Chatham House'da Düzenlenen 'Chasing China' Paneli: Çin'in Rekabetçi Yükselişine Karşı İngiltere ve Avrupa Birliği Ne Yapmalı?

 

Giriş

1920 yılında kurulan Chatham House (Kraliyet Uluslararası İlişkiler Enstitüsü), 27 Ekim 2026 tarihinde “Chasing China: How should the UK and EU respond to China’s competitive threat?” (Çin’in Peşinden Koşmak: İngiltere ve Avrupa Birliği Çin’in Rekabetçi Tehdidine Nasıl Yanıt Vermeli?) başlıklı bir panel düzenlemiştir. Londra’da hibrit formatta gerçekleştirilen ve yaklaşık 78 dakikalık video kaydı yayımlanan etkinlik, Çin’in teknolojik yenilik, ileri imalat ve devlet destekli yatırım alanlarında ulaştığı ölçeğin Avrupa ekonomileri üzerindeki etkilerini ele almıştır. Panelin temel sorusu, İngiltere ve Avrupa Birliği’nin Çin’le ekonomik ilişkilerini tamamen koparmadan kendi sanayi ve teknoloji kapasitelerini nasıl güçlendirebilecekleridir.

David Lubin’in moderatörlüğünü üstlendiği panele Chatham House Asya-Pasifik Programı Çin ve Dünya Kıdemli Araştırmacısı James Kynge, China-Britain Business Council Kamu İlişkileri Başkanı Jie Latham ve Bruegel Enstitüsü Kıdemli Uzmanı Ignacio García Bercero katılmıştır. Etkinlik; ileri teknoloji rekabeti, kritik sektörlerde dışa bağımlılık, araştırma güvenliği, yatırım denetimi, sanayi politikası ve İngiltere-AB koordinasyonu gibi başlıkları bir araya getirmiştir. Bu yazıda panelin ilan edilen tartışma çerçevesi, konuşmacıların kamuya açık değerlendirmelerinden doğrulanabilen noktalar ve etkinliğin ortaya koyduğu temel politika ikilemleri özetlenerek değerlendirilecektir.

Panel kaydına ilişkin kamuya açık kısa kesitlerde öne çıkan en dikkat çekici değerlendirmelerden biri James Kynge’ye aittir. Kynge, Avustralya Stratejik Politika Enstitüsü’nün (ASPI) takip ettiği 74 ileri araştırma alanının 66’sında Çin’in ABD’yi geride bıraktığına ve Çin’in STEM alanlarında yetiştirdiği doktora mezunu sayısının da ABD’nin üzerine çıktığına işaret etmiştir. Bu değerlendirme, rekabetin artık yalnızca ucuz üretim veya ihracat fazlası üzerinden açıklanamayacağını; bilimsel araştırma, insan kaynağı ve teknolojik kapasitenin de güç dengelerinin merkezine yerleştiğini göstermektedir.

Çin’in Teknolojik Yükselişi: Rekabetin Yeni Cephesi

Çin’in küresel ekonomi içerisindeki konumu son 20 yılda önemli ölçüde değişmiştir. Ülke, başlangıçta düşük maliyetli üretim ve küresel tedarik zincirlerine entegrasyon sayesinde öne çıkarken, bugün elektrikli araçlardan batarya teknolojilerine, güneş panellerinden telekomünikasyona, robotikten yapay zekâya ve ileri malzemelere kadar geniş bir alanda rekabet etmektedir. Bu dönüşüm, Çin’in yalnızca dünyanın üretim merkezi olma niteliğini değil, teknoloji standartlarını ve geleceğin sanayi ekosistemlerini şekillendirme kapasitesini de arttırmaktadır.

Kynge’nin 74 araştırma alanının 66’sına ilişkin vurgusu, bu değişimin bilimsel temelini ortaya koymaktadır. Burada dikkat edilmesi gereken husus, tek bir endeksin bütün teknolojik üstünlük ölçütlerini temsil etmediğidir. Bununla birlikte, söz konusu veri, Çin’in araştırma kapasitesinin belirli ileri teknoloji alanlarında ne ölçüde genişlediğini göstermesi bakımından önemlidir. Bilimsel yayın, patent, doktora mezunu, laboratuvar altyapısı, ticarileştirme kapasitesi ve küresel pazara erişim birlikte değerlendirildiğinde Çin’in rekabet gücünün çok boyutlu bir karakter kazandığı görülmektedir.

Çin’in avantajı yalnızca kamu kaynaklarının belirli sektörlere yönlendirilmesinden ibaret değildir. Büyük iç pazar, yoğun üretim kümeleri, gelişmiş lojistik ağları, ölçek ekonomileri, mühendislik insan kaynağı ve tedarikçiler arasındaki coğrafi yakınlık da bu avantajı beslemektedir. Bir ürünün tasarımından bileşen üretimine, montajından ihracatına kadar uzanan süreçlerin aynı sanayi ekosistemi içerisinde yürütülebilmesi, maliyetleri azaltırken yeniliklerin pazara aktarılma hızını da arttırmaktadır.

Bu nedenle, Avrupa’nın karşı karşıya olduğu sorun, yalnızca Çin menşeli ürünlerin fiyat rekabeti değildir. Daha temel sorun, Avrupa şirketlerinin yeni teknolojileri geliştirme, ölçeklendirme ve küresel pazarlarda ticarileştirme hızının Çin’deki rakipleriyle karşılaştırıldığında yetersiz kalabilmesidir. Avrupa’nın bilimsel birikimi ve yüksek nitelikli iş gücü önemli avantajlar olmakla birlikte, araştırma sonuçlarının sanayiye aktarılması, risk sermayesine erişim, enerji maliyetleri ve parçalı pazar yapısı gibi alanlarda yapısal güçlükler bulunmaktadır.

Devlet Destekli Sanayi Politikası ve Avrupa’nın İkilemi

Panelin ana tartışma eksenlerinden biri, Çin’in devlet destekli sanayi modelinin Avrupa açısından ne anlama geldiğidir. Çin’de merkezi ve yerel yönetimlerin stratejik sektörlere sağladığı finansman, altyapı yatırımları, kamu alımları, vergi teşvikleri ve uzun vadeli planlama, firmaların küresel rekabet içerisinde hızlı biçimde büyümesine katkıda bulunmaktadır. Bu modelin verimliliği ve maliyetleri konusunda farklı değerlendirmeler yapılabilse de, devletin ekonomik dönüşümdeki rolünün Batı Avrupa’daki daha piyasa merkezli yaklaşımlardan ayrıldığı açıktır.

Avrupa Birliği açısından temel ikilem, Çin’in uyguladığı politikaları birebir taklit etmek ile piyasa ekonomisinin kurallarını korumak arasında değildir. Asıl mesele, stratejik sektörlerde kamu desteğinin hangi araçlarla ve hangi ölçüde kullanılacağıdır. Yarı iletkenler, bataryalar, kritik mineraller, temiz enerji teknolojileri, yapay zekâ altyapısı ve savunma sanayii gibi alanlarda yalnızca piyasa sinyallerine güvenmek, uzun vadeli kapasite kaybı riskini beraberinde getirebilir. Buna karşılık, aşırı ve koordinasyonsuz sübvansiyonlar da kamu kaynaklarının verimsiz kullanımına ve üye ülkeler arasında rekabetin bozulmasına yol açabilir.

Avrupa’nın sanayi politikası bu nedenle üç hedefi aynı anda gözetmek zorundadır: üretim kapasitesini güçlendirmek, yenilikçiliği hızlandırmak ve ortak pazarın bütünlüğünü korumak. Almanya, Fransa, İtalya ve diğer üye ülkelerin ulusal öncelikleri arasında farklılıklar bulunması, ortak bir Avrupa stratejisinin uygulanmasını zorlaştırmaktadır. Büyük mali kapasiteye sahip ülkelerin kendi şirketlerine daha fazla destek sağlayabilmesi, daha küçük ekonomiler açısından eşitsiz bir rekabet ortamı yaratabilir. Dolayısıyla, Avrupa ölçeğinde ortak finansman, ortak araştırma programları ve sınır ötesi sanayi kümeleri önem kazanmaktadır.

İngiltere’nin Brexit sonrasında Avrupa Birliği dışında bulunması da tartışmaya ayrı bir boyut eklemektedir. Londra, finans, üniversiteler, bilimsel araştırma, hizmetler ve küresel yatırım ağları bakımından güçlü bir konuma sahiptir. Ancak Avrupa pazarından kurumsal olarak ayrılması, sanayi politikası ve teknoloji standartları alanlarında koordinasyon ihtiyacını ortadan kaldırmamıştır. Çin’in ölçeği karşısında İngiltere ile AB’nin ayrı ayrı hareket etmesi, her iki tarafın da pazarlık gücünü ve yatırım çekme kapasitesini sınırlayabilir.

Ticaret, De-risking ve Ekonomik Güvenlik

Etkinliğin önemli politika sorularından biri, Çin’le ekonomik ilişkilerde açıklık ile güvenlik arasında nasıl bir denge kurulacağıdır. Son yıllarda Avrupa ve diğer Batılı aktörlerin söyleminde öne çıkan “de-risking” yaklaşımı, Çin’le bütün ekonomik ilişkileri kesmeyi ifade eden “decoupling” politikasından ayrılmaktadır. De-risking, özellikle ulusal güvenlik açısından kritik kabul edilen sektörlerde aşırı bağımlılıkların azaltılmasını, tedarik kaynaklarının çeşitlendirilmesini ve hassas teknolojilerin korunmasını amaçlamaktadır.

Bu ayrım önemlidir; zira Çin, Avrupa’nın en büyük ticaret ortaklarından ve küresel üretim ağlarının merkezlerinden biridir. İlaç hammaddeleri, elektronik bileşenler, nadir toprak elementleri, batarya girdileri ve çeşitli ara mallar bakımından Çin’le bağlantılı tedarik zincirlerinin kısa sürede ikame edilmesi kolay değildir. Tüm ilişkileri koparmaya yönelik bir politika, Avrupa şirketlerinin maliyetlerini arttırabilir, tüketicilere zarar verebilir ve küresel ticarette yeni bloklaşmaları hızlandırabilir.

Bununla birlikte, belirli alanlarda yüksek bağımlılıkların ekonomik baskı aracına dönüşebilmesi de göz ardı edilemez. Kritik minerallerin işlenmesi, ileri yarı iletken ekipmanları, telekomünikasyon altyapısı, veri güvenliği ve çift kullanımlı teknolojiler bu açıdan hassas başlıklardır. Avrupa’nın hedefi, her ürünü kendi sınırları içerisinde üretmek değil; kriz anlarında alternatif tedarikçilere, yeterli stoklara, yerli üretim kabiliyetine ve güvenilir ortaklarla kurulmuş ağlara sahip olmaktır.

Bu çerçevede, yatırım taraması ve ihracat kontrolleri de gündeme gelmektedir. Yabancı yatırımların güvenlik boyutunun incelenmesi, stratejik altyapıların kontrolünün korunması ve hassas araştırma sonuçlarının kötüye kullanımının önlenmesi meşru politika araçlarıdır. Ancak bu araçların kapsamı belirsiz ve aşırı geniş tutulursa bilimsel iş birliğini, girişimciliği ve yabancı yatırımları caydırabilir. Dolayısıyla, güvenlik değerlendirmelerinin açık ölçütlere, orantılı uygulamaya ve düzenli gözden geçirmeye dayanması gerekmektedir.

Araştırma Güvenliği ve Teknolojik İş Birliği

Panelin gündemindeki bir diğer kritik başlık, araştırma güvenliğinin uluslararası bilimsel iş birliğiyle nasıl bağdaştırılacağıdır. Üniversiteler ve araştırma merkezleri doğaları gereği uluslararası ağlara dayanır. Bilim insanlarının dolaşımı, ortak laboratuvarlar, akademik yayınlar ve teknoloji şirketleriyle kurulan ortaklıklar yeniliğin temel unsurlarıdır. Çin’in bilimsel kapasitesinin yükselmesi de Avrupa üniversiteleri açısından hem fırsatlar hem de riskler yaratmaktadır.

Fırsat boyutunda, iklim değişikliği, sağlık, enerji depolama, temiz teknoloji ve temel bilimler gibi alanlarda Çinli kurumlarla ortak çalışma yürütülmesi küresel sorunların çözümüne katkıda bulunabilir. Risk boyutunda ise hassas araştırmaların askeri amaçlarla kullanılma ihtimali, fikri mülkiyet ihlalleri, araştırma verilerinin güvenliği ve akademik ortaklıkların siyasi baskı araçlarına dönüşmesi gibi kaygılar bulunmaktadır.

Bu nedenle, araştırma güvenliği politikası, ülke veya köken temelli genel yasaklar yerine araştırmanın niteliğine, teknolojinin kullanım alanına, ortaklığın finansmanına ve veri erişim koşullarına odaklanmalıdır. Üniversitelerin risk değerlendirme kapasitesinin artırılması, araştırmacıların bilinçlendirilmesi, fikri mülkiyet sözleşmelerinin güçlendirilmesi ve hassas alanlarda şeffaf denetim mekanizmalarının kurulması daha dengeli bir yaklaşım sunabilir. Aksi takdirde bilimsel açıklığı koruma amacıyla kurulan kurumlar, farkında olmadan teknolojik güvenlik açıkları yaratabilir; aşırı kısıtlamalar ise Avrupa’nın yenilik kapasitesini zayıflatabilir.

İngiltere-AB Koordinasyonu ve Avrupa’nın Rekabet Stratejisi

Etkinliğin başlığında İngiltere ve Avrupa Birliği’nin birlikte anılması tesadüf değildir. Çin’in ekonomik ve teknolojik ölçeği karşısında Avrupa ülkelerinin tek tek hareket etmesi, hem iç pazarın parçalanmasına hem de uluslararası pazarlıklarda etkilerinin azalmasına neden olabilir. İngiltere ile AB arasında araştırma, standart belirleme, yatırım taraması, kritik mineraller ve tedarik zinciri güvenliği konularında daha yakın eşgüdüm kurulması, Avrupa’nın toplam kapasitesini artırabilir.

Bununla birlikte, koordinasyon, İngiltere’nin AB’ye yeniden kurumsal olarak yaklaşması veya iki tarafın bütün düzenlemelerde aynı çizgiye gelmesi anlamına gelmek zorunda değildir. Esas ihtiyaç, ortak çıkarların bulunduğu alanlarda düzenli diyalog ve pratik iş birliği mekanizmaları geliştirmektir. Üniversiteler arası ortak programlar, araştırma fonlarına erişim, kritik altyapı standartları, yatırım denetimi konusunda bilgi paylaşımı ve tedarik zinciri erken uyarı mekanizmaları bu iş birliğinin somut örnekleri olabilir.

Avrupa’nın başarılı bir rekabet stratejisi geliştirebilmesi için savunmacı ticaret önlemlerinin ötesine geçmesi gerekmektedir. Çin’den gelen rekabet baskısına tarifelerle yanıt vermek bazı sektörlerde kısa vadeli rahatlama sağlayabilir; fakat verimlilik, yenilik ve yatırım sorunlarını tek başına çözemez. Uzun vadeli strateji; enerji maliyetlerinin düşürülmesini, sermaye piyasalarının derinleştirilmesini, araştırma sonuçlarının ticarileştirilmesini, nitelikli iş gücünün yetiştirilmesini ve Avrupa ölçeğinde şirketlerin büyümesini desteklemelidir.

Ayrıca Avrupa’nın kendi iç pazarındaki düzenleyici engelleri azaltması önemlidir. Yeni teknoloji şirketlerinin farklı ulusal mevzuatlarla karşılaşması, ölçek ekonomisi yaratmalarını güçleştirebilir. Dijital hizmetler, yapay zekâ, enerji ve sermaye piyasalarında daha bütünleşik bir pazar, Avrupa firmalarının küresel ölçekte rekabet edebilmesine katkı sağlayacaktır. Bu noktada düzenleme kalitesi ile düzenleme yoğunluğu arasındaki farkı gözetmek gerekir: Güvenilir kurallar yenilikçiliği destekleyebilir; karmaşık ve öngörülemez kurallar ise yatırımı başka bölgelere yönlendirebilir.

Türkiye Açısından Değerlendirme

Chatham House panelinde tartışılan meseleler Türkiye açısından da doğrudan önem taşımaktadır. Türkiye, Avrupa sanayi ekosistemine güçlü biçimde entegre olmuş, Çin’le ticari ilişkileri genişleyen ve aynı zamanda kendi savunma, otomotiv, enerji ve teknoloji kapasitesini geliştirmeye çalışan bir ülkedir. Avrupa’nın Çin’e karşı rekabet stratejisi, Türkiye’nin dış ticaretini, yabancı yatırım çekme potansiyelini ve küresel değer zincirlerindeki konumunu etkileyebilir.

Türkiye açısından ilk fırsat, Avrupa’nın tedarik zincirlerini çeşitlendirme arayışında güvenilir bir üretim ve lojistik ortağı olabilmektir. Coğrafi yakınlık, sanayi altyapısı, Gümrük Birliği ilişkisi, genç iş gücü ve bazı sektörlerdeki üretim deneyimi Türkiye’ye avantaj sağlayabilir. Otomotiv, elektrikli araç bileşenleri, batarya, makine, savunma sanayii, elektronik ve yenilenebilir enerji ekipmanları bu açıdan değerlendirilebilecek alanlardır. Ancak bu fırsatın kalıcı bir rekabet avantajına dönüşmesi, yalnızca düşük maliyetli üretime değil, teknoloji geliştirme ve yüksek katma değer yaratma kapasitesine bağlıdır.

İkinci olarak, Türkiye, Çin’le ilişkilerinde ekonomik fırsatları korurken, stratejik bağımlılık risklerini dikkatle yönetmelidir. Çin yatırımlarının üretim, teknoloji transferi, ihracat ve yerel tedarikçi geliştirme bakımından sağlayacağı katkı somut biçimde değerlendirilmelidir. Yalnızca iç pazara satış veya kısa vadeli finansman sağlayan yatırımlar ile Türkiye’yi bölgesel üretim ve ihracat merkezi haline getirebilecek yatırımlar birbirinden ayrılmalıdır.

Üçüncü olarak, araştırma güvenliği ve teknoloji politikası Türkiye için de önem kazanmaktadır. Üniversiteler, teknoparklar ve özel sektör arasında geliştirilecek uluslararası ortaklıklar, fikri mülkiyetin korunması ve kritik teknolojilerin güvenliğiyle birlikte ele alınmalıdır. Türkiye’nin hem Avrupa, hem Asya ile bilimsel ve ticari bağlarını sürdürmesi mümkündür; ancak bu ilişkilerin şeffaf sözleşmelere, kurumsal risk analizine ve uzun vadeli ulusal teknoloji hedeflerine dayanması gerekir.

Son olarak, Türkiye, Avrupa’nın stratejik özerklik ve tedarik zinciri güvenliği tartışmalarını yalnızca dışarıdan izlememelidir. Gümrük Birliği’nin güncellenmesi, yeşil dönüşüm standartlarına uyum, karbon düzenlemeleri, dijital ticaret ve kritik hammaddeler gibi konularda Avrupa ile daha sistematik diyalog kurmak, Türkiye’nin rekabet gücünü arttırabilir. Çin ile ekonomik ilişkiler ve Avrupa ile kurumsal bütünleşme, zorunlu olarak birbirini dışlayan tercihler değildir; doğru sanayi politikasıyla iki yönlü ilişkiler birbirini tamamlayabilir.

Sonuç

Chatham House’un “Chasing China” başlıklı paneli, Çin’in yükselişinin artık yalnızca dış ticaret dengeleri veya jeopolitik nüfuz üzerinden değil, teknolojik üretim kapasitesi ve sanayi politikası üzerinden de değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. James Kynge’nin ileri araştırma alanlarına ilişkin değerlendirmesi, rekabetin bilimsel bilgi, insan kaynağı ve yenilik ekosistemleri düzeyine taşındığını göstermektedir. Bu tablo karşısında İngiltere ve Avrupa Birliği’nin temel sorunu, Çin’e karşı hangi ticari önlemi alacaklarından daha geniştir: Kendi üretkenliklerini, araştırma kapasitelerini ve stratejik sektörlerdeki dayanıklılıklarını nasıl artıracaklarıdır.

Panelin ortaya koyduğu politika çerçevesinde üç sonuç öne çıkmaktadır. Birincisi, Çin’le ekonomik ilişkileri tümüyle koparmak gerçekçi olmadığı gibi Avrupa’nın çıkarlarına da hizmet etmeyebilir; bunun yerine kritik alanlarda risk azaltma ve tedarik çeşitlendirmesi izlenmelidir. İkincisi, ekonomik güvenlik politikaları araştırma özgürlüğünü ve uluslararası iş birliğini gereksiz yere kısıtlamadan, hedefli ve orantılı biçimde uygulanmalıdır. Üçüncüsü, İngiltere ile AB’nin sanayi, teknoloji, yatırım ve araştırma güvenliği alanlarında daha yakın koordinasyon kurması, Avrupa’nın küresel rekabet gücünü artırabilir.

Panelin ortaya koyduğu politika çerçevesinde üç sonuç öne çıkmaktadır. Birincisi, Çin’le ekonomik ilişkileri tümüyle koparmak gerçekçi olmadığı gibi Avrupa’nın çıkarlarına da hizmet etmeyebilir; bunun yerine kritik alanlarda risk azaltma ve tedarik çeşitlendirmesi izlenmelidir. İkincisi, ekonomik güvenlik politikaları araştırma özgürlüğünü ve uluslararası iş birliğini gereksiz yere kısıtlamadan, hedefli ve orantılı biçimde uygulanmalıdır. Üçüncüsü, İngiltere ile AB’nin sanayi, teknoloji, yatırım ve araştırma güvenliği alanlarında daha yakın koordinasyon kurması, Avrupa’nın küresel rekabet gücünü arttırabilir. Bu bağlamda, ilerleyen yıllarda Breturn (Birleşik Krallık'ın AB'ye dönmesi) konusu da önem kazanabilir. 

Sonuç olarak, “Çin’in peşinden koşmak”, yalnızca Çin’in hızına yetişmeye çalışmak anlamına gelmemelidir. Asıl hedef, Avrupa’nın ve ortaklarının kendi teknolojik geleceklerini şekillendirebilecek kapasiteyi yeniden inşa etmeleridir. Bu da korumacı reflekslerden çok, uzun vadeli yatırım, verimlilik, yenilikçilik ve uluslararası koordinasyon gerektirmektedir.

Prof. Dr. Ozan ÖRMECİ

KAYNAKÇA

• Chatham House, “Chasing China: How should the UK and EU respond to China’s competitive threat?”, 27 Ekim 2026. https://www.chathamhouse.org/events/all/standard-event/chasing-china-how-should-uk-and-eu-respond-chinas-competitive-threat.
• The News Access, Chatham House etkinlik kaydı ve James Kynge’nin teknoloji rekabetine ilişkin kısa değerlendirmesi, https://thenewsaccess.com/chathamhouse10/.