14 Kasım 2026 Cumartesi

Türkiye's Investment Fund Crisis Puts the Government Under Pressure

 

Introduction

Türkiye's investment fund crisis has developed into one of the most significant financial and political challenges facing the country in the second half of 2026. What initially appeared to be a liquidity problem involving several investment funds has evolved into a broader debate about financial market supervision, investor protection, institutional accountability, and public confidence in the country's capital markets.

The crisis became particularly visible in September 2026, when several investment funds struggled to meet investors' redemption requests. Subsequent regulatory decisions, the liquidation of 131 investment funds, and a widening judicial investigation brought the issue to national attention. According to figures released by the Capital Markets Board (Sermaye Piyasası Kurulu – SPK), approximately 455,758 individual investors were affected by the liquidation process.¹

The developments have also attracted considerable international attention. As the government attempts to manage the financial consequences, establish a framework for investor repayments, and maintain confidence in Türkiye's financial system, the issue has increasingly become a political challenge for the government.

This article examines the crisis' background, the regulatory and judicial developments, the government's response, and the potential implications for Türkiye's economy and political environment. It does not seek to assign individual responsibility or draw conclusions about allegations that remain under investigation.

1. How Did the Crisis Emerge?

Investment funds are financial instruments through which investors pool their resources and invest in assets such as equities, government bonds, deposits, and other financial instruments. In Türkiye, the investment fund industry expanded considerably in recent years, partly because households sought alternative ways of protecting their savings against inflation and currency depreciation.

The sector's growth also coincided with increased participation in the stock market and the expansion of alternative investment products. Some funds achieved exceptionally high reported returns, attracting substantial investor interest and significant capital inflows.

However, questions subsequently emerged regarding the concentration of certain funds in relatively illiquid, small-capitalization stocks. Such securities can be harder to sell in large quantities without affecting market prices. Consequently, funds with substantial positions in these assets may face difficulties meeting redemption requests when a large number of investors simultaneously seek to withdraw their money.²

This issue became increasingly visible during September 2026. After Pusula Portföy and Tera Portföy struggled to meet certain payment obligations, concerns spread across the investment fund industry. The situation also affected the wider stock market. Investors worried that funds facing liquidity difficulties might be forced to sell large quantities of shares. The resulting uncertainty contributed to significant selling pressure on Borsa İstanbul, particularly on 15 and 16 September.³

The crisis therefore involved several interconnected dimensions: liquidity management, portfolio concentration, the valuation of financial assets, investor redemption rights, and the regulatory framework governing investment funds. It is important to distinguish these observable financial developments from allegations of possible market manipulation. The latter remain matters for the relevant regulatory and judicial authorities.

2. The Regulatory Intervention

On 17 September 2026, the Capital Markets Board (SPK) announced a major intervention involving seven portfolio management companies: Tera Portföy, Pusula Portföy, Hedef Portföy, Atlas Portföy, A1 Portföy, Pardus Portföy and Bulls Portföy. The SPK suspended transactions involving the relevant funds on the Turkish Electronic Fund Trading Platform (TEFAS) and initiated the liquidation of 131 investment funds. The decision represented an extraordinary regulatory response to the problems affecting the sector.⁴

The scale of the situation became clearer when the regulator disclosed how many investors were affected. According to figures reported by Reuters on 23 September, 455,758 individual investors held positions in the funds concerned, whose combined assets were valued at approximately $18 billion at the time of the initial intervention.⁵ The authorities also introduced measures intended to limit the potential impact on the wider financial system. The government and financial regulators addressed liquidity conditions, while the Central Bank of the Republic of Türkiye announced additional liquidity management measures.

The intervention mattered because it showed the issue had moved beyond the operational difficulties of individual investment funds and become a broader financial stability concern. Nevertheless, the liquidation process created a new challenge: determining how investors would recover their money, how the funds' assets would be valued, and how any potential losses would be distributed.

3. The Judicial Investigation and Political Implications

Alongside the regulatory response, judicial authorities initiated an investigation into transactions involving certain companies and investment funds. The investigation reportedly examines allegations concerning market manipulation, insider trading, financial transactions, and the possible use of investment funds in coordinated market activities.

Several individuals have been detained or arrested during the investigation. These developments have drawn particular attention because the investigation has expanded beyond financial market professionals to include figures connected to the political and administrative establishment. One of the most prominent developments occurred in November 2026, when former family and social affairs minister Fatma Betül Sayan Kaya was arrested in connection with the expanding investigation. According to the Associated Press, the allegations relate to suspected involvement in a share-price manipulation investigation. Kaya has denied wrongdoing, and the allegations have not been established through a final judicial ruling.⁶

The investigation has also drawn attention to senior financial regulatory officials. According to the Financial Times, Banking Regulation and Supervision Agency (BDDK) Chairman Şahap Kavcıoğlu offered to resign amid the growing controversy. The newspaper reported that he had not been publicly identified as a suspect and that it remained unclear whether his resignation offer would be accepted. The same report referred to the detention of three senior BDDK officials, one of whom was reportedly remanded in custody on suspicion of bribery.⁷

These developments have increased the political sensitivity of the crisis. However, the legal distinction between allegations, investigative measures, detention, arrest, and proven criminal responsibility remains essential. The investigation is ongoing, and its ultimate findings will depend on the evidence the competent judicial authorities evaluate.

4. The Government's Response and Investor Compensation

The government's response has increasingly focused on two objectives: containing the financial impact and establishing a mechanism through which affected investors can recover their funds. An important legislative step was taken on 22 October 2026, when the Turkish Parliament adopted Law No. 7596 concerning certain investment funds ordered into liquidation. The law was subsequently published in the Official Gazette (Resmi Gazete) on 27 October.⁸ 

The legislation established a framework for liquidating the affected funds, recovering assets, and distributing available resources among investors. It also introduced arrangements for interim payments, prioritizing the protection of smaller investors. Under the relevant framework, eligible investors can receive interim payments subject to the applicable calculation methods and a maximum threshold of one million Turkish lira.

The SPK subsequently published its implementation procedures on 27 October, clarifying arrangements for administering the funds, the institutions responsible for liquidation, and the distribution of interim and final payments.⁹ 

The government has also sought to clarify the process' financial dimension. On 5 November, Treasury and Finance Minister Mehmet Şimşek announced that approximately 130.2 billion Turkish lira, equivalent to around $2.6 billion, had been paid to 420,031 investors across 108 investment funds undergoing liquidation. According to the minister, 179,449 investors had recovered their entire net investments. He also said the repayments were being financed through the funds' assets, recovery accounts and voluntary restitution accounts, rather than the public budget.¹⁰ 

These figures indicate that the repayment process has made substantial progress. Nevertheless, the final financial outcome depends on the completion of liquidation procedures, the realizable value of the remaining assets, and the outcome of ongoing recovery efforts. The distinction between the number of investors who have received payments and the total number of investors initially affected is particularly important when assessing the overall situation.

5. Economic and Political Consequences

The investment fund crisis has implications extending beyond the investors directly involved. First, it has raised questions about confidence in Türkiye's capital markets. Investment funds depend heavily on the credibility of asset valuations, transparency, and investors' ability to access their money under established procedures. Any prolonged uncertainty in these areas can influence investment decisions.

Second, the crisis has created an additional challenge for Türkiye's efforts to attract international capital. As the country seeks foreign investment and works to strengthen its macroeconomic credibility, developments involving major financial institutions and regulatory authorities can attract increased scrutiny from international investors. 

Third, the political implications are becoming more visible. The involvement of individuals with political connections, the expansion of judicial investigations and the reported resignation offer by a senior financial regulator have made it increasingly difficult for the government to treat the issue as exclusively a technical matter concerning financial markets. 

The government must therefore address several expectations simultaneously: protecting investors, ensuring transparency in the liquidation process, maintaining financial stability, and demonstrating that allegations are being investigated through appropriate legal procedures. 

The crisis also presents an institutional challenge. The effectiveness of financial regulation depends not only on intervention after problems emerge but also on the capacity to identify potential risks early. The experience may therefore encourage a broader discussion about portfolio concentration limits, liquidity requirements, valuation practices, disclosure obligations and supervisory coordination. It would nevertheless be premature to draw definitive conclusions about the overall performance of the regulatory system before the relevant investigations and reviews are complete.

Conclusion

Türkiye's investment fund crisis has evolved from a problem involving liquidity and redemption difficulties into a broader financial, institutional and political challenge. The liquidation of 131 investment funds, the involvement of approximately 456,000 investors, the introduction of a new legislative framework and the expanding judicial investigation illustrate the complexity of the situation. 

Turkish government has taken steps to address the immediate financial consequences, and the repayment figures announced in November indicate considerable progress in providing investors with access to their funds. However, the ultimate outcome will depend on the completion of liquidation procedures, the recovery of assets, the treatment of outstanding claims and the findings of the judicial investigation. So far, Turkish President Recep Tayyip Erdoğan has sent a clear message to international markets about the government's decisiveness in seeing the process through to completion without hesitation. 

Politically, the crisis tests the government's institutional credibility. How it is handled may shape perceptions of financial regulation, investor protection, and public accountability. For Türkiye, the central issue is therefore not simply how to resolve the immediate difficulties experienced by a group of investment funds. It is also how to restore confidence in the country's capital markets and ensure that the institutional framework can effectively manage similar risks in the future. At this stage, the most appropriate assessment is that the crisis remains an evolving process. Its full economic, legal and political consequences will become clearer as the liquidation procedures advance and the judicial authorities complete their investigations.

Prof. Dr. Ozan ÖRMECİ


REFERENCES

  1. Reuters (2026), “Turkey says nearly half a million investors affected by funds liquidation”, 23 September 2026, Investing.com / Reuters.
  2. Reuters (2026), “How Turkey's investment fund bubble burst”, 2 October 2026, Reuters.
  3. Ekonomim (2026), “Türkiye'de fon krizi nasıl başladı, nereye gidiyor?”, 17 September 2026, Ekonomim.
  4. Capital Markets Board of Türkiye (SPK), decisions concerning the liquidation of investment funds, 17 September 2026; see also the subsequent regulatory announcements.
  5. Reuters (2026), “Turkey says nearly half a million investors affected by funds liquidation”, 23 September 2026, Reuters.
  6. Associated Press (2026), “Turkey arrests ex-minister as part of a widening fund manipulation scandal”, November 2026, AP News.
  7. Financial Times (2026), “Turkey's chief banking regulator offers to resign over $20bn fraud scandal”, November 2026, Financial Times.
  8. Republic of Türkiye, Law No. 7596, “Law on Certain Investment Funds Ordered into Liquidation”, adopted 22 October 2026 and published in the Official Gazette, No. 33413, 27 October 2026.
  9. Capital Markets Board of Türkiye (SPK) (2026), “Press Announcement: Procedures and Principles Regarding Liquidation and Payments”, 27 October 2026, SPK.
  10. Anadolu Agency (2026), “Türkiye repays $2.6B to over 420,000 investors as fund liquidations proceed”, 5 November 2026, Anadolu Agency.

13 Kasım 2026 Cuma

KKTC'de Genel ve Yerel Seçimler: Siyasal Değişim, Federasyon Tartışması ve Olası Senaryolar

 

Giriş

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC), 6 Aralık 2026 tarihinde yapılması planlanan milletvekilliği genel seçimleri ve yerel seçimlerle birlikte, yalnızca hükümetin kimlerden oluşacağını belirleyecek bir sandık sürecine değil, aynı zamanda Kıbrıs Türk siyasetinin önümüzdeki dönemde hangi eksende şekilleneceğini gösterecek önemli bir dönemece de girmektedir. Hatırlanacak olursa, 2025 Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde federasyon yanlısı sosyal demokrat Cumhuriyetçi Türk Partisi (CTP) adayı Dr. Tufan Erhürman’ın elde ettiği güçlü zafer, adada federal çözüm perspektifini yeniden görünür kılmış; 2022’den beri iktidarda bulunan milliyetçi Ulusal Birlik Partisi (UBP) öncülüğündeki hükümete yönelik memnuniyetsizlik ise genel seçimleri daha da kritik hale getirmiştir.

Bununla birlikte, 6 Aralık seçimlerini yalnızca federasyon ile iki devletlilik arasında yapılacak bir referandum olarak değerlendirmek eksik kalacaktır. Ekonomik koşullar, kamu yönetimine duyulan güven, yolsuzluk iddiaları, nüfus ve kimlik tartışmaları, Türkiye ile ilişkilerin niteliği ve yerel yönetimlerin performansı da seçmen davranışını etkileyecektir. Dolayısıyla, seçimlerin temel sorusu, bir yandan Kıbrıs Sorunu’nda hangi çözüm yaklaşımının toplumsal olarak daha geniş destek gördüğü, diğer yandan da mevcut hükümetin ülkenin gündelik sorunlarını yönetme kapasitesinin nasıl değerlendirildiğidir.

Bu analizde, 2025 KKTC Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ardından yaşanan gelişmeler, CTP’nin yükselişi, Kıbrıslı Türklerde federasyona dönüş eğiliminin kaynakları ve 6 Aralık seçimlerine ilişkin olası senaryolar ele alınmaktadır. Değerlendirme, daha önce yayımlanan seçim takvimi ve seçim öncesi gelişmeler yazılarımın yanı sıra, 10 Kasım 2026 tarihinde Uluslararası Kıbrıs Üniversitesi öğretim üyesi Dr. Özker Kocadal ile gerçekleştirdiğim mülakatta gündeme gelen seçim ve liderler diplomasisi başlıklarıyla birlikte değerlendirilmelidir. Bu bağlamda, Türkiye vatandaşı bir akademisyen olarak, KKTC'nin iç işlerine karışmadan, bu ülkeyle kendi devletimin iyi, dostane ve kardeşlik temelinde ilişkiler kurması gerektiğine inanan bir kişi olduğumu da belirtmek isterim.

2025 KKTC Cumhurbaşkanlığı Seçimleri Sonrası Adada Yaşananlar

19 Ekim 2025 tarihinde yapılan Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde, Dr. Tufan Erhürman, oyların yüzde 62,76’sını alarak Cumhurbaşkanı seçilmiş; UBP destekli önceki Cumhurbaşkanı ve bağımsız aday Ersin Tatar ise yüzde 35,81’de kalmıştır. Katılım oranının yüzde 64,82 olarak gerçekleştiği seçimlerde ortaya çıkan yaklaşık 27 puanlık fark, yalnızca adaylar arasındaki kişisel rekabetin sonucu olarak görülemez. Bu sonuç, Tatar döneminde izlenen "iki devletli çözüm" politikasının başarısına yönelik toplumsal beklentilerin sınırlı kaldığını ve müzakere sürecinin yeniden canlandırılmasına yönelik talebin güçlendiğini de göstermiştir.

Nitekim Erhürman’ın başarısının önemli nedenlerinden biri, federal çözüm tezini savunurken, Mustafa Akıncı döneminden farklı olarak Türkiye ile ilişkileri koparmayan ve Ankara ile iş birliği temelinde sıcak bir diyalog kurmaya önem veren dengeli, ölçülü, makul ve hukuka saygılı bir siyasetçi profili sunmasıdır. Bu yaklaşım, yıllardır hamasi ve milliyetçi nutuklar dinleyip hiçbir pozitif sonuç elde edemeyen Kıbrıslı Türk seçmenlerin önündeki temel ikilemi de yansıtmaktadır: Bir tarafta uluslararası tanınma, siyasi eşitlik imkânı ve Avrupa ile daha bütünleşik bir gelecek arayışı; diğer tarafta ise ekonomik ve güvenlik bakımından Türkiye ile yakın ilişkilerin sürdürülmesi ihtiyacı bulunmaktadır. Erhürman, seçim kampanyasında bu iki ihtiyacın birbirini dışlamak zorunda olmadığını savunan bir çizgi belirlemiş ve bu sayede çok başarılı olmuştur.

Neticede, Erhüman'ın tarihi düzeyde oyla kazandığı Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ardından adada müzakere beklentisi yeniden yükselmiş, liderler diplomasisi ve uluslararası temaslar Kıbrıs Sorunu'nun gündemindeki yerini korumuştur. Bununla birlikte, Cumhurbaşkanlığı makamının müzakere sürecinde önemli bir rolü bulunsa da, KKTC’nin iç yönetimine ilişkin günlük kararlar neredeyse tamamen hükümetin ve Başbakanlığın sorumluluğundadır. Bu nedenle, Erhürman’ın seçilmesi, tek başına ekonomik sorunların çözülmesi veya Kıbrıs müzakerelerinde kısa sürede kapsamlı bir uzlaşmaya ulaşılması anlamına gelmemektedir.

2026 seçimlerinin önemi tam da bu noktada ortaya çıkıyor. Cumhurbaşkanlığı ile hükümetin farklı siyasal çizgilerde olması, müzakere politikasında ve iç siyasette zaman zaman uyum sorunlarına yol açabilir. Hatta daha şimdiden UBP'li Dışişleri Bakanı Tahsin Ertuğruloğlu'nun Erhürman'a yönelik sert sözleri, bunun öncü sinyalleri olarak okunabilir. CTP’nin genel seçimlerde de güçlü bir sonuç alması ise, Erhürman’ın temsil ettiği çözüm yaklaşımına hükümet düzeyinde de destek sağlayabilir. Buna karşılık, UBP’nin veya sağ partilerin iktidarı koruması, Cumhurbaşkanlığı ile hükümet arasında daha ihtiyatlı ve zaman zaman gerilimli bir ilişkinin sürmesine yol açabilir.

CTP’nin Yükselişi: Değişim Talebi ve İktidar Yorgunluğu

2022 genel seçimlerinde yüzde 39,54 oyla birinci olan UBP, 50 üyeli Cumhuriyet Meclisi’nde 24 sandalye kazanmış; CTP ise yaklaşık yüzde 32 oyla ancak 18 milletvekili çıkarabilmişti. UBP’nin Demokrat Parti (DP) ve Yeniden Doğuş Partisi (YDP) ile kurduğu hükümet, zaman içinde ekonomik sorunlar, yönetim tartışmaları ve kamuoyuna yansıyan yolsuzluk iddiaları nedeniyle yıprandı. Bilhassa başarılı bir sağ siyasetçi olarak görülen Faiz Sucuoğlu’nun, Türkiye'nin zorlamasıyla olduğu algısı yaratacak şekilde Başbakanlıktan ayrılmasının ardından Ünal Üstel’in hükümetin başına geçmesi, iktidar blokunun siyasi tartışmalarını sona erdirmedi.

Son yıllarda KKTC siyasetinde federasyon yanlısı ve sol bir parti olan CTP’nin yükselişini açıklayan ilk unsur, iktidar yorgunluğudur. Hayat pahalılığı, ücretlerin alım gücü, kamu maliyesi, istihdam, konut ve altyapı sorunları gibi gündelik meseleler seçmenin tercihinde belirleyici olmaktadır. KKTC ekonomisinin Türkiye ile güçlü bağı, Türkiye’de yaşanan ekonomik dalgalanmaların adaya da yansımasına neden olmakta; buna karşılık yerel yönetim ve hükümet politikalarının bu etkileri hafifletme kapasitesi ve başarısı her geçen gün daha yoğun şekilde sorgulanmaktadır. Seçmen açısından mesele yalnızca ekonomik sorunların varlığı değil, hükümetin bu sorunlara karşı ikna edici ve güven veren bir çözüm üretememesidir.

İkinci önemli unsur, CTP’nin "değişim" ve "temiz siyaset" söylemidir. Partinin yeni kadın Genel Başkanı Sıla Usar İncirli liderliğinde bu konuda tutarlı bir söylem ve eylem planı belirleyen parti, kamu yönetiminde şeffaflık, hesap verebilirlik ve kurumsal işleyişin güçlendirilmesi iddialarını öne çıkarmaktadır. İncirli’nin nüfus sayımı, güvenlik ve Kıbrıs Sorunu’nda çözüm arayışına ilişkin vaatleri, yalnızca ideolojik bir tercih olarak değil, devlet kapasitesinin ve kamu hizmetlerinin yeniden düzenlenmesi talebi olarak da okunabilir. CTP’nin kadın lideri etrafında oluşturduğu siyasal yenilenme imajı da, partinin seçmen nezdindeki çekiciliğini arttırabilecek bir faktördür.

Üçüncü unsur, Kıbrıslı Türk kimliğinin siyasal alandaki ağırlığıdır. Adada yerleşik Kıbrıslı Türklerin bir bölümü, Türkiye ile yakın ilişkilere önem vermekle birlikte, yerel siyasi iradenin Ankara’dan bağımsız olarak şekillenmesini istemektedir. UBP’nin Türkiye ile yakın ilişkisi, destekçileri açısından güvenlik ve ekonomik istikrarın teminatı olarak görülürken, muhalif seçmenler nezdinde de Ankara’ya aşırı bağımlılık ve yerel iradenin zayıflaması şeklinde algılanabilmektedir. Bu durum, Kıbrıslı Türklerde kendi ülkelerinde kontrolü kaybettikleri algısına yol açmakta ve bu nedenle anavatan Türkiye ve onun destekçisi olarak görülen YDP ve UBP gibi partilere yönelik tepkileri arttırmaktadır. Geleneksel olarak daima federasyon tezini savunmuş olan CTP, işte bu hassasiyeti kullanarak kendisini yalnızca sol veya federalist bir parti olarak değil, aynı zamanda Kıbrıslı Türklerin kendi kendini yönetme iradesinin temsilcisi olarak da konumlandırmakta ve bu sayede çok başarılı olmaktadır.

Bununla birlikte, CTP’nin yükselişi doğrusal ve risksiz değildir. Türkiye ile ilişkilerde yaşanabilecek ciddi bir gerilim, ekonomik destek ve güvenlik konularındaki kaygılar nedeniyle, seçmenlerin önemli bir bölümünü yeniden sağ partilere yönlendirebilir. Ayrıca, muhalefette güçlü bir değişim söylemi geliştirmek ile hükümete geldikten sonra sınırlı kaynaklarla somut sonuçlar üretmek aynı şey değildir. CTP’nin seçim başarısını kalıcı siyasal güce dönüştürmesi, iktidara gelmesi halinde vaatlerini uygulanabilir programlara dönüştürmesine bağlı olacaktır. Nitekim Kıbrıs müzakerelerinden Türkiye'nin oluru olmadan müspet bir netice alınamayacağının anlaşılması, daha şimdiden Erhürman'a yönelik destekte şüpheye yol açmıştır.

Kıbrıslı Türklerde Federasyona Dönüş Düşüncesinin Kaynakları

Kıbrıslı Türk seçmenlerin federasyon seçeneğine yeniden ilgi göstermesi, tek bir nedene indirgenemeyecek kadar çok boyutlu bir süreçtir. Öncelikle, iki devletli çözüm yaklaşımının uluslararası alanda somut bir diplomatik ilerleme sağlayamaması, bu politikanın uygulanabilirliğine ilişkin soru işaretlerini arttırmıştır. KKTC’nin uluslararası tanınmasının sınırlı kalması, doğrudan uçuş ve ticaret imkânlarının kısıtlı olması ve dış ilişkilerde yaşanan güçlükler, mevcut statükonun maliyetlerini gündelik yaşamda daha görünür kılmaktadır. Bu koşullarda, federasyon, birçok seçmen için ideolojik bir tercih olmanın ötesinde, uluslararası hukuk ve diplomasi zemininde sonuç üretme ihtimali daha yüksek bir seçenek olarak değerlendirilmektedir. Bu noktada Türkiye'deki milliyetçilerin anlaması gereken husus, Kıbrıslı Türklerin gönülden destekleyerek ve Türkiye'ye zarar vermek amacıyla değil, normal, tanınmış bir devlette yaşayabilmek için başka şansları olmadığı için federasyon konusunda istekli hale gelmeleridir.

İkinci olarak Avrupa Birliği (AB) faktörü önemlidir. Güney Kıbrıs’ın 2004 yılında başlayan AB üyeliği, zamanla adanın iki tarafı arasında ekonomik ve kurumsal imkânlar açısından belirgin bir asimetri yaratmıştır. Kıbrıslı Türklerin önemli bir bölümü son 20 yılda Güney Kıbrıs Rum Kesimi'nde çalışma, eğitim, ticaret ve seyahat imkânlarından yararlanmaya başlamış; Avrupa vatandaşlığı ve AB hukuk düzeniyle kurulan temaslar, ortak bir gelecek fikrini canlı tutmuştur. Bu durum, federasyonun yalnızca siyasi bir uzlaşma modeli değil, aynı zamanda ekonomik fırsatlara ve uluslararası hareket serbestisine erişim açısından da anlam taşımasına yol açmaktadır. Bunun tam tersine, Türkiye son birkaç yılda ciddi ekonomik sorunlar yaşamaya başlamış ve bu durum Kıbrıslı Türklere de yansımıştır.

Üçüncü olarak, güvenlik, siyasal eşitlik ve statü meselesi öne çıkmaktadır. Kıbrıslı Türkler, olası bir federal çözümde siyasi eşitliğin, etkin katılımın ve güvenlik kaygılarının güvence altına alınmasını talep etmektedir. Geçmiş müzakere süreçlerinde yaşanan başarısızlıklar, özellikle Annan Planı referandumu sonrasında oluşan hayal kırıklığı, federasyon fikrine yönelik ihtiyatı tamamen ortadan kaldırmamıştır. Dolayısıyla, bugün gözlenen eğilim, koşulsuz bir federasyon desteği olarak değil, uluslararası toplumun kabul ettiği parametreler çerçevesinde eşitlik ve güvenlik temelli bir çözüm arayışının yeniden güçlenmesi olarak okunmalıdır.

Dördüncü olarak, federasyon eğilimini Türkiye karşıtlığı veya kimlikten uzaklaşma şeklinde yorumlamak bence doğru değildir. Kıbrıslı Türk seçmenlerin önemli bir bölümü, Türkiye ile tarihsel, kültürel, ekonomik ve güvenlik bağlarının korunmasını istemektedir. Ancak bu bağların, yerel demokratik iradeyi ve Kıbrıslı Türklerin kendi gelecekleri hakkında karar verme hakkını sınırlamaması gerektiğini de düşünmektedir. Erhürman’ın seçim başarısı, bu iki beklentiyi birlikte taşıyabilen bir siyasi dilin toplumsal karşılık bulduğunu göstermiştir. Bu seçim, bunun geçici bir rüzgar mı yoksa kalıcı bir eğilim mi olduğunu anlamak açısından kritik olacaktır.

Son olarak, federasyon fikrinin yeniden güçlenmesi Rum tarafının uzlaşmaya hazır olduğu anlamına gelmemektedir. Kıbrıs Rum liderliğinin siyasi eşitlik, dönüşümlü başkanlık, güvenlik ve garantiler gibi başlıklardaki tutumu, müzakerelerin geleceğini belirleyecektir. Bu nedenle, Kıbrıslı Türk seçmenin federasyona yönelimi, müzakerelerin başarıya ulaşacağına dair kesin bir beklentiden ziyade, mevcut seçenekler içinde daha gerçekçi görülen diplomatik zemine dönme arzusunu yansıtmaktadır. Hatta şunu da söylemek gerekir ki, Türkiye'deki milliyetçilerin adadaki en ciddi şansları Kıbrıslı Rumların Kıbrıslı Türklerin haklı taleplerine soğuk yaklaşmaları ve hiçbir konuda taviz vermek istememeleridir. Bu şekilde, Kıbrıslı Türkler, Türkiye ile Güney Kıbrıs'ın mücadelesi ortamında uluslararası toplumdan izole şekilde yaşamaya zorlanmaktadır.

6 Aralık Seçimleri: Sonuçlara Dair Öngörüler

Genel seçimler sonucunda CTP’nin sandıktan anlamlı bir farkla birinci parti çıkması, mevcut göstergeler ışığında en güçlü senaryo olarak görünmektedir. 28 Eylül-1 Ekim 2026 tarihlerinde 6 ilçede 814 seçmenle yüz yüze gerçekleştirildiği açıklanan bir araştırmada, kararsızlar dağıtıldıktan sonra CTP yüzde 37,5, UBP yüzde 33,1 ve YDP yüzde 13 düzeyinde ölçülmüştür. Aynı araştırmanın sandalye simülasyonu CTP’ye 23, UBP’ye 20 ve YDP’ye 7 milletvekilliği öngörmektedir. Başka bazı anketlerde ise CTP'nin üstünlüğü çok daha baskındır ve partinin oy oranının UBP'nin iki katına kadar çıkabileceği öngörülmektedir. Bu tablo, CTP’nin neredeyse kesin olarak seçimde birinci olacağını, ancak tek başına hükümet kurmak için gerekli çoğunluğa ulaşmasının bir ihtimal zor olabileceğini düşündürmektedir.

Lakin şunu da söylemeliyiz ki, bu tarz anket sonuçlarının dikkatle yorumlanması gerekir. Bilindiği üzere, bu tarz araştırmalar belirli bir dönemdeki seçmen eğilimini ölçer; seçim gününe kadar yaşanabilecek gelişmeleri, adayların performansını, kararsız seçmenlerin davranışını ve katılım oranını ise bütünüyle öngöremez. Ayrıca, KKTC gibi seçmen sayısının görece sınırlı olduğu bir siyasi ortamda, ilçeler ve toplumsal gruplar arasındaki küçük hareketler sandalye dağılımını önemli ölçüde etkileyebilir. Bu nedenle, yüzde 37,5 ve yüzde 33,1 oranları kesin sonuçlar değil, seçim öncesi rekabetin yakınlığına işaret eden veriler olarak değerlendirilmelidir.

CTP açısından en olası hedef, birinci parti olmanın ötesinde, şayet tek başına iktidar olamazsa, hükümeti kurabilecek ortakları belirlemektir. Halkın Partisi (HP), akademisyen Dr. Kudret Özersay’ın siyasi ağırlığı ve merkezde konumlanma iddiası nedeniyle olası koalisyon tartışmalarında önem taşıyabilir. Bununla birlikte, HP’nin seçim performansı, barajı aşabilecek diğer partilerin durumu ve mecliste oluşacak sandalye aritmetiği belirleyici olacaktır. Toplumcu Demokrasi Partisi (TDP), DP, YDP ve diğer siyasi oluşumların performansı da hükümet kurma sürecini şekillendirecektir. Böyle bir senaryoda, bilhassa CTP tek başına iktidara gelirse, Kıbrıs'ta müzakere süreci hızlanabilir; ancak bu, adada federal çözümün gerçekleşmesi konusunda kesinlikli bir durum anlamına gelmez. Zira hem Türkiye'nin haklı çekinceleri, hem de Rumların uzlaşmaz tutumları, Kıbrıs'ta çözüm yönünde ciddi engellerdir.

İkinci senaryo, CTP’nin birinci çıkmasına rağmen sağ partilerin toplam sandalye sayısı üzerinden hükümet kurma olasılığının ortaya çıkmasıdır. Özellikle UBP ve YDP’nin birlikte hareket etmesi veya başka bir merkez sağ partinin desteğini alması, CTP’nin hükümet kurmasını zorlaştırabilir. Bu senaryoda, Cumhurbaşkanı Erhürman ile hükümet arasında Kıbrıs müzakerelerinin yönü bakımından farklılaşma yaşanması mümkündür. Ancak sağ partilerin kendi aralarındaki liderlik ve politika farklılıkları da böyle bir koalisyonun istikrarını etkileyebilir. Böyle bir ortamda, Kıbrıs müzakerelerinde somut bir ilerleme sağlanması zor olabilir; zira sağ partilerin federasyona yaklaşımı genel olarak olumsuzdur.

Üçüncü ve daha zor fakat bütünüyle dışlanamayacak senaryo, CTP ile UBP arasında geniş tabanlı bir koalisyon hükümetinin kurulmasıdır. İki büyük partinin ortak hükümeti, ekonomik yönetim ve kamu reformları açısından daha geniş bir meclis desteği sağlayabilir. Buna karşılık, seçim kampanyası boyunca sertleşmesi beklenen karşılıklı eleştiriler, böyle bir iş birliğinin siyasi maliyetini arttıracaktır. CTP’nin mevcut hükümete yönelik eleştirilerinin ardından UBP ile ortaklık kurması, seçmen nezdinde açıklanması zor bir tercih haline de gelebilir. Dolayısıyla, bu seçenek, seçim sonrası pazarlıkların ve Ankara-Lefkoşa ilişkilerinin seyrine bağlı olarak gündeme gelebilir.

Türkiye’nin rolü de seçim sonrasındaki denklemde önemini koruyacaktır. Ankara, KKTC’nin ekonomik ve güvenlik alanlarındaki en önemli dış destekçisi konumundadır. Bununla birlikte, seçim sonuçlarının meşruiyeti açısından Kıbrıslı Türklerin demokratik iradesine saygı gösterilmesi ve ilişkilerin karşılıklı güven temelinde yürütülmesi önemlidir. Erhürman’ın Ankara ile diyalog kurma çabası ve ölçülü üslubu, CTP’nin iktidara gelmesi halinde Türkiye ile ilişkilerin zorunlu olarak kriz yaşayacağı yönündeki varsayımı zayıflatmaktadır. Asıl belirleyici unsur, tarafların farklı Kıbrıs politikalarına rağmen iş birliği alanlarını koruyup koruyamayacağı olacaktır.

Yerel seçimlerde ise genel seçimlerden farklı bir dinamik beklenmelidir. Belediye başkanlığı ve belediye meclisi yarışlarında parti kimliği etkili olmakla birlikte, adayların kişisel itibarı, yerel hizmet performansı, belediyelerin mali kapasitesi ve mahalle ölçeğindeki ilişkiler daha belirleyici olabilir. Lefkoşa Türk Belediyesi Başkanı Mehmet Harmancı gibi yerel düzeyde kişisel destek ve popülarite oluşturabilen genç ve başarılı bazı siyasetçiler, parti oylarının ötesinde bir etki yaratabilir. Bu nedenle, genel seçimlerde CTP’nin önde olması, bütün belediyelerde aynı partinin kazanacağı anlamına gelmez. Yerel sonuçlar, partilerin ülke genelindeki gücünden ziyade belediye ölçeğinde kurdukları güven ilişkilerini de gösterecektir.,

Sonuç

Sonuç olarak, 6 Aralık 2026 seçimleri, KKTC’de 2025 Cumhurbaşkanlığı seçimiyle görünür hale gelen siyasal değişim eğiliminin hükümet ve yerel yönetimler düzeyinde ne ölçüde karşılık bulacağını gösterecektir. Tufan Erhürman’ın güçlü zaferi, federasyon seçeneğine ve müzakere sürecine dönüş arzusunun Kıbrıslı Türk seçmen nezdinde yeniden güçlendiğini ortaya koymuştur. CTP’nin yükselişi ise, bu diplomatik yönelimin yanı sıra, ekonomik memnuniyetsizlik, yönetim sorunları ve yerel irade talebiyle de beslenmektedir.

Mevcut göstergeler CTP’nin genel seçimleri birinci sırada tamamlamasını olası kılmakla birlikte, tek başına hükümet kurmasını garanti etmemektedir. Bizce; UBP’nin toparlanma kapasitesi, YDP’nin feribot kazasıyla sarsılan imajına karşın Türkiye göçmenleri sayesinde halen barajı geçebilecek azımsanmayacak oy oranı, küçük partilerin yüzde 5'lik seçim barajı karşısındaki performansı, artık rafa kaldırılan karma oy modelinin bu seçimlerde yaratacağı farklılıklar ve seçim sonrası koalisyon pazarlıkları sonucu belirleyecektir. Bu nedenle, seçim gecesinin asıl sorusu yalnızca birinci partinin kim olacağı değil, hangi siyasi kombinasyonun istikrarlı bir hükümet kurabileceği olacaktır.

Kıbrıslı Türklerin federasyona dönüş eğilimi de Türkiye ile bağların koparılması arzusundan çok, uluslararası izolasyonun aşılması, siyasi eşitliğin güvence altına alınması ve daha öngörülebilir bir geleceğin kurulması beklentisiyle ilişkilidir. Bununla birlikte, Rum tarafının tutumu ve uluslararası konjonktür dikkate alındığında, müzakerelerin kısa sürede sonuç vermesi kolay görünmemektedir. Yeni hükümetin hem Erhürman’ın diplomatik girişimlerini desteklemesi, hem de Türkiye ile yapıcı ilişkileri sürdürmesi, bu açıdan kritik olacaktır.

Sonsöz olarak, KKTC'deki 6 Aralık seçimleri, Kıbrıs Türk toplumunun değişim arzusunu, çözüm arayışını ve Türkiye ile ilişkiler konusundaki hassas dengesini aynı anda sınayacaktır. CTP’nin bu seçimlerde sandıktan birinci parti olarak çıkması güçlü bir ihtimaldir; ancak partinin bu başarının hükümete dönüşmesi ve kalıcı bir siyasal dönüşüm yaratması, seçim sonrasında kurulacak ittifaklara ve yeni yönetimin ekonomik-idari performansına bağlıdır. KKTC’de demokratik meşruiyetin güçlenmesi, toplumsal iradenin özgürce sandığa yansımasının yanı sıra, seçimden sonra ortaya çıkacak hükümetin bu iradeyi kapsayıcı, şeffaf ve sonuç üreten bir yönetime dönüştürebilmesiyle mümkün olacaktır.

Dileğimiz, Kıbrıs Türk halkına uygulanan haksız izolasyonların artık kaldırılmasıdır; zira bu, bizce insanlığa karşı işlenmiş bir suçtur. Etnik temizliğe uğramış bir halkın bu durum karşısında suçlu bulunup izolasyona tabi tutulması, akıl ve mantıkla izah edilebilecek bir husus değildir. Bu bağlamda, Türkiye, ya iki devletlilik tezinde artık bir mesafe kat etmeli, ya da Kıbrıslı Türklerin federasyon yoluyla statü elde etme çabalarını anlayışla karşılamalıdır.

Prof. Dr. Ozan ÖRMECİ

KAYNAKÇA

12 Kasım 2026 Perşembe

Antalya'dan Dünyaya İklim Diplomasisi: COP31 Liderler Zirvesi'nin Anlamı ve Türkiye'nin Konumu

Giriş: Antalya’da iklimin ötesinde bir diplomasi buluşması

Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’nin 31. Taraflar Konferansı (COP31) kapsamında 11–12 Kasım 2026 tarihlerinde Antalya’da düzenlenen Liderler Zirvesi, iklim değişikliğiyle mücadele gündeminin çok ötesine geçen bir diplomatik buluşma niteliği taşıdı. Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın ev sahipliğinde, BM Genel Sekreteri António Guterres’in katılımıyla gerçekleştirilen toplantı; enerji güvenliği, ekonomik rekabet, kalkınma finansmanı, afetlere karşı dayanıklılık ve büyük güçler arasındaki siyasi ayrışmaların aynı masada tartışıldığı bir platforma dönüştü.

Zirvenin ana teması “Sürdürülebilir, Dirençli ve Adil Bir Geleceğe Doğru” olarak belirlendi. 11 Kasım’daki açılışın ardından liderlerin ulusal beyanları, üst düzey yuvarlak masa toplantıları ve ikili temaslar 12 Kasım günü saat 17.00 itibarıyla tamamlandı. Bununla birlikte, Antalya’daki liderler buluşmasının sona ermesi, COP31 müzakerelerinin tamamlandığı anlamına gelmiyor. Antalya’da 9–20 Kasım tarihleri arasında devam eden konferansın nihai kararları ve sonuç metni, müzakere sürecinin sonunda şekillenecek.

Bu nedenle, Antalya Liderler Zirvesi’ni değerlendirirken iki düzeyi birbirinden ayırmak gerekiyor: Birincisi, liderlerin siyasi mesajları ve Türkiye’nin ev sahipliği üzerinden ortaya çıkan diplomatik sonuçlar; ikincisi ise önümüzdeki günlerde teknik müzakerelerle netleşecek bağlayıcı veya siyasi nitelikteki COP kararları.

Türkiye’nin ev sahipliği: İklim diplomasisi ve çok taraflı görünürlük

COP31’in Türkiye’de düzenlenmesi, Ankara’nın iklim diplomasisinin merkezinde yer almasını ve farklı coğrafyalardan aktörlerle aynı platformda temas kurma imkânı sağladı. Antalya’daki liderler buluşmasına altı kıtadan devlet ve hükümet temsilcilerinin katılması, Türkiye’nin yalnızca Avrupa ve Ortadoğu arasında değil, Afrika, Asya, Latin Amerika ve Pasifik arasında da diplomatik temas kurabildiğini gösterdi. Cumhurbaşkanı Erdoğan ile BM Genel Sekreteri Guterres’in liderleri birlikte karşılaması ve aile fotoğrafında Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ile İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın Erdoğan’ın yanında yer alması, zirvenin sembolik diplomasi boyutunu güçlendiren görüntüler arasında yer alıyordu.

Türkiye’nin öne çıkardığı başlıklardan biri, elektriğin küresel enerji tüketimindeki payının 2035’e kadar yüzde 35’e çıkarılması hedefi oldu. “35 by 35” olarak adlandırılan bu yaklaşım, temiz enerjiye geçişi hızlandırmayı ve elektrifikasyonu enerji güvenliğiyle birlikte ele almayı amaçlıyor. Elektrikli ulaşım, sanayide elektrifikasyon, şebeke yatırımları ve yenilenebilir enerji kapasitesinin arttırılması bu hedefin doğal bileşenleridir. Türkiye’nin bu öneriyi liderler düzeyinde gündeme taşıması, COP31 başkanlığının yalnızca toplantı organizasyonuyla sınırlı kalmayıp belirli bir politika yönü oluşturmaya çalıştığını gösteriyor.

Bununla birlikte, elektrifikasyon hedefinin başarısı, yenilenebilir enerji yatırımlarının hızına, elektrik şebekelerinin kapasitesine, depolama teknolojilerine ve gelişmekte olan ülkelerin finansmana erişimine bağlıdır. Ayrıca elektrik kullanımını arttırmak tek başına fosil yakıtlardan çıkış anlamına gelmiyor. Elektriğin hangi kaynaklardan üretildiği ve enerji sisteminin ne ölçüde karbonsuzlaştırıldığı belirleyici olmaya devam edecek. Dolayısıyla, Türkiye’nin girişiminin güvenilirliği, hedefin ölçülebilir uygulama adımlarıyla desteklenmesine bağlıdır.

Lula da Silva’nın ağırlığı: Brezilya deneyimi ve Küresel Güney’in sesi

Antalya’da siyasi ve diplomatik ilginin yoğunlaştığı isimlerden biri, Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva oldu. Lula’nın görünürlüğü tesadüf değildi. Brezilya, bir önceki COP’a ev sahipliği yapmış, Amazon Ormanları'nın korunması ve biyolojik çeşitlilik gibi konular nedeniyle iklim siyasetinin merkezinde yer alan ülkelerden biri. Lula’nın Antalya’daki varlığı, COP30’dan COP31’e uzanan diplomatik sürekliliği temsil ederken, Küresel Güney’in iklim gündemindeki taleplerinin yeniden duyulmasını da sağladı.

Zirvede, birçok ülke temsilcisi tarafından adeta Dünya Kupası'na katılan Brezilya milli takımının kaptanı gibi karşılanan Lula’nın siyasi ağırlığı üç başlıkta okunabilir. İlk olarak, Amazon havzasının korunması ve ormansızlaşmayla mücadele, küresel iklim hedefleri açısından kritik önem taşıyo. İkinci olarak, gelişmekte olan ülkeler iklim değişikliğinin etkileriyle mücadele ederken daha fazla finansman, teknoloji transferi ve adil yük paylaşımı talep ediyor. Üçüncü olarak, Brezilya, enerji ve doğal kaynaklar bakımından güçlü bir ülke olarak kalkınma hakkı ile emisyon azaltımı arasındaki gerilimin tam merkezinde bulunuyor. Bu konular, Lula’yı yalnızca Brezilya’nın değil, daha geniş ölçekte Latin Amerika ve Küresel Güney’in iklim tartışmalarında etkili bir aktörü hâline getiriyor.

Lula’ya gösterilen ilgi, Türkiye açısından da önem taşıyor. Ankara, Brezilya ile ilişkilerini ticaret ve savunma sanayii gibi alanların yanı sıra çok taraflı diplomasi üzerinden de geliştirebilir. Antalya’daki temas ortamı, Türkiye’nin Latin Amerika ülkeleriyle ilişkilerini çeşitlendirmesi ve iklim diplomasisini daha geniş bir dış politika perspektifine yerleştirmesi için bir fırsat sundu.

Diplomasinin insani ve sembolik anları

Zirvenin gündemi yalnızca resmi konuşmalardan ibaret değildi. Palau Devlet Başkanı Surangel S. Whipps Jr.’ın Cumhurbaşkanı Erdoğan ve BM Genel Sekreteri Guterres ile cep telefonuyla selfie çekmesi, Antalya’daki buluşmanın en çok konuşulan görüntülerinden biri hâline geldi. Küçük bir Pasifik ada ülkesi olan Palau’nun liderinin bu spontane hareketi, protokolün dışına çıkan samimi bir an olarak yorumlandı. Ancak görüntünün arkasında daha ciddi bir mesele var: Pasifik ada devletleri, deniz seviyesinin yükselmesi, kıyı erozyonu ve aşırı hava olayları nedeniyle iklim krizinin en ağır sonuçlarıyla karşı karşıya.

Bu açıdan Palau liderinin görünürlüğü, küçük ada devletlerinin iklim müzakerelerindeki konumunu hatırlatıyor. Küresel emisyonlara katkıları sınırlı olan bu ülkeler, iklim değişikliğinin sonuçlarından orantısız biçimde etkileniyor. Antalya programında Pasifik Dayanıklılık Tesisi için 1,5 milyar dolarlık finansman hedefinin gündeme taşınması da bölgenin kırılganlığına dikkat çekti. Dolayısıyla, selfie görüntüsü, zirvenin magazinel bir ayrıntısı olmanın ötesinde, iklim adaleti ve küçük devletlerin uluslararası görünürlüğü üzerine düşünmek için sembolik bir fırsat sundu.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’i sıcak bir dille karşılaması ve liderlerle kurduğu temaslar da zirvenin diplomatik atmosferine ilişkin görüntüler arasında yer aldı. Buna karşılık, Kıbrıs Sorunu'nun protokol düzeyindeki yansıması da dikkat çekti. Nitekim Güney Kıbrıs Rum Yönetimi lideri Nikos Hristodulidis’in karşılanması sırasında Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın alanda bulunmaması ve Rum lideri yalnızca görev süresinin sonuna gelen Guterres’in karşılaması, iklim zirvesinin siyasi ihtilaflardan tamamen bağımsız olmadığını gösterdi. Cumhurbaşkanı Erdoğan ise, Türkiye dışında hiçbir devletin tanımadığı KKTC (Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti) lideri Dr. Tufan Erhürman'la görüntü vermeye ve Kıbrıs'ta iki devletliliği desteklemeye gayret etti. Bu durum AB çevrelerinden eleştiri alırken, kulislerde Ankara'nın Kıbrıs müzakerelerine destek vermesi karşılığında Gümrük Birliği'nin güncellenmesi ve "Made in Europe" konularında Brüksel'in bir paket hazırlığında olduğu konuşuldu. 

Katılmayan liderler: Temsil düzeyindeki boşluk ne anlatıyor?

Antalya’daki buluşmanın dikkat çeken yönlerinden biri, bazı büyük Avrupa ülkelerinin lider düzeyinde temsil edilmemesiydi. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Almanya Şansölyesi Friedrich Merz ve İtalya Başbakanı Giorgia Meloni zirveye katılmadı. Kanada Başbakanı Mark Carney ve Japonya Başbakanı Sanae Takaichi de açıklanan katılımcı listesinde yer almadı. Avrupa Birliği Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’in katılımı ise Avrupa’nın kurumsal düzeyde temsilini sağladı; ancak bu durum söz konusu ülkelerin devlet veya hükümet başkanlarının yokluğunu bütünüyle telafi etmiyor.

Bu liderlerin katılmama nedenleri konusunda kamuya açık ve doğrulanmış tekil açıklamalar bulunmadığı sürece, yokluklarını belirli bir siyasi protestoya veya Türkiye’ye yönelik diplomatik bir mesaja bağlamak doğru olmaz. Yoğun iç siyasi takvimler, ulusal gündemler ve uluslararası toplantı trafiği, liderlerin katılım kararlarını etkileyebilir. Bununla birlikte, iklim krizinin küresel ölçekte derinleştiği bir dönemde büyük ekonomilerin lider düzeyinde temsilinin sınırlı kalması, zirvenin siyasi ağırlığına ilişkin bazı soru işaretleri doğuruyor.

Öte yandan, Avrupalı büyük devletlerden Birleşik Krallık Başbakanı Andy Burnham’ın (Dışişleri Bakanı Ede Miliband ve Londra Belediye Başkanı Sadık Han'la birlikte) katılımı, G7 ülkeleri bakımından öne çıkan gelişmelerden biriydi. Burnham, 12 Kasım’daki konuşmasında iklim krizini ulusal güvenlik ve ekonomik güvenlik meselesi olarak ele aldı; Birleşik Krallık’ın aşırı sıcaklar ve büyük yangınlarla karşı karşıya kaldığını vurguladı. Ayrıca enerji dönüşümünün yalnızca çevresel bir tercih değil, savaşlar ve enerji arzındaki kesintiler karşısında stratejik bir zorunluluk olduğunu savundu. Burnham’ın Türkiye’nin elektrifikasyon hedefini desteklemesi, ev sahibi ülkenin önerisinin önemli bir G7 lideri tarafından sahiplenilmesi açısından kayda değerdi.

Bununla birlikte, Burnham’ın mesajı, iklim politikalarının toplumsal maliyetine de dikkat çekiyordu: Elektrikli araçlar, ısı pompaları ve temiz enerji yatırımları dar ve orta gelirli haneler açısından erişilebilir olmalı. Bu vurgu, iklim dönüşümünün yalnızca teknoloji ve yatırım meselesi olmadığını; sosyal adalet, istihdam ve yaşam maliyetleriyle birlikte ele alınması gerektiğini gösteriyor. ABD’nin üst düzey lider düzeyinde zirvede bulunmaması -ki Başkan Trump'ın bu konudaki ilgisizliği biliniyor- ve bazı büyük ekonomilerin temsil seviyesinin düşük kalması da küresel iklim yönetişimindeki siyasi parçalanmayı görünür kıldı.

İklim gündeminin zor başlıkları: Finansman, fosil yakıtlar ve enerji güvenliği

Antalya’daki tartışmalar, iklim diplomasisinin temel açmazlarını bir kez daha ortaya koydu. Gelişmekte olan ülkeler, temiz enerjiye geçişin yanı sıra iklim değişikliğine uyum, afet sonrası toparlanma ve kayıp-zarar mekanizmaları için daha fazla finansman talep ediyor. Küçük ada devletleri ve iklim krizinden ağır etkilenen ülkeler, tarihsel emisyon sorumluluğu yüksek ekonomilerin daha fazla katkı sağlaması gerektiğini savunuyor. Buna karşılık, gelişmiş ülkeler, finansman yükünün nasıl paylaşılacağı ve kaynakların hangi mekanizmalarla aktarılacağı konusunda farklı yaklaşımlara sahip.

Fosil yakıtlar konusundaki görüş ayrılığı ise daha keskin. Reuters’ın Antalya’dan aktardığı değerlendirmelere göre, bazı küçük ada devletleri büyük emisyon üreticilerinden daha hızlı azaltım isterken, Venezuela gibi petrol üreticisi ülkeler petrol, doğalgaz ve kömür kullanımını egemenlik ve kalkınma hakkı çerçevesinde savunuyor. Bu tablo, enerji dönüşümünün yalnızca bilimsel gereklilikler üzerinden değil, ekonomik çıkarlar ve jeopolitik rekabet üzerinden de şekillendiğini ortaya koyuyor.

Enerji güvenliği tartışmaları da bu gerilimi artırıyor. Savaşlar, ticaret anlaşmazlıkları ve enerji arzındaki kesintiler, ülkeleri bir yandan arz güvenliğini sağlamaya, diğer yandan emisyonları azaltmaya zorluyor. Antalya’da dile getirilen elektrifikasyon hedefi bu nedenle önemli; fakat hedefin fosil yakıtlara bağımlılığı azaltan somut politikalarla tamamlanması gerekiyor. Aksi hâlde elektrik talebindeki artış, enerji üretiminde kömür ve gaz kullanımının sürmesi durumunda beklenen iklim faydasını sağlamayabilir.

Türkiye açısından sonuç: Ev sahipliğinden gündem kuruculuğa

Antalya Liderler Zirvesi, Türkiye’ye uluslararası görünürlük ve çok taraflı diplomasi bakımından önemli kazanımlar sağladı. Ancak bir zirveye ev sahipliği yapmak ile küresel iklim politikasında kalıcı etki yaratmak aynı şey değil. Türkiye’nin başarısı, 11–12 Kasım’daki liderler buluşmasının ardından 20 Kasım’a kadar sürecek müzakerelerde uzlaşıyı kolaylaştırabilmesine ve kendi önceliklerini uygulanabilir bir çerçeveye dönüştürebilmesine bağlı.

Bunun için üç alanda ilerleme önem taşıyor. İlk olarak, 2035’e kadar elektrifikasyon hedefinin ölçülebilir göstergeler, yatırım planları ve şebeke modernizasyonu ile desteklenmesi gerekiyor. İkinci olarak, iklim finansmanı ve uyum başlıklarında gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasında köprü kurabilecek bir diplomatik yaklaşım geliştirilmeli. Üçüncü olarak, Türkiye’nin yenilenebilir enerji kapasitesi, enerji verimliliği, sanayide dönüşüm, su yönetimi ve iklim kaynaklı afetlere hazırlık alanlarında kendi uygulama performansını güçlendirmesi gerekiyor.

Türkiye’nin coğrafi konumu, enerji koridorları üzerindeki rolü, Avrupa ile ekonomik ilişkileri ve Ortadoğu, Kafkasya, Afrika ve Asya ile geliştirdiği bağlantılar, iklim diplomasisinde arabulucu ve kolaylaştırıcı bir rol üstlenmesi için imkân sunuyor. Ancak bu rolün inandırıcılığı, ulusal politikalar ile uluslararası söylem arasındaki uyuma bağlı. İklim değişikliğiyle mücadele, artık yalnızca çevre bakanlıklarının değil; dışişleri, enerji, sanayi, tarım, ulaştırma, finans ve güvenlik politikalarının ortak gündemi hâline gelmiş durumda.

Sonuç: Antalya’nın gerçek sınavı şimdi başlıyor

11–12 Kasım’da Antalya’da gerçekleştirilen Liderler Zirvesi, iklim krizinin günümüz uluslararası siyasetindeki merkezi yerini bir kez daha gösterdi. Lula da Silva’nın temsil ettiği Brezilya ve Küresel Güney perspektifi, Palau liderinin sembolik görünürlüğü, Andy Burnham’ın enerji güvenliği vurgusu ve bazı büyük Avrupa ülkelerinin lider düzeyinde katılmaması, iklim diplomasisinin hem iş birliği hem de rekabet alanı olduğunu ortaya koydu.

Türkiye açısından ise, zirve, uluslararası görünürlük ve diplomatik temaslar bakımından önemli bir aşama. Bununla birlikte, Antalya’nın kalıcı başarısı, protokol görüntülerinden veya liderlerin verdiği mesajlardan çok, müzakere masasında sağlanacak ilerlemeyle ölçülecek. İklim finansmanının güçlendirilmesi, enerji dönüşümünün adil biçimde yürütülmesi, fosil yakıtlara bağımlılığın azaltılması ve kırılgan ülkelerin korunması konusunda somut sonuçlar üretilebilirse COP31, yalnızca başarılı bir ev sahipliği değil, küresel iklim yönetişimine katkı sunan bir diplomatik dönüm noktası olarak hatırlanabilir. Antalya’daki liderler buluşması sona erdi; fakat zirvenin asıl sınavı, önümüzdeki günlerde müzakere masasında verilecek.

Prof. Dr. Ozan ÖRMECİ


KAYNAKÇA

10 Kasım 2026 Salı

Dr. Özker Kocadal Mülakatı: KKTC'de Genel ve Yerel Seçim Heyecanı Başladı

 

Uluslararası Politika Akademisi (UPA) Genel Koordinatörü ve ESUPA (Elektronik Sanat ve Uluslararası Politika Enstitüsü) Başkanı, siyaset bilimci Prof. Dr. Ozan Örmeci, 10 Kasım 2026 tarihinde Uluslararası Kıbrıs Üniversitesi öğretim üyesi Dr. Özker Kocadal'la, 2026 KKTC genel ve yerel seçimleri ile liderler arası diplomasiyle devam eden Kıbrıs müzakerelerini konu alan bir mülakat gerçekleştirdi. Bu özel mülakatı aşağıdaki videodan izleyebilirsiniz.

6 Kasım 2026 Cuma

Chatham House'da Düzenlenen 'Chasing China' Paneli: Çin'in Rekabetçi Yükselişine Karşı İngiltere ve Avrupa Birliği Ne Yapmalı?

 

Giriş

1920 yılında kurulan Chatham House (Kraliyet Uluslararası İlişkiler Enstitüsü), 27 Ekim 2026 tarihinde “Chasing China: How should the UK and EU respond to China’s competitive threat?” (Çin’in Peşinden Koşmak: İngiltere ve Avrupa Birliği Çin’in Rekabetçi Tehdidine Nasıl Yanıt Vermeli?) başlıklı bir panel düzenlemiştir. Londra’da hibrit formatta gerçekleştirilen ve yaklaşık 78 dakikalık video kaydı yayımlanan etkinlik, Çin’in teknolojik yenilik, ileri imalat ve devlet destekli yatırım alanlarında ulaştığı ölçeğin Avrupa ekonomileri üzerindeki etkilerini ele almıştır. Panelin temel sorusu, İngiltere ve Avrupa Birliği’nin Çin’le ekonomik ilişkilerini tamamen koparmadan kendi sanayi ve teknoloji kapasitelerini nasıl güçlendirebilecekleridir.

David Lubin’in moderatörlüğünü üstlendiği panele Chatham House Asya-Pasifik Programı Çin ve Dünya Kıdemli Araştırmacısı James Kynge, China-Britain Business Council Kamu İlişkileri Başkanı Jie Latham ve Bruegel Enstitüsü Kıdemli Uzmanı Ignacio García Bercero katılmıştır. Etkinlik; ileri teknoloji rekabeti, kritik sektörlerde dışa bağımlılık, araştırma güvenliği, yatırım denetimi, sanayi politikası ve İngiltere-AB koordinasyonu gibi başlıkları bir araya getirmiştir. Bu yazıda panelin ilan edilen tartışma çerçevesi, konuşmacıların kamuya açık değerlendirmelerinden doğrulanabilen noktalar ve etkinliğin ortaya koyduğu temel politika ikilemleri özetlenerek değerlendirilecektir.

Panel kaydına ilişkin kamuya açık kısa kesitlerde öne çıkan en dikkat çekici değerlendirmelerden biri James Kynge’ye aittir. Kynge, Avustralya Stratejik Politika Enstitüsü’nün (ASPI) takip ettiği 74 ileri araştırma alanının 66’sında Çin’in ABD’yi geride bıraktığına ve Çin’in STEM alanlarında yetiştirdiği doktora mezunu sayısının da ABD’nin üzerine çıktığına işaret etmiştir. Bu değerlendirme, rekabetin artık yalnızca ucuz üretim veya ihracat fazlası üzerinden açıklanamayacağını; bilimsel araştırma, insan kaynağı ve teknolojik kapasitenin de güç dengelerinin merkezine yerleştiğini göstermektedir.

Çin’in Teknolojik Yükselişi: Rekabetin Yeni Cephesi

Çin’in küresel ekonomi içerisindeki konumu son 20 yılda önemli ölçüde değişmiştir. Ülke, başlangıçta düşük maliyetli üretim ve küresel tedarik zincirlerine entegrasyon sayesinde öne çıkarken, bugün elektrikli araçlardan batarya teknolojilerine, güneş panellerinden telekomünikasyona, robotikten yapay zekâya ve ileri malzemelere kadar geniş bir alanda rekabet etmektedir. Bu dönüşüm, Çin’in yalnızca dünyanın üretim merkezi olma niteliğini değil, teknoloji standartlarını ve geleceğin sanayi ekosistemlerini şekillendirme kapasitesini de arttırmaktadır.

Kynge’nin 74 araştırma alanının 66’sına ilişkin vurgusu, bu değişimin bilimsel temelini ortaya koymaktadır. Burada dikkat edilmesi gereken husus, tek bir endeksin bütün teknolojik üstünlük ölçütlerini temsil etmediğidir. Bununla birlikte, söz konusu veri, Çin’in araştırma kapasitesinin belirli ileri teknoloji alanlarında ne ölçüde genişlediğini göstermesi bakımından önemlidir. Bilimsel yayın, patent, doktora mezunu, laboratuvar altyapısı, ticarileştirme kapasitesi ve küresel pazara erişim birlikte değerlendirildiğinde Çin’in rekabet gücünün çok boyutlu bir karakter kazandığı görülmektedir.

Çin’in avantajı yalnızca kamu kaynaklarının belirli sektörlere yönlendirilmesinden ibaret değildir. Büyük iç pazar, yoğun üretim kümeleri, gelişmiş lojistik ağları, ölçek ekonomileri, mühendislik insan kaynağı ve tedarikçiler arasındaki coğrafi yakınlık da bu avantajı beslemektedir. Bir ürünün tasarımından bileşen üretimine, montajından ihracatına kadar uzanan süreçlerin aynı sanayi ekosistemi içerisinde yürütülebilmesi, maliyetleri azaltırken yeniliklerin pazara aktarılma hızını da arttırmaktadır.

Bu nedenle, Avrupa’nın karşı karşıya olduğu sorun, yalnızca Çin menşeli ürünlerin fiyat rekabeti değildir. Daha temel sorun, Avrupa şirketlerinin yeni teknolojileri geliştirme, ölçeklendirme ve küresel pazarlarda ticarileştirme hızının Çin’deki rakipleriyle karşılaştırıldığında yetersiz kalabilmesidir. Avrupa’nın bilimsel birikimi ve yüksek nitelikli iş gücü önemli avantajlar olmakla birlikte, araştırma sonuçlarının sanayiye aktarılması, risk sermayesine erişim, enerji maliyetleri ve parçalı pazar yapısı gibi alanlarda yapısal güçlükler bulunmaktadır.

Devlet Destekli Sanayi Politikası ve Avrupa’nın İkilemi

Panelin ana tartışma eksenlerinden biri, Çin’in devlet destekli sanayi modelinin Avrupa açısından ne anlama geldiğidir. Çin’de merkezi ve yerel yönetimlerin stratejik sektörlere sağladığı finansman, altyapı yatırımları, kamu alımları, vergi teşvikleri ve uzun vadeli planlama, firmaların küresel rekabet içerisinde hızlı biçimde büyümesine katkıda bulunmaktadır. Bu modelin verimliliği ve maliyetleri konusunda farklı değerlendirmeler yapılabilse de, devletin ekonomik dönüşümdeki rolünün Batı Avrupa’daki daha piyasa merkezli yaklaşımlardan ayrıldığı açıktır.

Avrupa Birliği açısından temel ikilem, Çin’in uyguladığı politikaları birebir taklit etmek ile piyasa ekonomisinin kurallarını korumak arasında değildir. Asıl mesele, stratejik sektörlerde kamu desteğinin hangi araçlarla ve hangi ölçüde kullanılacağıdır. Yarı iletkenler, bataryalar, kritik mineraller, temiz enerji teknolojileri, yapay zekâ altyapısı ve savunma sanayii gibi alanlarda yalnızca piyasa sinyallerine güvenmek, uzun vadeli kapasite kaybı riskini beraberinde getirebilir. Buna karşılık, aşırı ve koordinasyonsuz sübvansiyonlar da kamu kaynaklarının verimsiz kullanımına ve üye ülkeler arasında rekabetin bozulmasına yol açabilir.

Avrupa’nın sanayi politikası bu nedenle üç hedefi aynı anda gözetmek zorundadır: üretim kapasitesini güçlendirmek, yenilikçiliği hızlandırmak ve ortak pazarın bütünlüğünü korumak. Almanya, Fransa, İtalya ve diğer üye ülkelerin ulusal öncelikleri arasında farklılıklar bulunması, ortak bir Avrupa stratejisinin uygulanmasını zorlaştırmaktadır. Büyük mali kapasiteye sahip ülkelerin kendi şirketlerine daha fazla destek sağlayabilmesi, daha küçük ekonomiler açısından eşitsiz bir rekabet ortamı yaratabilir. Dolayısıyla, Avrupa ölçeğinde ortak finansman, ortak araştırma programları ve sınır ötesi sanayi kümeleri önem kazanmaktadır.

İngiltere’nin Brexit sonrasında Avrupa Birliği dışında bulunması da tartışmaya ayrı bir boyut eklemektedir. Londra, finans, üniversiteler, bilimsel araştırma, hizmetler ve küresel yatırım ağları bakımından güçlü bir konuma sahiptir. Ancak Avrupa pazarından kurumsal olarak ayrılması, sanayi politikası ve teknoloji standartları alanlarında koordinasyon ihtiyacını ortadan kaldırmamıştır. Çin’in ölçeği karşısında İngiltere ile AB’nin ayrı ayrı hareket etmesi, her iki tarafın da pazarlık gücünü ve yatırım çekme kapasitesini sınırlayabilir.

Ticaret, De-risking ve Ekonomik Güvenlik

Etkinliğin önemli politika sorularından biri, Çin’le ekonomik ilişkilerde açıklık ile güvenlik arasında nasıl bir denge kurulacağıdır. Son yıllarda Avrupa ve diğer Batılı aktörlerin söyleminde öne çıkan “de-risking” yaklaşımı, Çin’le bütün ekonomik ilişkileri kesmeyi ifade eden “decoupling” politikasından ayrılmaktadır. De-risking, özellikle ulusal güvenlik açısından kritik kabul edilen sektörlerde aşırı bağımlılıkların azaltılmasını, tedarik kaynaklarının çeşitlendirilmesini ve hassas teknolojilerin korunmasını amaçlamaktadır.

Bu ayrım önemlidir; zira Çin, Avrupa’nın en büyük ticaret ortaklarından ve küresel üretim ağlarının merkezlerinden biridir. İlaç hammaddeleri, elektronik bileşenler, nadir toprak elementleri, batarya girdileri ve çeşitli ara mallar bakımından Çin’le bağlantılı tedarik zincirlerinin kısa sürede ikame edilmesi kolay değildir. Tüm ilişkileri koparmaya yönelik bir politika, Avrupa şirketlerinin maliyetlerini arttırabilir, tüketicilere zarar verebilir ve küresel ticarette yeni bloklaşmaları hızlandırabilir.

Bununla birlikte, belirli alanlarda yüksek bağımlılıkların ekonomik baskı aracına dönüşebilmesi de göz ardı edilemez. Kritik minerallerin işlenmesi, ileri yarı iletken ekipmanları, telekomünikasyon altyapısı, veri güvenliği ve çift kullanımlı teknolojiler bu açıdan hassas başlıklardır. Avrupa’nın hedefi, her ürünü kendi sınırları içerisinde üretmek değil; kriz anlarında alternatif tedarikçilere, yeterli stoklara, yerli üretim kabiliyetine ve güvenilir ortaklarla kurulmuş ağlara sahip olmaktır.

Bu çerçevede, yatırım taraması ve ihracat kontrolleri de gündeme gelmektedir. Yabancı yatırımların güvenlik boyutunun incelenmesi, stratejik altyapıların kontrolünün korunması ve hassas araştırma sonuçlarının kötüye kullanımının önlenmesi meşru politika araçlarıdır. Ancak bu araçların kapsamı belirsiz ve aşırı geniş tutulursa bilimsel iş birliğini, girişimciliği ve yabancı yatırımları caydırabilir. Dolayısıyla, güvenlik değerlendirmelerinin açık ölçütlere, orantılı uygulamaya ve düzenli gözden geçirmeye dayanması gerekmektedir.

Araştırma Güvenliği ve Teknolojik İş Birliği

Panelin gündemindeki bir diğer kritik başlık, araştırma güvenliğinin uluslararası bilimsel iş birliğiyle nasıl bağdaştırılacağıdır. Üniversiteler ve araştırma merkezleri doğaları gereği uluslararası ağlara dayanır. Bilim insanlarının dolaşımı, ortak laboratuvarlar, akademik yayınlar ve teknoloji şirketleriyle kurulan ortaklıklar yeniliğin temel unsurlarıdır. Çin’in bilimsel kapasitesinin yükselmesi de Avrupa üniversiteleri açısından hem fırsatlar hem de riskler yaratmaktadır.

Fırsat boyutunda, iklim değişikliği, sağlık, enerji depolama, temiz teknoloji ve temel bilimler gibi alanlarda Çinli kurumlarla ortak çalışma yürütülmesi küresel sorunların çözümüne katkıda bulunabilir. Risk boyutunda ise hassas araştırmaların askeri amaçlarla kullanılma ihtimali, fikri mülkiyet ihlalleri, araştırma verilerinin güvenliği ve akademik ortaklıkların siyasi baskı araçlarına dönüşmesi gibi kaygılar bulunmaktadır.

Bu nedenle, araştırma güvenliği politikası, ülke veya köken temelli genel yasaklar yerine araştırmanın niteliğine, teknolojinin kullanım alanına, ortaklığın finansmanına ve veri erişim koşullarına odaklanmalıdır. Üniversitelerin risk değerlendirme kapasitesinin artırılması, araştırmacıların bilinçlendirilmesi, fikri mülkiyet sözleşmelerinin güçlendirilmesi ve hassas alanlarda şeffaf denetim mekanizmalarının kurulması daha dengeli bir yaklaşım sunabilir. Aksi takdirde bilimsel açıklığı koruma amacıyla kurulan kurumlar, farkında olmadan teknolojik güvenlik açıkları yaratabilir; aşırı kısıtlamalar ise Avrupa’nın yenilik kapasitesini zayıflatabilir.

İngiltere-AB Koordinasyonu ve Avrupa’nın Rekabet Stratejisi

Etkinliğin başlığında İngiltere ve Avrupa Birliği’nin birlikte anılması tesadüf değildir. Çin’in ekonomik ve teknolojik ölçeği karşısında Avrupa ülkelerinin tek tek hareket etmesi, hem iç pazarın parçalanmasına hem de uluslararası pazarlıklarda etkilerinin azalmasına neden olabilir. İngiltere ile AB arasında araştırma, standart belirleme, yatırım taraması, kritik mineraller ve tedarik zinciri güvenliği konularında daha yakın eşgüdüm kurulması, Avrupa’nın toplam kapasitesini artırabilir.

Bununla birlikte, koordinasyon, İngiltere’nin AB’ye yeniden kurumsal olarak yaklaşması veya iki tarafın bütün düzenlemelerde aynı çizgiye gelmesi anlamına gelmek zorunda değildir. Esas ihtiyaç, ortak çıkarların bulunduğu alanlarda düzenli diyalog ve pratik iş birliği mekanizmaları geliştirmektir. Üniversiteler arası ortak programlar, araştırma fonlarına erişim, kritik altyapı standartları, yatırım denetimi konusunda bilgi paylaşımı ve tedarik zinciri erken uyarı mekanizmaları bu iş birliğinin somut örnekleri olabilir.

Avrupa’nın başarılı bir rekabet stratejisi geliştirebilmesi için savunmacı ticaret önlemlerinin ötesine geçmesi gerekmektedir. Çin’den gelen rekabet baskısına tarifelerle yanıt vermek bazı sektörlerde kısa vadeli rahatlama sağlayabilir; fakat verimlilik, yenilik ve yatırım sorunlarını tek başına çözemez. Uzun vadeli strateji; enerji maliyetlerinin düşürülmesini, sermaye piyasalarının derinleştirilmesini, araştırma sonuçlarının ticarileştirilmesini, nitelikli iş gücünün yetiştirilmesini ve Avrupa ölçeğinde şirketlerin büyümesini desteklemelidir.

Ayrıca Avrupa’nın kendi iç pazarındaki düzenleyici engelleri azaltması önemlidir. Yeni teknoloji şirketlerinin farklı ulusal mevzuatlarla karşılaşması, ölçek ekonomisi yaratmalarını güçleştirebilir. Dijital hizmetler, yapay zekâ, enerji ve sermaye piyasalarında daha bütünleşik bir pazar, Avrupa firmalarının küresel ölçekte rekabet edebilmesine katkı sağlayacaktır. Bu noktada düzenleme kalitesi ile düzenleme yoğunluğu arasındaki farkı gözetmek gerekir: Güvenilir kurallar yenilikçiliği destekleyebilir; karmaşık ve öngörülemez kurallar ise yatırımı başka bölgelere yönlendirebilir.

Türkiye Açısından Değerlendirme

Chatham House panelinde tartışılan meseleler Türkiye açısından da doğrudan önem taşımaktadır. Türkiye, Avrupa sanayi ekosistemine güçlü biçimde entegre olmuş, Çin’le ticari ilişkileri genişleyen ve aynı zamanda kendi savunma, otomotiv, enerji ve teknoloji kapasitesini geliştirmeye çalışan bir ülkedir. Avrupa’nın Çin’e karşı rekabet stratejisi, Türkiye’nin dış ticaretini, yabancı yatırım çekme potansiyelini ve küresel değer zincirlerindeki konumunu etkileyebilir.

Türkiye açısından ilk fırsat, Avrupa’nın tedarik zincirlerini çeşitlendirme arayışında güvenilir bir üretim ve lojistik ortağı olabilmektir. Coğrafi yakınlık, sanayi altyapısı, Gümrük Birliği ilişkisi, genç iş gücü ve bazı sektörlerdeki üretim deneyimi Türkiye’ye avantaj sağlayabilir. Otomotiv, elektrikli araç bileşenleri, batarya, makine, savunma sanayii, elektronik ve yenilenebilir enerji ekipmanları bu açıdan değerlendirilebilecek alanlardır. Ancak bu fırsatın kalıcı bir rekabet avantajına dönüşmesi, yalnızca düşük maliyetli üretime değil, teknoloji geliştirme ve yüksek katma değer yaratma kapasitesine bağlıdır.

İkinci olarak, Türkiye, Çin’le ilişkilerinde ekonomik fırsatları korurken, stratejik bağımlılık risklerini dikkatle yönetmelidir. Çin yatırımlarının üretim, teknoloji transferi, ihracat ve yerel tedarikçi geliştirme bakımından sağlayacağı katkı somut biçimde değerlendirilmelidir. Yalnızca iç pazara satış veya kısa vadeli finansman sağlayan yatırımlar ile Türkiye’yi bölgesel üretim ve ihracat merkezi haline getirebilecek yatırımlar birbirinden ayrılmalıdır.

Üçüncü olarak, araştırma güvenliği ve teknoloji politikası Türkiye için de önem kazanmaktadır. Üniversiteler, teknoparklar ve özel sektör arasında geliştirilecek uluslararası ortaklıklar, fikri mülkiyetin korunması ve kritik teknolojilerin güvenliğiyle birlikte ele alınmalıdır. Türkiye’nin hem Avrupa, hem Asya ile bilimsel ve ticari bağlarını sürdürmesi mümkündür; ancak bu ilişkilerin şeffaf sözleşmelere, kurumsal risk analizine ve uzun vadeli ulusal teknoloji hedeflerine dayanması gerekir.

Son olarak, Türkiye, Avrupa’nın stratejik özerklik ve tedarik zinciri güvenliği tartışmalarını yalnızca dışarıdan izlememelidir. Gümrük Birliği’nin güncellenmesi, yeşil dönüşüm standartlarına uyum, karbon düzenlemeleri, dijital ticaret ve kritik hammaddeler gibi konularda Avrupa ile daha sistematik diyalog kurmak, Türkiye’nin rekabet gücünü arttırabilir. Çin ile ekonomik ilişkiler ve Avrupa ile kurumsal bütünleşme, zorunlu olarak birbirini dışlayan tercihler değildir; doğru sanayi politikasıyla iki yönlü ilişkiler birbirini tamamlayabilir.

Sonuç

Chatham House’un “Chasing China” başlıklı paneli, Çin’in yükselişinin artık yalnızca dış ticaret dengeleri veya jeopolitik nüfuz üzerinden değil, teknolojik üretim kapasitesi ve sanayi politikası üzerinden de değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. James Kynge’nin ileri araştırma alanlarına ilişkin değerlendirmesi, rekabetin bilimsel bilgi, insan kaynağı ve yenilik ekosistemleri düzeyine taşındığını göstermektedir. Bu tablo karşısında İngiltere ve Avrupa Birliği’nin temel sorunu, Çin’e karşı hangi ticari önlemi alacaklarından daha geniştir: Kendi üretkenliklerini, araştırma kapasitelerini ve stratejik sektörlerdeki dayanıklılıklarını nasıl artıracaklarıdır.

Panelin ortaya koyduğu politika çerçevesinde üç sonuç öne çıkmaktadır. Birincisi, Çin’le ekonomik ilişkileri tümüyle koparmak gerçekçi olmadığı gibi Avrupa’nın çıkarlarına da hizmet etmeyebilir; bunun yerine kritik alanlarda risk azaltma ve tedarik çeşitlendirmesi izlenmelidir. İkincisi, ekonomik güvenlik politikaları araştırma özgürlüğünü ve uluslararası iş birliğini gereksiz yere kısıtlamadan, hedefli ve orantılı biçimde uygulanmalıdır. Üçüncüsü, İngiltere ile AB’nin sanayi, teknoloji, yatırım ve araştırma güvenliği alanlarında daha yakın koordinasyon kurması, Avrupa’nın küresel rekabet gücünü artırabilir.

Panelin ortaya koyduğu politika çerçevesinde üç sonuç öne çıkmaktadır. Birincisi, Çin’le ekonomik ilişkileri tümüyle koparmak gerçekçi olmadığı gibi Avrupa’nın çıkarlarına da hizmet etmeyebilir; bunun yerine kritik alanlarda risk azaltma ve tedarik çeşitlendirmesi izlenmelidir. İkincisi, ekonomik güvenlik politikaları araştırma özgürlüğünü ve uluslararası iş birliğini gereksiz yere kısıtlamadan, hedefli ve orantılı biçimde uygulanmalıdır. Üçüncüsü, İngiltere ile AB’nin sanayi, teknoloji, yatırım ve araştırma güvenliği alanlarında daha yakın koordinasyon kurması, Avrupa’nın küresel rekabet gücünü arttırabilir. Bu bağlamda, ilerleyen yıllarda Breturn (Birleşik Krallık'ın AB'ye dönmesi) konusu da önem kazanabilir. 

Sonuç olarak, “Çin’in peşinden koşmak”, yalnızca Çin’in hızına yetişmeye çalışmak anlamına gelmemelidir. Asıl hedef, Avrupa’nın ve ortaklarının kendi teknolojik geleceklerini şekillendirebilecek kapasiteyi yeniden inşa etmeleridir. Bu da korumacı reflekslerden çok, uzun vadeli yatırım, verimlilik, yenilikçilik ve uluslararası koordinasyon gerektirmektedir.

Prof. Dr. Ozan ÖRMECİ