak artan tansiyon nedeniyle şimdilerde Maduro Operasyonu'nu akla getiren bir senaryonun Küba'da da yaşanması riski artarken, Küba asıllı ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio da Kübalıları ülkelerindeki rejimi değiştirmeye davet etmiştir. Bu konuda bir haber yayınlayan BBC, 30 yılı aşkın bir süre önce yaşanan ve Küba savaş jetlerinin sivil Amerikan uçaklarını düşürdüğü bu olay nedeniyle ABD'nin Küba'daki sertlik politikasında el yükselttiğini ve rejimi değiştirmek için harekete geçtiğini vurgulamıştır.

ABD yönetiminin bu konuda neler yapabileceğini ilerleyen günler gösterecektir. Ancak ABD'de yakında başlayacak Dünya Kupası gibi bir uluslararası etkinlik sırasında savaş yapılması akla yatkın bir ihtimal olmadığı için, ABD'nin öncelikle Hürmüz Krizi ve İran Sorunu'nu çözmeye çalışacağı, daha sonrasında ise Küba'ya odaklanacağı iddia edilebilir. Ancak elbette herşeyi farklı yapmaya gayret eden ABD yönetiminin uluslararası teammüllere ne derece uyacağı da tartışmalı bir husustur. Ayrıca Küba'daki rejimin de Çin ve Rusya desteği olmadan uzun süre enerjisiz ayakta kalabilmesi hayli zordur. 

Prof. Dr. Ozan ÖRMECİ

Birleşik Krallık'ta Hükümet Krizi

 

Muhafazakâr Partili Başbakan David Cameron'ın Avrupa Birliği'nde kalınması yönünde propaganda yaptığı, ancak beklenmedik bir şekilde AB'den ayrılma ile sonuçlanan 2016 Brexit referandumu ile başlayan kaotik bir sürece giren Birleşik Krallık (İngiltere), her ne kadar bu süreci 2020 yılı başında Avrupa Birliği'nden resmi olarak ayrılarak barışçıl bir şekilde atlatsa da, bu dönemden itibaren siyasi istikrarsızlıkla anılan ve sık sık seçimlerin ve Başbakan değişikliklerinin yaşandığı bir devlet haline geldi. Öyle ki, 2016'dan bu yana, Birleşik Krallık, tam 3 genel seçim (2017, 2019, 2024) gördü ve 6 farklı Başbakan (David Cameron, Theresa May, Boris Johnson, Liz Truss, Rishi Sunak ve Keir Starmer) tarafından kısa sürelerle yönetildi. Her ne kadar demokrasilerde sandık ve iktidar değişikliği sorunlara çare olarak düşünülse de, günümüzde Birleşik Krallık'ta bir Başbakan'ın ortalama 1,6 yıl görev yapabildiği göz önünde bulundurulduğunda, bu durum siyasi sistemde ciddi bir soruna işaret etmektedir.

2024 yılı genel seçimlerinde Keir Starmer liderliğindeki İşçi Partisi'nin yüzde 34 civarında oy almasına karşın Avam Kamarası'nda çok ciddi bir çoğunluk sağlaması, bu nedenle Birleşik Krallık'taki siyasi istikrarsızlığa son verebilecek önemli bir dönüm noktası olarak yorumlanmıştı. Ancak geçen 2 yıllık süreçte, Başbakan Starmer da iyi niyetine karşın ülkedeki siyasi kutuplaşma ve aşırı sağın yükselişinden olumsuz etkilenmişe benziyor. Daha da olumsuz bir husus ise, İşçi Partisi'nin kendi içerisinde yaşanan gelişmeler... Bu yazıda, Türkiye ve uluslararası basında yer alan haberler doğrultusunda, 2026 Birleşik Krallık hükümet krizi analiz edilecektir.

Wes Streeting

Birleşik Krallık'ta son birkaç gündür yaşanan krizi tetikleyen olay, 2026 yerel seçimlerinde İşçi Partisi'nin yaşadığı hüsran olmuştur. Öyle ki, yerel seçimlerde uluslararası gözlemcilerce göçmenlere yaklaşımı nedeniyle genelde aşırı sağcı olarak yorumlanan Nigel Farage ve Birleşik Krallık Reform Partisi-Reform UK'in başarısı, geleneksel iki partili sistemin merkezi aktörleri olan İşçi Partisi ile Muhafazakâr Parti cephelerinde ciddi endişelere yol açmıştır. Nitekim bu seçimlerde İşçi Partisi (Labour), İngiltere genelindeki 136 yerel yönetimde bulunan 2.403 sandalyenin 1.406'sını kaybetmiş; bu durum da parti içinde büyük bir tartışma ortamını ve çözülmeyi tetiklemiştir.

Bu sonuçların ardından Başbakan Starmer'a yönelik tepkiler, ilginç bir şekilde muhalefet partilerinden ziyade hükümetin ve partisinin içinden yükselmiştir. Starmer'ın sırtına saplanan en büyük hançer ise, kuşkusuz, partinin genç ve yükselen isimlerinden Sağlık Bakanı Wes Streeting'in istifası olmuştur. İstifa mektubunda "Starmer'ın liderliğine güvenini yitirdiğini" açıklayan Streeting, İşçi Partisi liderliğine adaylığını ilan etmiş ve yakın geçmişte yaşanan Brexit sürecinin felaket sonuçlara yol açtığını iddia etmiştir. Ancak Streeting'in parti içi bir liderlik yarışını başlatabilmesi için partinin meclis grubunun yüzde 20'sinin, yani 81 milletvekilinin istifasını sağlaması gerekmektedir. Streeting'e destek veren vekillerin sayısının ise şimdilik 44 civarında olduğu düşünülmektedir. Yaşanan bu hükümet krizinde şu ana kadar 1 Kabine Bakanı (Cabinet Minister), 4 Bakan Yardımcısı (Junior Ministers) ve 4 Bakan danışmanı (Ministerial aides/PPS) hükümetteki resmî görevlerinden istifa etmiş; milletvekilliği bazında ise 1 İşçi Partisi milletvekili (Josh Simons), Andy Burnham'ın önünü açmak için doğrudan koltuğundan istifa edeceğini açıklamıştır.

Andy Burham

Bu ortamda parti içi liderlik tartışmalarında adı geçen bir diğer isim ise partinin deneyimli isimlerinden Greater Manchester Belediye Başkanı Andy Burham'dır. Yıllardır partide üst düzey görevler üstlenen Burham da AB'ye ilerleyen yıllarda dönmeye sıcak bakmaktadır. Bu süreçte ayrıca, istifalar üzerine, Kıbrıs kökenli İşçi Partisi milletvekili Nesli Çalışkan Konut Bakanı Yardımcılığı'na atanmıştır. Başbakan Yardımcısı David Lammy ise, tüm baskılara karşın Başbakan Starmer'ın bir istifa takvimi sunmayacağını ve görevine devam edeceğini açıklamıştır. Başbakan Starmer da istifa iddialarını yalanlamıştır. Bu ortamda, eğer parti içi muhalefet gerekli çoğunluğa ulaşırsa, yakında bir İşçi Partisi kurultayı düzenlenerek bu kurultayda Andy Burnham veya aday olabilirse Wes Streeting seçilerek Başbakanlığa atanabilir. Bir diğer ihtimal, kurultayı Sir Keir Starmer'ın kazanması ve görevine devam etmesidir. Ancak şu an için seçimli kurultayın olacağına dair bir karar alınamamıştır. Bu nedenle, krizin yatışması şimdilik en güçlü senaryo olarak değerlendirilebilir. 

Nesli Çalışkan

Yaşananlar, Birleşik Krallık'ta Brexit sonrası istikrarlı bir siyasi ortamın henüz oluşmadığını düşündürmektedir. Normal takvimde sonraki genel seçimlere daha 3 yıl varken bu yaşananlar, elbette olağan değildir. Bu da, Başbakan Starmer'a duyulan güvensizliği ortaya koymaktadır. Nitekim YouGov verileri de, Başbakan'ın iyi yönetemediğine yönelik algının toplumda yüzde 70 düzeyinde olduğunu göstermektedir. Bunun sebebi ise, Starmer'ın demokrat kişiliği ve gösterişsiz tarzı kadar, uluslararası siyasette Donald Trump ve Nigel Farage gibi popülist ve gösterişçi liderlerin prim yaptığı istisnai bir dönemden geçilmesi olabilir. Ayrıca son yıllarda Birleşik Krallık'ın ekonomik büyüme oranlarındaki yavaşlama (ortalama yüzde 1'in altında büyüme oranları) da bu tepkilerde etkili olabilir. Ancak aslında İşçi Partisi hükümeti işsizliği azaltmada başarılı olmuş ve yeniden işsizlik oranlarını yüzde 5'in altına indirmeyi başarmıştır. Enflasyonun da yalnızca yüzde 3 düzeylerinde olduğu ve Birleşik Krallık'ın bu yıl Hindistan'ı geçerek dünyanın en gelişmiş 5. ekonomisi haline geldiği de düşünülürse, Labour hükümetinin başarısız olduğunu iddia etmek haksızlık olur. Dahası, Birleşik Krallık, kısa süre önce Türkiye ile çok kritik mahiyette bir Stratejik Çerçeve Anlaşması'na imza atmış ve Brexit sonrasında da yalnız bir devlet olmadığını herkese göstermiştir. Bu nedenle, Birleşik Krallık'ta yaşananları geçici bir kriz olarak değerlendirmek daha doğru olabilir. Ancak elbette bu konuda İşçi Partisi içinde neler yaşanacağını zaman gösterecektir. 

Sonuç olarak, Birleşik Krallık, görünürdeki krizlere karşın, ABD-Çin denkleminde kartlarını dengeli dağıtan ve yalnızca tek bir tarafa bağımlı kalmamaya gayret eden çok stratejik ve etkili bir orta güç olmaya devam etmektedir. Bunun devamı için ise, NATO ittifakının dağılmaması ve Birleşik Krallık'ın yön gösterdiği şekilde Rusya ile Ukrayna'nın bağımsızlığı ve Avrupa'nın güvenliği için mücadeleye devam etmesi, Londra-Washington hattında sorunların giderilmesi ve stratejik müttefikliğin sürdürülmesi, ABD-Çin rekabetinde İngiltere'ye Çin kaynaklı daha yoğun yatırımların çekilmesi, yükselen güç Hindistan'la yakın ilişkilerin sürdürülmesi, Avrupa Birliği ile her alanda yakın iş birliğini garanti eden bir ilişki formülünün geliştirilmesi ve Türkiye gibi diğer etkili orta güçlerle stratejik anlaşmalar yapılması gibi siyasalar uygulanmaktadır/uygulanmalıdır.

Prof. Dr. Ozan ÖRMECİ