L’Election Présidentielle en la République Turque de Chypre du Nord 2020

Introduction

La République Turque de Chypre du nord (KKTC), un petit pays établi en 1983 par les chypriotes turcs aura lieu son dixième élection présidentielle le 26 avril 2020. Le deuxième tour de l’élection, s’il sera nécessaire, se déroulera le 3 mai 2020. Cette élection va aider les chypriotes turcs de montrer au monde qu’il y a un régime démocratique dans leur pays et qu’ils méritent d’être intégrés au système de marché libre en dépit de la raison que ce petit pays est forcé de rester avec des sanctions économiques cruelles depuis sa fondation. En plus, comme il y a un système politique semi-présidentiel en KKTC comme en France, le Président de la République a des pouvoirs assez importants tels que diriger les négociations avec les chypriotes grecques. Dans cet article, je vais essayer d’analyser les élections présidentielles précédentes en République Turque de Chypre du nord, les candidats pour l’élection présidentielle et aussi les paramètres de cette élection.

Les Elections Présidentielles Précédentes

Après l’intervention militaire de la Turquie en 1974 contre le coup d’état militaire organisé par une groupe ultranationaliste des chypriotes grecques (EOKA) et grâce à son droit de pays garant, l’île de Chypre était divisé en deux entre les chypriotes turcs habitant au côté nord du pays sous la protection de l’armée turc et les chypriotes grecques qui vivent au sud et représentent tous le pays sous le nom de la République de Chypre.

Rauf Denktaş

Les chypriotes turques ont déclaré l'État fédéré turc de Chypre d’abord en 1975. La première élection présidentielle était organisée en 1976. L’un des héros de la résistance turque et le candidat présidentielle de Parti de l’Unité Nationale (UBP), un parti politique nationaliste, Rauf Denktaş a été élu le premier Président de la République. Denktaş a réussi d’être élu pur une deuxième fois en 1981 comme le candidat de l’UBP. Les chypriotes turcs ont déclaré la République Turque de Chypre du nord (KKTC) en 1983 et Denktaş est devenu le Président fondateur. En 1985, après la première élection présidentielle en KKTC, Denktaş était choisie par les électeurs chypriotes turcs pour la troisième fois. En 1990, Denktaş était élu pour la quatrième fois toujours en premier tour avec plus de 50 % des voix total.

L’élection présidentielle en 1995 était intéressant parce que c’est la première fois une élection présidentielle était finalisé au deuxième tour. Monsieur Denktaş était un candidat indépendant cette fois et l’UBP a soutenu Dr. Derviş Eroğlu, une autre figure de politique importante locale parmi la communauté des chypriotes turcs. Denktaş a gagné contre Eroğlu au deuxième tour et était élu le Président de KKTC pour la cinquième fois. En 2000 aussi l’élection n’était pas finalisée en premier tour. Mais avant le deuxième tour, Eroğlu a déclaré son désistement. Quelques chypriotes turcs affirmaient que c’était l’Etat et l’armée turque qui ont obligé Eroğlu de ne pas contester contre Denktaş.

En 2005, les chypriotes turcs ont choisi Mehmet Ali Talat, un politicien social-démocrate et le chef du Parti républicain turc (CTP), un parti de gauche qui défend l’union avec les chypriotes grecques, comme leur deuxième chef d’état. Talat était élu en premier tour avec 55.59 % des voix. C’était une surprise mais les chypriotes turcs voulaient montrer à tout le monde qu’ils défendent la paix et la rejection du « Plan Annan », un plan de solution dans l’île de Chypre préparé par le Secrétaire général de l’Organisation des Nations Unis (l’ONU) Kofi Annan, par les chypriotes grecques doit changer le statu quo en faveur des chypriotes turcs.

En 2010, après l’échec des négociations de l’unification entre Mehmet Ali Talat ve Demetris Christofias, les chypriotes turcs se dirigeaient vers un candidat nationaliste et ont choisi Dr. Derviş Eroğlu au premier tour avec 50.35 % des voix comme leur troisième chef d’état.

En 2015, dans la dernière l’élection présidentielle, Mustafa Akıncı, un candidat socialiste qui défend l’unification de Chypre a été élu le quatrième Président de la République par les électeurs de KKTC. Akıncı n’était pas un candidat favori et il a remporté seulement 26.94 % des voix au premier tour contre Eroğlu’s 28.15 %, mais au deuxième tour, il a battu Eroğlu avec 60.50 % des votes totales.

L’élection Présidentielle en 2020

Le Président actuel de la République Turque de Chypre du nord, Mustafa Akıncı (1947-) est un candidat pour cette élection. Monsieur Akıncı a été élu parmi les habitants qui veulent une solution politique dans l’île et les jeunes qui ne veulent pas continuer à vivre dans un pays connu officiellement seulement par la Turquie. Mais Akıncı a perdu son pouvoir et n’a pas pu tenir parole après l’effondrement des négociations avec Nikos Anastasiades et son équipe en 2017 à Crans-Montana en Suisse. Malgré cette raison, Akıncı a continué à critiquer la Turquie et même disait au journal britannique The Guardian que l’unification de son pays avec la Turquie comme la Russie avait annexé le Crimée sera « horrible ».[1] Cette déclaration n’est pas bien reçu pars les hommes d’état turcs comme le Ministre des Affaires Etrangères Mevlüt Çavuşoğlu[2] et le Président de la République Recep Tayyip Erdoğan[3].

Mustafa Akıncı

L’opposition de Monsieur Akıncı à Ankara n’est pas logique comme la Turquie est encore le seul pays qui connait officiellement le KKTC. En plus, l’économie de KKTC dépend aux aides et investissements de la Turquie. Sans l’aide de la Turquie, le secteur public et les services de l’état ne peuvent pas continuer longtemps. Alors Monsieur Akıncı doit développer son dialogue et relations avec Ankara. Parmi un sondage organisé par Gezici en janvier 2020[4], Akıncı est encore le deuxième candidat plus populaire (avec 28.8 % d’appui) dans le pays. Ça montre que la culture politique de KKTC n’est pas même que la Turquie et les chypriotes turcs et spécialement les gauchistes en KKTC veulent voir des candidats qui peuvent défier Ankara et agir comme le Président d’un pays indépendant. L’élection d’Akıncı pour la deuxième fois ne sera pas un choque ; mais c’est vrai qu’il a moins chance à cause de conjoncture politique.

Les résultats de Gezici (janvier 2020)

Le candidat favori pour l’élection présidentielle en KKTC est Ersin Tatar (1960-), le premier ministre de pays et le chef de l’UBP. Tatar est un candidat nationaliste comme Rauf Denktaş et il a étudié à l’Université de Cambridge en Royaume-Uni. Tatar défend une solution politique dans le Chypre basé sur deux Etats (solution à deux Etats).[5] Il a visité la Turquie plusieurs fois et avait la chance d’adresser au public et au mass-média avec le Président Erdoğan. Contrairement à Akıncı, il possède le soutien de Monsieur Erdoğan et la Turquie. Il a aussi attiré l’attention de public quand il a annoncé son projet de transformer Varosha (Kapalı Maraş en turc) dans un site de tourisme. Ce projet peut aider les chypriotes turcs de développer l’économie de leur pays car Varosha était le centre de tourisme vers la société mondaine (jet set) dans les années de 1960s. Ce plan peut aussi soutenir l’économie de la République de Chypre en total car parmi le projet, les propriétaires des hôtels luxes auront le droit de reprendre leur investissement. Le sondage de Gezici en janvier 2020 désigne Monsieur Tatar comme le candidat favori avec 34.2 % d’appui des électeurs. Alors, normalement on doit attendre qu’il va gagner l’élection présidentielle au deuxième tour.

Ersin Tatar

Le parti social-démocrate, le CTP d’autre part endosse Tufan Erhürman (1970-), un jeune politicien et le chef du parti. Erhürman est un avocat, diplomate et académicien qui peut mobiliser le gauche mais si Mustafa Akıncı est encore populaire parmi les gauchistes, il risque de ne pas devenir l’un des deux candidats plus populaires au premier tour. Selon le sondage de Gezici, il possède l’appui de 17.4 % des électeurs dans le pays. Erhürman est ouvert pour une nouvelle période de négociations avec les chypriotes grecques mais il semble plus modéré que Monsieur Akıncı concernant les relations avec la Turquie.

Tufan Erhürman

Le dernier candidat qui peut avoir une chance importante pour devenir le Président est Kudret Özersay (1973-), un diplomate et académicien jeune mais aussi expérimenté. En 2018, avec son nouveau parti de centre Halkın Partisi (Parti de Peuple), Özersay a remporté 17 % des voix[6]. Il sait bien les négociations avec les chypriotes grecques comme il était le tuteur (pour le plus longtemps période) et il a des contacts avec les académiciens et les hommes d’état en Turquie. Mais Özersay est positionné au centre et il n’y a pas beaucoup d’électeurs en Turquie et en KKTC qui votent pour les partis centristes et libéraux. D’après le sondage de Gezici, Özersay possède l’appui de 8.3 % des électeurs. Alors ça semble difficile pour Monsieur Özersay de surpasser les autres et entrer dans les deux.

Kudret Özersay

Il y a des autres candidats et quelques candidats potentiels. Erhan Arıklı, un professeur de théologie venant de la Turquie et représente les chypriotes turques qui veulent avoir des relations indéfectibles avec Ankara. Avec son Parti de Renaissance (Yeniden Doğuş Partisi), Arıklı peut devenir un jour le Président de KKTC ; mais il est encore inconnu dans le pays. Le fils de Rauf Denktaş et le chef de Parti Démocrate Monsier Serdar Denktaş a déclaré qu’il ne sera pas un candidat pour cette élection. Je pense que Serdar Denktaş va attendre pour l’élection postérieure et va essayer d’être prêt pour l’insuccès de l’UBP en politique de droit. Finalement, Sibel Siber, l’ancien Speaker du Parlement en KKTC peut devenir un candidat. Siber a eu 22.53 % des voix au premier tour[7] dans l'élection présidentielle en 2015 et montrait qu’elle peut devenir un candidat fort. Mais elle n’a pas beaucoup de chance pour cette élection car les gauchistes vont voter pour Akıncı ou Erhürman.

Trois Facteurs

Il y a trois facteurs important qui peuvent changer le destin de cette élection. Premièrement, comme j’ai travaillé et vécu en KKTC pendant la période de 2012-216, j’ai aperçu qu’il y a une bonne chance pour les politiciennes ici de trouver les électeurs et convaincre en tête à tête si le nombre des électeurs totales est moins que 200,000. Alors, le campagne électorale, les meetings et les programmes de télévision est trop important pour endoctriner et persuader les gens.

Deuxièmement, comme le KKTC a des relations économiques légitimes seulement avec la Turquie, l’effet de la Turquie pendant les élections peut devenir vital. Même si les hommes d’état turcs ne donnent pas leur soutienne ouvertement, ce n’est pas un secret que Monsieur Erdoğan et son parti est plus proche maintenant à Ersin Tatar. Erdoğan a le support de MHP (Parti d’Action Nationaliste) en Turquie et le MHP aussi favorise historiquement les candidats de l’UBP comme Rauf Denktaş ou Derviş Eroğlu. Alors je pense que les électeurs qui aiment la Turquie (généralement les électeurs de droit en KKTC) vont voter pour Ersin Tatar cette fois.

Le troisième et dernier facteur est la conjoncture politique dans le monde. Même si le KKTC n’est pas un pays ouvert au système internationale, grâce à d’être une colonie de Royaume-Uni dans le passé (entre 1878 et 1960), les chypriotes turques savent et poursuivent les trends politiques dans le monde. En 2015, c’était le monde de Barack Obama et Joe Biden et le prestige l’Union Européenne était encore élevé. Mais maintenant, on est dans un monde de Donald Trump et Boris Johnson et le Royaume-Uni a récemment quitté l’UE. Alors, les électeurs de KKTC peuvent voter pour les candidats plus nationalistes maintenant car ils sont furieux contre l’UE qui a fait peu de chose pour le futur des chypriotes turcs et toujours supporté les chypriotes grecques.

La Conclusion

Finalement, je pense que cette élection ne va pas finaliser au premier tour et Akıncı et Tatar vont devenir les deux candidats qui vont passer au deuxième tour. Au deuxième tour, comme ça sera une élection décisive et pour une fois, toute est possible mais je pense que Ersin Tatar a beaucoup plus de chances.

Dr. Ozan ÖRMECİ

[1] https://www.theguardian.com/world/2020/feb/06/turkish-cypriot-leader-warns-cyprus-facing-permanent-partition-mustafa-akinci.
[2] https://www.ntv.com.tr/turkiye/bakancavusogludan-mustafa-akinciya-tepki,sZTzhhjDP0mogGR0bMtzJA.
[3] https://www.milliyet.com.tr/siyaset/erdogandan-akinciya-sert-tepki-cok-talihsiz-bir-beyanda-bulundu-6142896.
[4] https://www.gundemkibris.com/kibris/gezici-anket-sonuclarini-acikladi-tatar-onde-h288889.html.
[5] https://www.express.co.uk/news/politics/1246274/brexit-cyprus-north-south-turkish-cypriot.
[6] https://tr.wikipedia.org/wiki/2018_Kuzey_K%C4%B1br%C4%B1s_T%C3%BCrk_Cumhuriyeti_genel_se%C3%A7imleri.
[7] https://tr.wikipedia.org/wiki/2015_Kuzey_K%C4%B1br%C4%B1s_T%C3%BCrk_Cumhuriyeti_cumhurba%C5%9Fkanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1_se%C3%A7imi.

2020 TRNC Presidential Election

Introduction

Turkish Republic of Northern Cyprus (TRNC), the country of Turkish Cypriots that was established in 1983 and so far recognized only by Turkey, will have the first round of its 10th Presidential election on April 26, 2020. According to TRNC electoral law, a Presidential candidate must garner more than 50 % of the total votes in the first round in order to be elected. Since this is not expected for this election, the second round of the Presidential election will be organized on May 3, 2020. The election will help Turkish Cypriots to improve their democratic regime and increase their support for their unrecognized state. Free and fair elections taking place in Muslim dominated countries are also important for democratization of the Islamic world, since in the last years, except for Tunisia, democracy is in a downward trend in the whole world and especially in Muslim dominated countries. In addition, TRNC is a semi-Presidential regime similar to France, and the post of President of the Republic has important executive duties such as conducting Cyprus negotiations. Thus, Presidential elections are always important in TRNC. In this piece, I am going to analyze 2020 TRNC Presidential election.

Previous Elections

After Turkey's Cyprus Peace Operation in 1974, Cyprus Republic was divided into two zones as Turkish Cypriots living in the north under Turkish Armed Forces' protection and Greek Cypriots living in the south and representing the whole island in international platforms. Following the military operation, Turkish Federated State of Cyprus was established by Turkish Cypriots. This de facto state lived until 1983, but helped Turkish Cypriots to improve their experience of organizing democratic elections as well as state-formation. 

Rauf Denktaş

The first Presidential election took place in 1976. In this election, Rauf Denktaş, one of the symbols of Turkish resistance in Cyprus and the Presidential candidate of the nationalist National Unity Party (UBP), was easily elected in the first round with more than 50 % of the votes. Denktaş, a national hero, also won the second Presidential election in 1981. In 1983, Denktaş became the founding President of TRNC. In the third Presidential election, in 1985, in fact this was TRNC's first Presidential election, Denktaş again was comfortable enough to win the election in the first round. In 1990, via the fourth Presidential election, Rauf Denktaş kept his seat as the President of the Republic.

The fifth Presidential election in 1995 was important for being the first election to be finalized in the second round. This time, Rauf Denktaş was an independent candidate and UBP's Presidential candidate was Dr. Derviş Eroğlu, another important local figure among Turkish Cypriots. Denktaş defeated Eroğlu in the second round and kept his post for another 5 years. In the 2000 election, Denktaş was not able to defeat UBP's Eroğlu in the first round once again. However, before the second round, Eroğlu decided to withdraw from the contest. Many people in TRNC then claimed that it was Turkey's political pressures that forced Eroğlu not to challenge Denktaş.

The sixth Presidential election in 2005 led to the emergence of a new political leader. Republican Turkish Party (CTP) Presidential candidate Mehmet Ali Talat, a social democratic politician supporting unification in the island, was elected with 55.59 % of the votes in the first round. The result was shocking since until 2005, all Presidential elections were won by Denktaş and nationalist political rhetoric (independence of TRNC or unification with Turkey) was on fashion. However, with the effect of the Annan Plan referendum, a UN-sponsored peace plan to achieve settlement in Cyprus that was voted in 2004 and was rejected by Greek Cypriots, Turkish Cypriots for the first time voted for another leader and chose Mehmet Ali Talat as their second President.

In 2010, via the seventh Presidential election, Dr. Derviş Eroğlu became the third President of the Republic of TRNC with 50.35 % of the votes in the first round by defeating Mehmet Ali Talat who had got 42.87 % of the votes. The result was a reaction to the rejection of the Annan Plan by Greek Cypriots and European Union's failure to keep its promises to Turkish Cypriots. In 2015, in the previous Presidential election, socialist candidate Mustafa Akıncı was elected in the second round TRNC's fourth President of the Republic with 60.50 % of the votes. This was a big surprise since Akıncı had got only 26.94 % support in the first round against the favorite Dr. Derviş Eroğlu's 28.15 % and was given no chance by the local or Turkish media. Akıncı was a strong supporter of Cyprus peace talks and unification in the island and he was able to get the support of Greek Cypriots as well.

2020 Presidential Election

Mustafa Akıncı (1947-), the current President of the Republic of TRNC is a Presidential candidate for the 2020 election. Akıncı lost a bit of his power and prestige since he was not able to keep his promise to deliver peace to Cypriots after peace talks failed at Crans-Montana once again in 2017 with Greek Cypriots' unbending position. Akıncı is a courageous socialist politician having the support of a small socialist party TDP, Socialist Democracy Party. His critical attitude towards Turkey make him an unwanted candidate this time in Turkey. In an interview given to The Guardian, Akıncı said that a Crimea-style annexation of TRNC by Turkey would be "horrible". Akıncı's interview took harsh reaction from Turkey's Foreign Minister Mevlüt Çavuşoğlu and Turkish President Recep Tayyip Erdoğan.

Mustafa Akıncı

Akıncı's opposition to Turkey is unusual and dangerous for Turkish Cypriots since Turkey still stands as the only country to recognize TRNC and helps TRNC's economic development and recovery with various investments and aids. However, we should keep in mind that Akıncı is a politician and the political culture of Cyprus is a bit different compared to Turkey. Turkish Cypriots and especially leftist Turkish Cypriots like and support candidates that defy Turkey. Moreover, according to a survey conducted by Gezici Company in January 2020, Akıncı still seems to be the second most popular candidate with 28.8 % support. Since the leftist and anti-Turkey groups will continue to vote for Akıncı, it would not be a big surprise if he is elected once again. However, due to Turkey's strong effect over the island, Akıncı's chance this time seems much lower.

Results of Gezici company's research

The most popular and the favorite candidate for this election is UBP leader and TRNC's current Prime Minister Ersin Tatar (1960-). Tatar is a Denktaş type nationalist politician having Turkey's support. Educated in famous Cambridge University, Tatar prefers two-state solution in the island. As Prime Minister, Ersin Tatar took the attention of Turkish media most with his plan and efforts to reopen Varosha (Kapalı Maraş) region to tourism. If this could be done, this would be a boost to  both TRNC and Cyprus economy (since Greek Cypriot hotel owners will be given chance to reclaim their properties, this would be beneficial for Cyprus Republic as well).  Tatar is the leading candidate and has 34.2 % support according to Gezici Company's research. However, Turkish Cypriot left is allergic to Turkey and leftist will never vote for Tatar. Moreover, Tatar has some problems within the UBP, since the party was divided into two with supporters of current leadership and supporters of former leader Hüseyin Özgürgün. Despite of these problems, Mr. Tatar has good chance to win this election in the second round and to become TRNC's fifth President of the Republic.

Ersin Tatar

Another important candidate for the election is CTP's young social democratic leader Tufan Erhürman (1970-). Erhürman is a young barrister, academic, and diplomat and has great potential for the future. Moreover, CTP is the castle of left-wing voters in TRNC. However, since President Akıncı still keeps its stronghold position over leftists, Erhürman might not reach the second round. According to Gezici poll, Erhürman has considerable (17.4 %) support. He is a pro-solution figure; but his leftism seems more moderate and more open to collaboration with Turkey compared to Akıncı.

Tufan Erhürman

Another potential President could be Kudret Özersay (1973-), a young but experienced diplomat and academic. Educated in Turkey, Özersay has a good network in Turkey, but he seems not to have upper hand against Ersin Tatar or Mustafa Akıncı since he represents the center. Özersay was able to take 17 % of the total votes in 2018 parliamentary election with his People's Party (Halkın Partisi) by convincing many voters from the left and right. However, liberal tradition in Turkey and TRNC is weak and Turkish and Turkish Cypriot voters prefer to vote for either left-wing or right-wing parties. Thus, Özersay's chance seems low for the moment. According to Gezici poll, Özersay had only 8.3 % support in January.

Another Presidential candidate is Theology Professor Erhan Arıklı. Leader of Renaissance Party (Yeniden Doğus Partisi), Arıklı represents secular nationalism and Turkish migrants in the island. He has a lot of potential for the future, but he is still unknown by many people compared to popular politicians such as Akıncı or Tatar. The son of Rauf Denktaş and former leader of Democrat Party, Mr. Serdar Denktaş announced that he will not run for Presidency in this election. I think Serdar Denktaş will wait for the right time to become a Presidential candidate. Sibel Siber, former Speaker of TRNC Parliament could be a Presidential candidate as well. In 2015 Presidential election, Siber had got 22.53 % in the first round and proved that she has good potential. However, this time she does not have too much chances since the left votes will be dispersed between Akıncı and Erhürman.

Factors that Affect Elections in TRNC

Since I lived and worked as academic almost 4 years between 2012 and 2016 in TRNC, I know this country's politics very well. First thing to be said is that TRNC is a small country (this is not a humiliation) and there are less than 200,000 voters in the country. Thus, Presidential candidates have chance to talk to all voters face to face and convince them with their personal charisma and promises. In that sense, good orators have higher chances. Moreover, campaigning and tv programs are also very important for candidates to reach all voters. 

Second important parameter for elections in TRNC is Turkey's effect. Turkey is the only country that officially makes trade with TRNC. Thus, without Turkey's support, public services would not stand long. In that sense, non-ideological pragmatic Turkish Cypriot voters as well as those who support Turkey (mostly right-wing segments) will likely to vote for candidates pointed out by Turkey. Turkish statesmen do not openly endorse candidates in TRNC, but this time it is clear that President Erdoğan has closer relations with Ersin Tatar.

The third important factor is international conjuncture. Although TRNC seems isolated from the world, thanks to active universities and vibrant media and civil society, Turkish Cypriots are affected from global trends. In 2015, due to the charisma of Barack Obama and EU's attractive status, Turkish Cypriots voted for the left. However, now we live in a world where United States is ruled by Donald Trump and United Kingdom realized Brexit with Boris Johnson. Thus, due to strong nationalist wings, Turkish Cypriots might vote more for the right this time.

Conclusion

Finally, I wish good luck to all Presidential candidates and a peaceful, free, and fair election to all Turkish Cypriots. Whoever they chose as their President, Turkey will continue to support Turkish Cypriots as a minority group who has been subjected to cruel treatment of Greek Cypriots in the recent past. As for election forecasting, I think Ersin Tatar and Mustafa Akıncı will go to the second round and anything is possible in the second round although Tatar is more advantageous. 

Assoc. Prof. Dr. Ozan ÖRMECİ

2020 KKTC Cumhurbaşkanlığı Seçimi

Giriş

Türkiye Cumhuriyeti açısından en özel ülkelerden olan Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde, ki bu durum karşılıklıdır zira KKTC’yi şu ana kadar tanıyan tek devlet Türkiye Cumhuriyeti olmuştur, 2020 Cumhurbaşkanlığı seçimi ilk turu 26 Nisan 2020 tarihinde yapılacak. İlk turda hiçbir adayın yüzde 50 oy oranını geçerek seçilmesi beklenmediği için, seçimin ikinci turunun bir hafta sonra 3 Mayıs tarihinde yapılması öngörülüyor. Oldukça çekişmeli geçmesi beklenen seçim, KKTC’de demokratik geleneğin derinleşmesi ve çeşitli ekonomik ve siyasal sorunlar nedeniyle zaman zaman tepkisel bir ruh haline bürünebilen Kıbrıs Türk halkının devletlerine olan aidiyetlerinin yükseltilmesi anlamında son derece faydalı bir işlev görecektir. Zira unutulmamalı ki, Müslüman nüfusu yoğun ülkelerden son dönemde sadece Tunus’ta demokratik bir rejim işlerliğini sürdürüyor ve Müslüman devletlerin demokrasinin aşınması konusunda ciddi sorunları bulunuyor. Ayrıca, bu noktada, KKTC’de Fransa’ya benzer şekilde yarı-Başkanlık sisteminin uygulandığını ve Cumhurbaşkanı’nın Kıbrıs müzakereleri başta olmak üzere birçok idari konuda önemli yetkilerinin olduğunu belirtmekte de fayda var.

Önceki Seçimler

1975-1983 döneminde var olan Kıbrıs Türk Federe Devleti dönemi de hesaba katıldığında, bugüne kadar KKTC’de toplam 9 Cumhurbaşkanlığı seçimi yapılmıştır.[1] Bu seçimlerden 1995 ve 2015 seçimleri ikinci turda sonuçlanırken, diğer 7 seçimde galip gelen kişi ilk turda belirlenmiştir.

1976 tarihinde yapılan ilk Cumhurbaşkanlığı seçiminde, Ulusal Birlik Partisi (UBP) adına seçime giren Rauf Denktaş ilk turda rahat şekilde Cumhurbaşkanı seçilirken, Cumhuriyetçi Türk Partisi (CTP) adayı Ahmet Midhat Berberoğlu ile bağımsız adaylar Dr. Mustafa Şevki Lusignan ve Dr. Servet Sami Dedeçay da seçime katılan diğer adaylar olarak adlarından söz ettirmişlerdir.

1981 tarihli ikinci Cumhurbaşkanlığı seçiminde ise; UBP adına Rauf Denktaş, CTP adına Özker Özgür, Toplumcu Kurtuluş Partisi (TKP) adına Ziya Rızkı, Demokratik Halk Partisi (DHP) adına Hüsamettin Tanyar ve bağımsız aday Dr. Servet Sami Dedeçay yarışmışlardır. Seçim sonucunda, Rauf Denktaş yine ilk turda seçilmeyi başarmıştır.

1983 yılında kurulan KKTC’nin ilk resmi Cumhurbaşkanlığı seçimi olan 1985 seçimlerinde de, UBP’li Rauf Denktaş, ilk turda yüksek bir oyla seçilmeyi başarmıştır. Seçime katılan diğer adaylar ise; CTP adına Özker Özgür, TKP adına Alpay Durduran ve bağımsız adaylar Dr. Servet Sami Dedeçay, Ayhan Kaymak ve Arif Hasan Tahsin Desem olarak sıralanmışlardır.

1990 tarihli seçimde, UBP’li Rauf Denktaş yine ilk turda seçilmeyi başarırken, Yeni Kıbrıs Partisi (YKP) adına Alpay Durduran ve bağımsız aday İsmail Bozkurt seçime giren diğer Cumhurbaşkanı adayları olmuşlardır.

1995 tarihli KKTC Cumhurbaşkanlığı seçimi, ikinci tura kalan ilk Cumhurbaşkanlığı seçimi olarak dikkat çeker. Bu seçimde, ilk turda en çok oyu olan bağımsız Cumhurbaşkanı adayı Rauf Denktaş ile UBP’li Dr. Derviş Eroğlu ikinci tura kalmışlar ve ikinci turda Denktaş Eroğlu’nu geçerek ipi bir kez daha göğüslemeyi başarmıştır. İlk turda seçime katılan diğer adaylar ise; CTP adına Özker Özgür, TKP adına Mustafa Akıncı, YKP adına Alpay Durduran ve bağımsız adaylar Sami Güdenoğlu ve Ayhan Kaymak olarak sıralanmışlardır.

2000 yılındaki Cumhurbaşkanlığı seçiminde, bağımsız aday Rauf Denktaş yine seçilmeyi başarırken, bu defa yine UBP’li Dr. Derviş Eroğlu ile ikinci tura kalmış; ama Eroğlu’nun ikinci turda adaylıktan çekilmesiyle nedeniyle seçim ilk turun ardından sonuçlanmıştır. Seçime giren diğer adaylar ise; CTP adına Mehmet Ali Talat, TKP adına Mustafa Akıncı, Yurtsever Birlik Hareketi adına Arif Hasan Tahsin Desem ve bağımsız adaylar Ayhan Kaymak, Turgut Afşaroğlu ve Şener Levent olmuşlardır.

2005 tarihli Cumhurbaşkanlığı seçiminde, CTP adına ilk turda yüzde 55,59 oyla seçilen Mehmet Ali Talat, KKTC’nin ikinci Cumhurbaşkanı olarak tarihe geçmiştir. Bu seçimde, UBP’li Dr. Derviş Eroğlu yüzde 22,73 oy almasına rağmen ikinci tura kalamamıştır. Seçime giren diğer adaylar ise şunlardır; yüzde 13,22 oy alan Demokrat Parti (DP) adayı Dr. Mustafa Şenol Arabacıoğlu, yüzde 4,79 oy alan Yeni Parti (YP) adayı Nuri Çevikel, yüzde 1,71 oy alan bağımsız aday Zeki Beşiktepeli, yüzde 1,05 oy alan TKP adayı Hüseyin Angolemli, yüzde 0,44 oy alan Kıbrıs Sosyalist Partisi (KSP) adayı Zehra Cengiz, yüzde 0,31 oy alan bağımsız aday Arif Salih Kırdağ ve yüzde 0,17 oy alan bağımsız aday Ayhan Kaymak.

2010 Cumhurbaşkanlığı seçiminde UBP’li Dr. Derviş Eroğlu ilk turda yüzde 50,35 oyla KKTC’nin üçüncü Cumhurbaşkanı seçilirken, bağımsız aday Mehmet Ali Talat yüzde 42,87 oy almayı başarmıştır. Seçime giren diğer bağımsız adaylardan Tahsin Ertuğruloğlu yüzde 3,81, Zeki Beşiktepeli yüzde 1,61, Mustafa Kemal Tümkan yüzde 0,79, Arif Salih Kırdağ yüzde 0,43 ve Ayhan Kaymak yüzde 0,14 oranında oy alabilmişlerdir.

2015 Cumhurbaşkanlığı seçimi, KKTC’de ikinci tura kalan bir diğer Cumhurbaşkanlığı seçimi olmuştur. İlk turda en çok oyu alan UBP’li (DP’nin de dışarıdan desteklediği) Dr. Derviş Eroğlu (yüzde 28,15) ile Toplumcu Demokrasi Partisi’nin (TDP) desteklediği bağımsız aday Mustafa Akıncı’nın (yüzde 26,94) ikinci tura kaldıkları seçim sonucunda, sosyalist aday Akıncı -beklenmedik bir şekilde- yüzde 60,50 oyla KKTC’nin dördüncü Cumhurbaşkanı seçilmiştir. İlk turda yarışan CTP’li Sibel Siber yüzde 22,53 ve bağımsız aday Kudret Özersay yüzde 21,25 oy alan diğer yüksek profilli adaylar olarak dikkat çekerlerken, bağımsız adaylardan Arif Salih Kırdağ, Mustafa Onurer ve Mustafa Ulaş yüzde 1’in altında kalmışlardır.

2020 Cumhurbaşkanlığı Seçimi Adayları

2020 KKTC Cumhurbaşkanlığı seçimi öncesinde seçime gireceği açıklanan adaylar birer birer adaylıklarını açıklamışlar ve kampanya süreçlerine hız vermişlerdir. Seçime girecek adaylar arasında en çok dikkat çeken isim, kuşkusuz, mevcut Cumhurbaşkanı Mustafa Akıncı’dır (1947-).[2] Seçime bağımsız olarak giren ancak eski partisi TDP’nin desteğini muhafaza eden Akıncı, Kıbrıs’ta çözüm yanlısı sol görüşlü bir lider olarak dikkat çekmektedir. Akıncı, 2015 yılında Kıbrıs’ta çözüm yönünde halk beklentisi ve iradesinin güçlü olduğu bir dönemde seçilmiş; ancak 2017 Crans-Montana görüşmelerinin sonuçsuz kalması neticesinde en güçlü siyasi argümanı şu an için gündemden düşmüştür. Dahası, Akıncı’nın Kıbrıs’taki çözüm müzakerelerinin sonuçsuz kalmasının ardından bile Türkiye’ye yönelik eleştirel tavrını sürdürmesi ve İngiliz The Guardian gazetesine verdiği röportajda Türkiye’ye bağlanmayı “korkunç” (horrible) olarak değerlendirmesi[3], Türkiye’de ve KKTC’deki sağ çevrelerde tepkiyle karşılanmıştır.[4] Nitekim Türk Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, Cumhurbaşkanı Akıncı’yı “dürüst olmamak”la itham etmiş ve onu kınayan açıklamalar yapmıştır.[5] Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da, Akıncı’nın açıklamalarını “talihsiz bir beyan” olarak değerlendirmiş ve KKTC Cumhurbaşkanı’nı Rauf Denktaş ve Fazıl Küçük’ün mücadelelerini hiçe saymakla eleştirmiştir.[6]

Mustafa Akıncı

Akıncı’ya yönelik Türkiye ve KKTC’deki milliyetçi çevrelerdeki tepkilere karşın, uzun yıllar İngiliz kolonisi olarak kalan ve son yıllarda sınır kapılarının açılmasıyla Güney Kıbrıs Rum Yönetimi ve Avrupa Birliği’nin etkisine maruz kalan Kıbrıs Türk halkının tepkileri Türkiye ile mutlak uyum içerisinde değildir. Nitekim Gezici araştırma şirketinin Ocak ayında yaptığı bir anket çalışmasında, Akıncı, yüzde 28,8 destekle UBP’li Başbakan ve Cumhurbaşkanı adayı Ersin Tatar’ın ardından en popüler aday olarak öne çıkmıştır.[7] Dolayısıyla, gerek Kıbrıs Türklerinin protest siyasal kültürü, gerekse de adadaki çözümsüzlüğe yönelik tepkiler nedeniyle, Akıncı’nın bu seçimde de favori aday olmamasına karşın seçilme şansı halen bulunmaktadır. Türkiye'deki siyasetçilerin Akıncı'ya yönelik sert sözleri de, ilginç bir şekilde KKTC'deki sol seçmeni motive etmekte ve onun oy oranını korumasını sağlamaktadır.

Gezici araştırma şirketinin 2020 Ocak ayında yaptığı ankette çıkan sonuçlar

Seçime favori olarak giren aday ise, UBP Genel Başkanı ve Başbakan Ersin Tatar’dır (1960-). 2020 Ocak ayında yapılan Gezici anketinde yüzde 34,2 destekle ilk sırada çıkan Tatar, sık sık Türk devlet adamlarınca kabul edilen ve Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın desteğini alan[8] bir aday olarak sivrilmektedir. Doğu Akdeniz’de Kıbrıs Rum Yönetimi’nin yaptığı doğalgaz arama, sondaj çalışmaları ve enerji anlaşmalarını “gaspçı tutum” olarak değerlendiren[9] Tatar, çözüme alenen karşı çıkmamakla birlikte, iki devletli çözümden yana bir siyasetçi olarak dikkat çekmektedir.[10] Tatar, Başbakanlığı döneminde Kapalı Maraş’ın turizme açılması yönünde yaptığı girişimlerle de takdir toplamış ve KKTC ekonomisini geliştirmek adına alternatif bir proje ortaya koymayı başarmıştır.[11] İngiltere’de Cambridge Üniversitesi’nde mezun olan ve bir dönem Türkiye ve KKTC’de televizyonculuk da yapan Tatar, yüksek profilli milliyetçi bir lider olarak bu seçime favori olarak girmektedir.[12] Tatar’ın sıkıntısı ise, KKTC’de oldukça güçlü olan sol tabanın Türkiye’ye yönelik tepkiler nedeniyle ona oy vermeyecek olmasıdır. Ayrıca UBP içerisinde yaşanan tartışmalar ve eski Genel Başkan ve Başbakan Hüseyin Özgürgün ekibinin partiden dışlanması, Tatar'a sağdan gelecek desteği de kısmen azaltabilir. Buna karşın, seçimi ikinci turda Ersin Tatar’ın kazanmasını beklemek şu an için en makul görüş olarak karşımıza çıkmaktadır.

Ersin Tatar

Seçimde iddialı olması beklenen bir diğer aday ise, KKTC’nin köklü sol/sosyal demokrat partisi CTP’nin Genel Başkanı olan Tufan Erhürman’dır (1970-).[13] Genç ve başarılı bir sosyal demokrat lider olarak sivrilen Erhürman, akademisyen, hukukçu ve diplomat gibi birçok mesleği icra etmiş önemli bir siyasetçidir. Kıbrıs’ta federatif tek devletli bir çözüme ilkesel olarak karşı çıkmayan Erhürman, buna karşın Rumların Doğu Akdeniz’deki tek taraflı faaliyetlerini eleştirerek, Cumhurbaşkanı Akıncı’ya kıyasla merkeze biraz daha yakın bir pozisyon almaya çalışmaktadır.[14] Gezici anketinde yüzde 17,4 destekle üçüncü sırada gözüken Erhürman, partisi CTP’nin de köklü geçmişi nedeniyle, bu seçimde ilk turda ilk ikiye girmesi halinde, ikinci turda sürpriz yaparak Cumhurbaşkanı seçilme potansiyeline sahiptir. Ancak Erhürman’ın dezavantajı, ilk turda ilk ikiye girmesinin kolay gözükmemesidir. Bunun nedeni de, kuşkusuz, sol oyların Akıncı ile Erhürman arasında bölünmesidir.

Tufan Erhürman

Seçime bağımsız olarak girecek Halkın Partisi kurucu lideri ve KKTC Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Kudret Özersay (1973-)[15] ise, 2020 KKTC Cumhurbaşkanlığı seçiminde iddialı olması beklenen dördüncü ve son lider olarak belirtilebilir. KKTC Cumhurbaşkanı adına müzakereci sıfatıyla Kıbrıs müzakerelerinde görev yapan en uzun süreli lider olan Özersay, Kıbrıs Sorunu konusunda gayet bilgili, Türkiye’yi iyi tanıyan ve akademisyen kökenli genç bir siyasetçidir. Merkezde konumlanan Özersay, birçok kitap ve makalenin yazarıdır ve yurtdışındaki yoğun diplomatik temaslarıyla son yıllarda adından söz ettirmektedir. Gezici anketinde desteği yüzde 8,3 gibi düşük düzeyde çıkmasına karşın, Özersay’ın geçtiğimiz iki ay içerisinde yaptığı propaganda çalışmaları ve Kıbrıs Sorunu’nda yaratıcı öneriler yapabilmesi niteliğiyle[16], KKTC Cumhurbaşkanı seçilebilmesi kesinlikle bir mucize kabul edilmemelidir. Ancak bunun için, Özersay’ın ilk turda ilk ikiye girmesi gereklidir. Kapalı Maraş’ın turizme açılması projesinde Ersin Tatar’la birlikte imzası bulunan Özersay, Türkiye ile de iyi ilişkilere sahiptir. Ancak buna karşın, Özersay, Tatar’ın şu an için bir adım arkasında gözükmektedir. Bunun nedeni ise, sağ tabandan ziyade merkezde konumlanması ve UBP desteğini Tatar'ın almasıdır.

Kudret Özersay

Diğer aday adaylarına bakıldığında; Türkiye yanlısı Yeniden Doğuş Partisi ile son dönemde gelecek adına umut vadeden bir çıkış yakalayan İlahiyatçı Profesör Erhan Arıklı, bu seçimde Cumhurbaşkanlığı şansı olmamasına karşın, iyi bir oy oranına ulaşarak, sonraki seçimler öncesinde ismini duyurabilir. Adaylığı beklenen DP’li Serdar Denktaş ise, ki kendisi bilindiği üzere Rauf Denktaş’ın oğludur, bu seçimde Cumhurbaşkanı adayı olmama kararı almıştır.[17] 29 Mart 2020’de sona erecek adaylık sürecine kadar CTP’li eski KKTC Cumhuriyet Meclisi Başkanı kadın siyasetçi Sibel Siber’in de aday olabileceği ifade ediliyor.[18] Siber, aday olursa kadın ve sol seçmenden oy alabilecek bir aday olmasına karşın, Cumhurbaşkanlığı şansı 2015’e kıyasla daha zor gözüküyor.

Seçimi Etkileyebilecek Faktörler

Küçük bir ülke olan KKTC’de, Türkiye ve benzeri büyük demokrasilerden farklı olarak, yerel dinamikler ve seçmenlerle kurulan doğrudan diyalog seçimde büyük rol oynayabiliyor. Bu nedenle, adayların seçim kampanyası ve propagandaları, Türkiye’deki il ve ilçe belediye seçimlerine benzetilebilecek şekilde, seçmen üzerinde çok etkili olabiliyor. Dolayısıyla, bu seçimde de, kampanya sürecini iyi yöneten ve basın-yayın organlarının yayınları ve mitingler yoluyla halka daha iyi ulaşan adayların seçim öncesinde oy oranlarını arttırmaları gayet mümkün gözüküyor. Bunu, 2012-2016 döneminde yaklaşık dört yıl süreyle KKTC’de yaşadığım ve 2014 yılında Mehmet Harmancı’nın tüm anketleri yanıltarak Lefkoşa Türk Belediye Başkanı seçildiği yerel seçim ve 2015 yılında Mustafa Akıncı’nın büyük bir sürpriz yaparak seçildiği Cumhurbaşkanlığı seçimini yerinden ve doğrudan gözlemleyen bir Siyaset Bilimci olarak ayrıca vurgulamak isterim. Bu faktör hesaba katıldığında, Mustafa Akıncı, Kudret Özersay ve Tufan Erhürman’ın kampanya süreçleri ve hitabet anlamında diğer adaylardan önde olduğu söylenebilir.

KKTC özelinde bir diğer faktör, kuşkusuz, Türkiye’nin seçimde işaret edeceği adaydır. Bu konuda Türk devlet adamları çoğu zaman renk vermeseler de, adada Türkiye’nin hangi adaya destek verdiği seçim öncesinde Kıbrıs Türk halkı tarafından adeta “herkesin bildiği bir sır” haline gelebiliyor. Bu seçimde de, Başbakan Ersin Tatar’ın Ankara’nın desteğini almayı başardığı görüşü seçmendeki genel kanı olarak göze çarpıyor. Bu nedenle de, Tatar’ın Türkiye kökenli ve Türkiye’yi seven seçmenlerden yüksek oy alması ve seçilmesi en olası ihtimal olarak görülüyor.

KKTC seçimlerinde üçüncü önemli parametre ise, Kıbrıs ve dünya genelindeki siyasi konjonktür oluyor. Bu seçim öncesinde ise, 2015’ten farklı olarak, adada ve dünyada oldukça milliyetçi rüzgârlar esiyor. ABD’de Başkan Donald Trump’ın Başkanlık yarışına güçlü girdiği, Birleşik Krallık’ta Boris Johnson’ın Başbakan seçilerek Brexit’i gerçekleştirdiği ve Türkiye, Yunanistan ve Güney Kıbrıs Rum Kesimi’nin de Doğu Akdeniz’de milliyetçi politikalara yöneldiği bir dönemde, siyasi konjonktür de açıkçası Ersin Tatar’ı işaret ediyor.

Sonuç

Sonuç olarak, Kıbrıs Türk halkı ve Türkiye’ye iyi bir gelecek getirmesini dilediğim 2020 KKTC Cumhurbaşkanlığı seçimi, KKTC’de demokratik yaşamın yerleşmesi ve gelişmesi açısından son derece önemli ve tarihi bir süreç olacaktır. Bu nedenle, tüm KKTC vatandaşlarını sandığa giderek destekledikleri adaya özgürce oy vermeye çağırıyor ve İstanbul’dan Türk halkının sevgi ve selamlarını iletiyorum. Seçime dair bir tahmin ve dilekte bulunmanın KKTC'nin iç işlerine müdahale anlamına geleceğini düşünerek de, seçim öncesinde nesnel bir gözlemci olarak değerlendirmelerde bulunacağımı ve KKTC seçimlerini İngilizce ve Fransızca yayınlarımızla ilerleyen günlerde tüm dünyaya duyurmaya gayret edeceğimi de belirtmek istiyorum. 

Doç. Dr. Ozan ÖRMECİ

[1] Tüm seçimlerin resmi sonuçlarına buradan bakılabilir, http://ysk.mahkemeler.net/index.php/cumhurbaskanligi-secimleri/.
[2] Mustafa Akıncı’nın biyografisi için; https://tr.wikipedia.org/wiki/Mustafa_Akıncı.
[3] Bakınız; https://www.theguardian.com/world/2020/feb/06/turkish-cypriot-leader-warns-cyprus-facing-permanent-partition-mustafa-akinci.
[4] Akıncı’ya yönelik tepkilerden bazı örnekler için; https://www.aa.com.tr/tr/turkiye/uzmanlar-kktc-cumhurbaskani-akincinin-the-guardiana-verdigi-demeci-degerlendirdi-/1728584.
[5] https://www.ntv.com.tr/turkiye/bakancavusogludan-mustafa-akinciya-tepki,sZTzhhjDP0mogGR0bMtzJA.
[6] https://www.milliyet.com.tr/siyaset/erdogandan-akinciya-sert-tepki-cok-talihsiz-bir-beyanda-bulundu-6142896.
[7] https://www.gundemkibris.com/kibris/gezici-anket-sonuclarini-acikladi-tatar-onde-h288889.html.
[8] Bakınız; https://www.aa.com.tr/tr/vg/video-galeri/cumhurbaskani-erdogan-kktc-basbakani-ersin-tatari-kabul-etti-/0.
[9] https://www.aa.com.tr/tr/dunya/kktc-basbakani-tatar-rum-tarafinin-gaspci-tutumuna-asla-boyun-egmeyecegiz/1690332.
[10] https://www.express.co.uk/news/politics/1246274/brexit-cyprus-north-south-turkish-cypriot.
[11] Bakınız; https://www.timeturk.com/ersin-tatar-maras-on-sene-icerisinde-tamamen-acilmis-olabilir/haber-1213725.
[12] Ersin Tatar’ın biyografisi için; https://tr.wikipedia.org/wiki/Ersin_Tatar.
[13] Tufan Erhürman’ın biyografisi için; https://tr.wikipedia.org/wiki/Tufan_Erh%C3%BCrman.
[14] Bakınız; https://www.aa.com.tr/tr/dunya/rumlar-akdenizde-turkiyeyi-de-denklem-disinda-tutmaya-calisiyor/1570874.
[15] Kudret Özersay’ın biyografisi için; https://tr.wikipedia.org/wiki/Kudret_Özersay.
[16] https://www.aa.com.tr/tr/dunya/kktc-basbakan-yardimcisi-ozersay-cumhurbaskanligi-adayligini-degerlendirdi/1720283.
[17] http://www.detaykibris.com/serdar-denktas-cumhurbaskanligina-aday-olmayacak-207275h.htm.
[18] https://www.kibrisgazetesi.com/sibel-siber-yuzde-altmis-aday-makale,10491.html.

İsrail’de Üçüncü Seçim: Netanyahu Toparlandı Ama Hükümeti Kurması Garanti Değil

İsrail’de dün gün boyu yapılan seçimler sonucunda sandıktan yine güçlü bir koalisyon formülü çıkmadı. Akşam saat 8 civarında yüzde 65,5 düzeylerinde olan seçim katılım oranı[1] 1999 seçimlerinden beri en yüksek katılım oranı olarak dikkat çekerken (ki sonradan yüzde 71'i bulmuştur), İsrail halkının ülkelerinin içerisine düştüğü siyasi krizden çıkmaları adına sorumlu davrandıklarını göstermesi bakımından önemliydi. Ülkede son yapılan anketleri[2] büyük ölçüde doğrulayan seçim sonuçları, Başbakan Benyamin Netanyahu ve partisi Likud’un -ABD Başkanı Donald Trump’ın da desteğiyle- yıllardır iktidarda olmanın zorlukları ve yolsuzluk suçlamalarına karşın bir atak yapmayı başardıklarını göstermesine rağmen, hükümet kurmalarının yine de kolay olamayacağını ortaya koyması bakımından manidardı.

The Jerusalem Post gazetesinin sandık çıkış anketlerine dayandırdığı[3] ve son bir yıl içerisinde İsrail’de yapılan üçüncü genel seçimin[4] kesinleşmemiş sonuçları şöyle oldu: Başbakan Netanyahu’nun merkez sağ çizgideki köklü partisi Likud 36 milletvekili ve eski Genelkurmay Başkanı Benny Gantz’ın merkez/merkez sol çizgideki Mavi Beyaz İttifak (Kahol Lavan) adlı siyasi ittifakı 32 milletvekili çıkararak -beklendiği üzere- seçimde ilk iki sırayı aldılar. Ayman Odeh liderliğindeki Birleşik Arap listesi  15, Amir Peretz liderliğindeki merkez sol İsrail İşçi Partisi-Gesher-Meretz ittifakı 7 ve Avigdor Lieberman’ın lideri olduğu İsrail Evimiz Partisi (Yisrael Beiteinu) 7 koltuk kazanırken, aşırı sağ partilerden Şas (Shas) 10, Birleşik Tora Yahudiliği (UTJ) 7 ve Ayelet Shaked liderliğindeki Yamina da 6 milletvekili çıkarmayı başardılar. Itamar Ben-Gvir’in lideri olduğu aşırı sağcı Otzma Yehudit baraj altında kalırken, bu noktada İsrail’de genel seçimlerde yüzde 3,25 seçim barajının uygulandığını hatırlatmakta fayda var.

Parlamenter sistemin uygulandığı İsrail’de 120 sandalyeli İsrail Meclisi Knesset’de hükümeti kurmak için 61 milletvekiline ihtiyaç duyulduğu için, seçimin ardından karşımıza şu koalisyon formülleri çıkmaktadır:

• Benyamin Netanyahu’nun Başbakanlığında Likud-Şas-UTJ-Yamina koalisyonu (59 veya 60 koltukta kaldıkları için dışarıdan bir veya iki milletvekilinin desteğine ihtiyaçları var ki bu da sağlanabilir gibi gözüküyor).
• Netanyahu Başbakanlığında Likud-Mavi Beyaz İttifak arasında kurulacak bir ulusal birlik hükümeti (bu, 68 milletvekilinin desteğiyle güçlü bir koalisyon hükümeti olur; ancak daha önce Gantz Netanyahu ile koalisyona girmeyi reddettiği için bu ihtimalin gerçekleşmesi beklenmiyor).

İsrail’in Ortadoğu coğrafyasında zorlu bir döneme girilirken daha fazla iç karışıklık yaşaması ABD ve Batı dünyasında istenmediği için, seçimin ardından bir veya iki milletvekilinin dışarıdan desteğiyle ilk koalisyon formülünün gerçekleşmesi bana kalırsa gayet olası gözüküyor. Keza İsrail Cumhurbaşkanı Reuven Rivlin'in açıklamaları da bu yaklaşımı doğrular nitelikte.[5] Bu sayede, ABD’nin de desteğiyle Netanyahu’nun Başbakanlığını korumasını sağlanırken, en uzun süreli İsrail Başbakanı olarak rekor kıran Bibi’nin bu -büyük olasılıkla- son döneminde hakkındaki suçlamalarla mücadele etmesi ve Trump’la birlikte açıkladığı Asrın Anlaşması’nı (Deal of the Century) Filistin liderliğini de ikna ederek hayata geçirmeye çalışması bekleniyor. Ayrıca İran’la nükleer anlaşmanın (JCPOA) iptali ardından başlayan gerginlik konusunda Netanyahu’nun atacağı adımlar, kuşkusuz, sadece İsrail için değil, tüm Ortadoğu için önemli olacak. Netanyahu’nun yüksek ihtimalle son dönemi olacak yeni hükümeti süresince Türkiye ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’la ilişkilerini nasıl kurgulayacağı da kuşkusuz çok önemli ve merak edilen bir konu. Zira etkili bir devlet olan İsrail'in Doğu Akdeniz'de göstereceği tavır, Türk-Amerikan ilişkileri ve Kıbrıs Sorunu'na da önemli etkide bulunabilir.

Doç. Dr. Ozan ÖRMECİ

[1] Bakınız; https://www.jpost.com/Israel-Elections/Israelis-go-to-polls-for-third-time-in-a-year-619439.

[2] https://knessetjeremy.com/2020/02/28/56th-poll-of-2020-election-likud-35-blue-white-34-joint-list-14-shas-9-labor-gesher-meretz-8-yamina-7-utj-7-yisrael-beitenu-6/.

[3] https://www.jpost.com/Israel-Elections/Benjamin-Netanyahus-Right-bloc-wins-majority-exit-polls-619513.

[4] Önceki iki genel seçimi ve sonrasındaki süreçleri hatırlamak için bakınız; http://politikaakademisi.org/2020/01/22/israilin-ucuncu-secimi/.

[5] https://www.jpost.com/Israel-Elections/Rueven-Rivlin-on-election-day-I-feel-a-sense-of-deep-shame-619493.

Doç. Dr. Ozan Örmeci Akit Tv'de "Pazar Manşeti" Programına Katıldı

İstanbul Gedik Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü Başkanı ve Uluslararası Politika Akademisi (UPA) Kurucu Genel Koordinatörü Doç. Dr. Ozan Örmeci, 1 Mart 2020 tarihinde Akit Tv'de yayınlanan ve gazeteci Fatin Dağıstanlı'nın sunduğu "Pazar Manşeti" programına katıldı ve Suriye'deki gelişmeleri, Türkiye'nin Suriye politikasını, Türkiye-Rusya ilişkilerini, Türk-Amerikan ilişkilerini ve 2020 ABD Başkanlık seçimlerini yorumladı. Aşağıda bu programın kaydını bulabilirsiniz.