Rapport de la Commission du Parlement turc sur la solidarité nationale, la fraternité et la démocratie

 

Suite à la victoire du président Recep Tayyip Erdoğan et de son Parti de la justice et du développement (AKP/AK Parti), alliés au Parti d'action nationaliste (MHP), lors des élections présidentielles et législatives de 2023, le 1er octobre 2024, le Dr Devlet Bahçeli, dirigeant du MHP, parti des nationalistes turcs, a fait une annonce surprenante : il proposait qu'Abdullah Öcalan, fondateur du PKK et emprisonné depuis 1999, déclare la dissolution de l'organisation terroriste et prenne la parole lors de la réunion du groupe du parti pro-kurde DEM.

Bien que cette offre ait initialement suscité la surprise, l'évolution géopolitique en Syrie a progressivement mis en évidence la nécessité pour la Turquie d'établir un dialogue stratégique avec le PKK et le parti DEM afin d'empêcher les Kurdes de chercher des alternatives hors de Turquie. Dans ce contexte, le 12e président, Recep Tayyip Erdoğan, soutenant les déclarations de Bahçeli, a officiellement lancé le processus « Turquie sans terrorisme » (Terörsüz Türkiye) lors de son discours historique du 12 juillet 2025. Suite à ce discours, la « Commission nationale pour la solidarité, la fraternité et la démocratie » (Milli Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu) a été créée sous l'égide du président de la Grande Assemblée nationale de Turquie (TGNA), Numan Kurtulmuş, avec la participation des partis politiques représentés au Parlement, à l'exception du Bon Parti (İYİ Parti).

Tandis que la commission poursuivait ses travaux, l'organisation terroriste PKK, à l'appel de son chef emprisonné Abdullah Öcalan, a symboliquement déposé les armes en juillet 2025 et a déclaré son soutien au processus. En février 2026, ladite commission a publié son rapport sur cette question à l'issue d'une étude approfondie. Cet article résume ce rapport.

Le rapport

Ce rapport, un court ouvrage de 110 pages, se compose de sept sections, outre l’introduction et la conclusion. Ces sections sont les suivantes : « Travaux de la Commission », « Principaux objectifs de la Commission », « Racines historiques et droit de fraternité entre Turcs et Kurdes », « Points d’accord entre les personnes entendues par la Commission », « Dissolution et désarmement du PKK », « Propositions de réglementation juridique du processus » et « Propositions relatives à la démocratisation ».

Dans l’« Introduction », signée par le Président de la Grande Assemblée nationale de Turquie, Numan Kurtulmuş, il est indiqué que ce rapport, élaboré avec soin et en concertation avec le Parlement, vise à garantir la paix sociale et l’unité nationale en Turquie. Ce processus est indispensable pour mettre fin au terrorisme qui, depuis des années, constitue un obstacle majeur au développement et à la démocratisation du pays. Il est précisé que cette action est pleinement dans l’intérêt de la Turquie, dans un contexte de risques géopolitiques croissants et de tentatives de déstabilisation de la région par les puissances mondiales, et que la commission est consciente du caractère historique du travail qu’elle accomplit. Dans ce contexte, il est également indiqué qu’un nouveau modèle de paix et d’unité nationale, désigné comme le « modèle turc », sera présenté dans cette section.

Dans la première section, intitulée « Travaux de la Commission », les efforts déployés par les responsables politiques qui ont œuvré par le passé à la résolution du problème du terrorisme sont salués. Il y est affirmé que la Turquie, qui a perdu des dizaines de milliers de personnes à cause du terrorisme, souhaite désormais parvenir à une conclusion définitive et régler ce problème. Cette section souligne que le processus a en réalité débuté non pas avec le discours du chef du MHP, Devlet Bahçeli, mais avec les allocutions du président Erdoğan à Ahlat et Malazgirt les 25 et 26 août 2024, ainsi qu'avec son discours du Jour de la Victoire, le 30 août 2024. Après ces discours, la déclaration historique du chef du MHP, Devlet Bahçeli, est incluse, indiquant qu'il n'existe aucun désaccord au sein de la coalition au pouvoir sur cette question. Il est à noter qu'outre l'AKP, le MHP et le DEM, le CHP soutient également ce processus. Il est souligné que la commission a rencontré le ministre de la Défense nationale et le chef de l'Organisation nationale du renseignement, conformément aux autorités étatiques responsables de la sécurité. Il a été précisé que la mise en place de cette commission sous l'égide de la Grande Assemblée nationale de Turquie (TBMM), représentant la volonté de la nation, et sous la direction de son président, témoigne de sa légitimité démocratique. Le processus est guidé par une approche démocratique, inclusive et participative. Il a également été affirmé que la commission opère dans une perspective nationale et originale et œuvre pour la paix que mérite le peuple turc.

Dans la deuxième section, intitulée « Principaux objectifs de la Commission », il est souligné que l’objectif premier de la Commission est d’éradiquer complètement le terrorisme, de renforcer l’intégration sociale, de consolider l’unité et la fraternité nationales et de réaliser des progrès dans les domaines de la liberté, de la démocratie et de l’État de droit. Il est également précisé que la Commission respecte et adhère à la philosophie fondatrice, à la constitution, au fonctionnement démocratique et à la structure étatique unitaire de la République de Turquie. La Commission souligne son ambition de créer, par son action, une nouvelle conception, appelée « modèle turc ». Dans ce contexte, l’objectif principal est d’identifier et de mettre en œuvre les réglementations administratives et juridiques nécessaires à la réinsertion des membres d’organisations terroristes qui déposent les armes, tout en préservant l’ordre public. À cet égard, il est indiqué que les relations interethniques turco-kurdes doivent être améliorées, ce qui explique que cette fraternité séculaire a été mise à mal par le terrorisme. Dans ce contexte, il est expliqué que la fraternité turco-kurdo-arabe, soulignée par le président Erdoğan lors de son discours historique, est essentielle à la paix en Turquie et dans la région. Il a été affirmé que ce processus concerne directement la nation turque et que ceux qui, depuis des années, interprètent la politique à travers le prisme sécuritaire et étatique, n'ont pas su résoudre ce problème. De plus, il a été souligné que le terrorisme constitue une menace majeure pour le développement et la prospérité économique. Des calculs ont révélé que le terrorisme cause chaque année entre 140 et 240 milliards de dollars de dommages au pays, et il a été avancé que ce phénomène contribuerait également positivement à l'économie turque. Enfin, il a été souligné que ce processus est crucial, notamment pour les jeunes, afin de leur permettre d'envisager l'avenir avec espoir.

Le troisième chapitre, intitulé « Racines historiques et loi de fraternité entre Turcs et Kurdes », affirme d'emblée que le problème du PKK n'est pas qu'une simple question de sécurité, mais un enjeu complexe et multiforme. Malgré les racines historiques de la fraternité turco-kurde et la vaste expérience de gouvernance développée par les États turcs, des périodes seldjoukide et ottomane à nos jours, il est constaté que la « loi de fraternité » (kardeşlik hukuku) entre les peuples s'est affaiblie durant la période de terrorisme, et qu'il existe une volonté de raviver ce concept. Il est souligné que le bonheur des uns ne saurait reposer sur la souffrance des autres, et que des efforts sont déployés pour mettre en place un processus permettant à toutes les composantes de la société – Turcs, Kurdes, Arabes, Alévis et Sunnites – de s'épanouir. Dans ce contexte, l'accent est mis sur les valeurs partagées, telles que celles de Saladin Ayyubi, de Nur al-Din Zengi, du sultan Alp Arslan et du sultan Sencer, et sur la nécessité d'élaborer des projets communs pour un avenir partagé, fondés sur un passé commun. Enfin, il est avancé que la mise en œuvre de ces projets permettra d'instaurer la paix sociale.

Le quatrième chapitre, intitulé « Points d’accord parmi les personnes entendues par la Commission », souligne que la recherche, fondée sur l’analyse de contenu des transcriptions des discours et des entretiens menés au sein de la Commission, et conforme à la définition du « loi de fraternités », révèle la ferme volonté des différents segments et de leurs représentants de résoudre ce problème. Dans cette perspective, le « loi de fraternités » est présenté non pas comme un concept abstrait et émotionnel, mais comme une ressource conceptuelle et un fondement solide du « modèle turc ». Dans ce contexte, il est également indiqué qu’il existe un large consensus social sur cette question et que le processus ne vise pas uniquement l’élimination de l’organisation terroriste, mais plutôt la création d’un « modèle turc » par une approche globale. En conséquence, il est noté que des questions telles que la réglementation juridique et administrative et la démocratisation ont également été abordées, soulignant ainsi l’importance du sujet.

Le cinquième chapitre du rapport, intitulé « Dissolution et désarmement du PKK », souligne d'emblée que ce processus sera mené avec sérieux, en s'appuyant sur les conclusions des forces de sécurité, et explique ensuite qu'il se poursuivra grâce aux dispositions administratives et juridiques nécessaires. Le rapport met l'accent sur la réinsertion sociale des anciens terroristes désarmés, en insistant sur l'importance de l'éducation, de l'emploi, du soutien psychologique, des programmes de développement et de la coopération avec la société civile. Dans ce contexte, le rapport justifie sa démarche par le slogan « Protéger l'honneur du Kurde et la fierté du Turc ».

Dans le sixième chapitre, intitulé « Propositions de réglementation juridique concernant le processus », le rapport expose les principes fondamentaux qui guideront les démarches législatives. Selon ce rapport, le pouvoir, l'expérience et la structure représentative de la Grande Assemblée nationale de Turquie (TBMM) constituent le rempart le plus efficace contre les provocations. L'élément essentiel pour contrer les manœuvres internes et externes est la structure démocratique pluraliste de la Turquie. Dans ce contexte, les études ont pris en compte non seulement les acteurs politiques, mais aussi divers groupes et structures sociales. La commission a pour mission principale de définir le cadre juridique permettant de gérer les situations découlant du processus de désarmement de l'organisation. À cet égard, suite aux évaluations des partis politiques au sein de la commission, il est apparu possible de mener des études et d'élaborer une réglementation dans les domaines suivants :

1. Seuil critique : Le désarmement de l'organisation. L'étape la plus critique du processus est la constatation, par les services de sécurité de l'État, et la confirmation que l'organisation terroriste PKK a déposé les armes, ainsi que tous ses éléments, et s'est dissoute. La réussite du processus d'identification et de vérification marquera non seulement la fin de la menace que représente cette organisation armée, mais constituera également le point de départ de la mise en œuvre du cadre juridique et politique requis par la nouvelle situation. Le mécanisme d'identification et de vérification doit fonctionner selon des critères objectifs, mesurables, transparents et vérifiables, et en coordination avec les institutions étatiques compétentes. Il existe un consensus général au sein de la commission quant à la nécessité d'adopter des dispositions légales en cas de dissolution complète de l'organisation et de remise des armes.

2. Réglementation juridique pour renforcer l'intégration sociale : Afin de garantir le renforcement de l'intégration sociale, une réglementation juridique distincte, indépendante et temporaire est nécessaire pour gérer le processus de désarmement et ses conséquences. Il est recommandé que cette loi, élaborée parallèlement au processus de désarmement, soit suffisamment exhaustive pour éliminer complètement les conséquences de ce dernier et consolider les fondements de la démocratie. L'objectif de cette loi devrait être la réintégration sociale des personnes qui rejettent les armes et la violence, l'élimination définitive des armes et de la violence, ainsi que le traitement juridique et politique complet de la question. À cet égard, la loi ne devrait pas se limiter à déterminer le statut juridique des membres de l'organisation après leur désarmement. Elle devrait également viser une intégration juste, sûre et saine de ces personnes au sein de la société. La loi devrait tenir compte de la conscience publique et des sensibilités sociales, et son champ d'application devrait être clair, exhaustif et compréhensible, sans ambiguïté.

3. Statut des membres de l'organisation : Il est envisagé que, parallèlement à la législation indépendante et temporaire susmentionnée, un règlement puisse être élaboré en s'appuyant sur les dispositions du droit pénal afin de traiter la situation de ces personnes, et que des poursuites judiciaires soient engagées à leur encontre. La réglementation ne doit pas engendrer un sentiment d'impunité ni d'amnistie au sein de la société.

4. Intégration sociale : L'objectif du processus en cours est d'accompagner les membres de l'organisation dans leur transformation et leur intégration sociale, notamment par le dépôt des armes. Ce processus doit donc inclure un travail préparatoire visant à faciliter leur adaptation à l'ordre public et leur intégration sociale, notamment par des mesures leur permettant de subvenir à leurs besoins. La réussite de ce processus d'intégration sociale repose sur une conception inclusive et l'élaboration de politiques fondées sur la justice et l'égalité pour tous les segments de la société, et sur l'inclusion de chaque individu dans un avenir commun, avec des chances égales pour tous. L'amélioration des perspectives économiques et sociales doit être une priorité pour renforcer la capacité d'adaptation de la société. Dans ce contexte, il est prévu que les investissements réalisés jusqu'à présent dans la région, ainsi que les programmes économiques et sociaux, continueront d'être développés, étendus et enrichis.

5. Mécanisme de suivi et de compte rendu : La loi exige la création, au sein du pouvoir exécutif, d'un mécanisme de suivi et de compte rendu du processus auquel sont soumis les membres de l'organisation. L'identification et la vérification de ce mécanisme permettront de contrôler l'efficacité de la mise en œuvre et le niveau d'atteinte des objectifs. Ainsi, il sera possible de s'assurer du bon déroulement du processus et de prendre sans délai les mesures nécessaires. Le public sera informé à chaque étape. Dans le cadre des pouvoirs conférés par la loi au pouvoir exécutif, la coordination entre les institutions et organisations publiques doit être assurée afin de garantir la mise en œuvre effective du processus. Cette coordination est jugée nécessaire pour concrétiser les procédures et les principes de mise en œuvre du processus par le biais de réglementations secondaires, éviter toute confusion quant aux compétences et garantir l'uniformité des pratiques administratives. Il est jugé nécessaire que le pouvoir exécutif soumette les rapports établis à ce sujet à la Grande Assemblée nationale de Turquie.

6. Protection juridique des personnes impliquées dans le processus : Il est proposé que les personnes impliquées dans le processus en cours, y compris celles qui participent aux réunions de la Commission nationale de solidarité, de fraternité et de démocratie et qui formulent des avis, des suggestions et des évaluations, ainsi que celles qui participent aux travaux de la Commission et ses fonctionnaires, bénéficient d’une protection juridique pour leurs activités.

Le septième et dernier chapitre, intitulé « Propositions relatives à la démocratisation », présente des propositions en matière de démocratisation. Il souligne que le terrorisme et la violence constituent les problèmes les plus graves pour la démocratie et que ce processus contribuera à la cohésion sociale. Dans ce contexte, il est précisé que renforcer la cohésion sociale ne consiste pas à uniformiser les individus autour de pensées et d'identités communes. Il est avancé que la cohésion sociale se renforcera au sein d'une structure qui permet la coexistence de différentes opinions sur la base de valeurs démocratiques partagées, préserve le pluralisme et maintient la compétition politique. Dans ce contexte, les différences sont perçues comme une source de richesse plutôt que de conflit. Les propositions formulées dans ce cadre sont les suivantes :

1. Arrêts de la Cour européenne des droits de l'homme (CEDH) et de la Cour constitutionnelle : Conformément à la Constitution de la République de Turquie, les arrêts de la Cour constitutionnelle sont incontestablement contraignants pour les pouvoirs législatif, exécutif et judiciaire, les autorités administratives, ainsi que pour les autres institutions et les personnes physiques. De plus, le taux d'exécution des arrêts de la Cour européenne des droits de l'homme, dont la compétence est reconnue par la Turquie, est d'environ 90 %. Le taux d'exécution des États membres du Conseil de l'Europe est d'environ 80 %. Malgré ce taux élevé, le respect intégral des arrêts de la CEDH et de la Cour constitutionnelle est essentiel au renforcement de l'État de droit en République de Turquie. Par conséquent, les mécanismes existants visant à garantir le respect intégral des arrêts de la CEDH et de la Cour constitutionnelle doivent être renforcés et de nouveaux mécanismes efficaces mis en place. Dans ce cadre, il est recommandé de lever les obstacles liés aux formalités administratives et au fonctionnement du pouvoir judiciaire.

2. Réglementation relative au procès et à l'exécution des peines :

• Il est recommandé de réexaminer la législation relative à l'exécution des peines à la lumière de la jurisprudence de la CEDH et de la Cour constitutionnelle de Turquie, ainsi que des conventions internationales auxquelles nous sommes parties, et de la repenser en privilégiant la justice dans l'exécution.

• En particulier, les modalités d'exécution des peines, notamment les conditions de libération conditionnelle et la durée des peines, devraient être abordées selon une approche plus juste, équitable et globale, dans le respect des principes universels du droit pénal.

• Le système de sursis à l'exécution des peines devrait être réévalué, en tenant compte du fait que le droit à la vie prime sur tous les autres droits des détenus et des condamnés malades ou âgés.

• La structure et les processus décisionnels de l'administration pénitentiaire et des commissions de surveillance devraient être revus afin d'identifier les lacunes constatées dans la pratique.

• Conformément aux principes universels du droit et à la jurisprudence constante de la CEDH et de la Cour constitutionnelle de Turquie, il convient de veiller à ce que le jugement sans détention soit le fondement de toute procédure judiciaire. La législation doit être révisée en adoptant le principe que la détention est une exception, tout en respectant les conditions de détention prévues par la loi.

3. Réglementation relative à l'extension des droits et libertés :

• La législation devrait être révisée afin de supprimer les obstacles au plein exercice des droits et libertés fondamentaux, qui sont inhérents, inviolables et inaliénables, et constituent une composante essentielle de la dignité humaine.

• Il est proposé de réviser la loi sur les réunions et les manifestations afin d’étendre les droits et libertés tout en préservant leur essence.

• L'Institution turque des droits de l'homme et de l'égalité devrait être restructurée afin d'accroître son efficacité.

• Aucun acte non violent ne devrait être qualifié de crime terroriste, et les actions relevant de la liberté d'expression ne devraient pas être considérées comme des crimes terroristes.

• Dans ce contexte, il est proposé de réviser le Code pénal turc, la loi antiterroriste et la législation connexe afin de renforcer la liberté d'expression, conformément au principe de sécurité juridique.

• Tout en luttant efficacement contre l’incitation à la violence, les discours de haine et la propagande terroriste, les lois relatives à la presse et à l’audiovisuel devraient être révisées afin de garantir que toutes les critiques, objections et revendications, dans le respect des limites légales, soient protégées en tant que partie intégrante de la vie démocratique.

• Les prises de position qui ne dépassent pas les limites de la communication et relèvent de la critique ne constituent pas un délit. Les lois qui, dans la pratique, restreignent la liberté de la presse devraient être réexaminées au regard des principes de sécurité et de prévisibilité juridiques.

• Conformément aux principes de transparence, de participation démocratique, de démocratie interne aux partis, de pluralisme et de justice représentative, et en application de l’article 79 de la Constitution, il est proposé d’élaborer, par consensus entre les partis politiques, une nouvelle loi sur les partis politiques et de nouvelles lois électorales, afin de réglementer les procédures judiciaires générales et la justice électorale conformément aux principes de sécurité et de légalité.

• L’identité institutionnelle des partis politiques, éléments indispensables à la vie politique démocratique, devrait être protégée, et leurs lacunes et pratiques erronées devraient être examinées.

• Il est proposé d'élaborer une loi relative à l'éthique politique.

4. Collectivités locales :

• Il est possible d’organiser le système administratif de manière à le rendre plus démocratique et à lui conférer un cadre juridique plus rigoureux, afin de consolider les fondements de la démocratie.

• Il est proposé de modifier la législation afin de garantir que le pouvoir de contrôle administratif conféré par la Constitution soit exercé conformément aux exigences d’une société démocratique ; et que, dans les cas où le maire est destitué pour les motifs prévus par la loi, seules les élections municipales soient organisées.

La conclusion du rapport résume à nouveau les travaux de la Commission, en soulignant que ce rapport vise à contribuer à la paix et au développement de la Turquie.

Conclusion

En conclusion, ce rapport restera dans l'histoire comme un document politique bien intentionné, élaboré par les partis politiques de la Grande Assemblée nationale turque. Il convient de souligner les efforts considérables déployés pour son élaboration, ainsi que les suggestions concrètes qui en ont découlé. Celles-ci, ayant le consensus des partis politiques contributeurs, méritent un examen approfondi et doivent être détaillées par des universitaires experts. Nous souhaitons que ce processus aboutisse et que la Turquie devienne un pays plus pacifique et prospère, un modèle de démocratie pour toutes les sociétés musulmanes.

Prof. Dr. Ozan ÖRMECİ

Report of the Turkish Parliament's Commission on National Solidarity, Brotherhood, and Democracy

 

Introduction

Following the victory of President Recep Tayyip Erdoğan and his Justice and Development Party (AKP/AK Parti) along with the Nationalist Action Party (MHP) in the 2023 presidential and parliamentary elections, on October 1, 2024, Dr. Devlet Bahçeli, the wise leader of the MHP, the party of Turkish nationalists, made a shocking announcement, proposing that Abdullah Öcalan, the founder of the PKK, who had been imprisoned since 1999, declare the dissolution of the terrorist organisation and speak at the pro-Kurdish DEM Party's group meeting.

While this offer initially caused shock, over time, geopolitical developments in Syria revealed the need for Türkiye to establish a strategic dialogue with the PKK and the DEM Party to prevent Kurds from seeking alternatives outside of Türkiye. In this context, the 12th President, Recep Tayyip Erdoğan, in support of Bahçeli's statements, officially launched the "Türkiye Without Terrorism" or "Terrorless Türkiye" (Terörsüz Türkiye) process with his historic speech on July 12, 2025. Following this speech, the "National Solidarity, Brotherhood and Democracy Commission" (Milli Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu) was established under the leadership of the Speaker of the Turkish Grand National Assembly (TGNA), Numan Kurtulmuş, with the participation of the political parties represented in the parliament except the Good Party (İYİ Parti).

While the commission continued its work, the PKK terrorist organisation, upon the call of its imprisoned leader Abdullah Öcalan, symbolically laid down its arms in July 2025 and declared its support for the process. In February 2026, the aforementioned commission published its report on this matter following an extensive study. This article will summarise this report.

The Report

The report, a short book of 110 pages, consists of seven sections in addition to the "Introduction" and "Conclusion" sections. These sections are: "Commission's Work", "The Commission's Main Objectives", "Historical Roots and the Law of Brotherhood Between Turks and Kurds", "Areas of Agreement Among Those Heard by the Commission", "The Dissolution and Disarmament of the PKK", "Proposals for Legal Regulations Regarding the Process", and "Proposals Regarding Democratisation".

In the "Introduction" section signed by the Speaker of the Turkish Grand National Assembly, Numan Kurtulmuş, it is stated that this report, prepared with serious effort and consensus in the parliament, was prepared with the aim of ensuring social peace and national unity in Türkiye, and that this process is necessary to end the terrorism that has been a major obstacle to Türkiye's development and democratisation for years. It is stated that this action is entirely in Türkiye's interest in a period of increasing geopolitical risks and global powers attempting to destabilise the region, and that the commission is aware of the historic work it is undertaking. In this context, it is also stated that a new model of peace and national unity, defined as the "Turkish Model", will be described in this section.

In the first section, titled "Commission Work", the efforts of politicians who sought to resolve the terrorism problem in the past are praised, and it is stated that Türkiye, which has lost tens of thousands of people to terrorism, now wants to reach a definitive conclusion and resolve the issue. This section emphasises that the process actually began not with MHP leader Bahçeli's speech, but with President Erdoğan's speeches in Ahlat and Malazgirt on August 25-26, 2024, and also highlights his Victory Day speech on August 30, 2024. Following these speeches, MHP leader Devlet Bahçeli's historic statement is included, indicating that there is no disagreement among the ruling coalition's components on this issue. It is noted that, in addition to the AK Parti, MHP, and DEM Party, the CHP also supports the process, and it is stressed that the commission has held meetings with the Minister of National Defence and the Head of the National Intelligence Organisation, acting in harmony with the state elite responsible for security. It was emphasised that the commission's establishment under the auspices of the Turkish Grand National Assembly (TBMM), representing the will of the nation, and under the leadership of the TBMM Speaker, demonstrates its democratic legitimacy, and that the process is guided by a democratic, inclusive, and participatory approach. It was also stated that the commission operates with a "national" and "original" perspective and works to achieve the peace that the Turkish people deserve.

In the second section, titled "The Commission's Main Objectives", it is emphasised that the Commission's primary goal is to completely eradicate terrorism, strengthen social integration, consolidate national unity and brotherhood, and achieve progress in the areas of freedom, democracy, and the rule of law. It is also stated that the Commission respects and adheres to the Republic of Türkiye's founding philosophy, constitution, democratic functioning, and unitary state structure. The Commission emphasises its aim to create a new understanding, referred to as the "Turkish Model", through its work. In this context, the main objective is to identify and implement the necessary administrative and legal regulations governing the reintegration of members of the terrorist organisation who lay down their arms, while protecting public order. In this regard, it is stated that Turkish-Kurdish ethnic relations need to be improved, explaining that this centuries-old brotherhood has been damaged by the terrorism process. In this context, it is explained that the Turkish-Kurdish-Arab brotherhood, as emphasised by President Erdoğan in his historic speech, is necessary for the peace of Türkiye and the region. It was stated that this process directly concerns the Turkish nation, and that those who have interpreted politics for many years through a security-oriented, statist lens have failed to solve this problem. Furthermore, it was emphasised that terrorism poses a significant threat to development and economic prosperity. Calculations revealed that terrorism causes between $140 and $240 billion in damage to the country annually, and it was argued that this process would also contribute positively to the Turkish economy. Finally, it was underlined that this process is crucial, especially for young people, in helping them look to the future with hope.

In the third chapter, titled "Historical Roots and the Law of Brotherhood Between Turks and Kurds", it is first stated that the PKK problem is not merely a security issue, but a multifaceted and multi-layered problem. Despite the historical roots of Turkish-Kurdish brotherhood and the vast experience of governance developed by Turkish states from the Seljuk and Ottoman periods to the present day, it is noted that the "law of brotherhood" (kardeşlik hukuku) between the peoples has weakened during the period of terrorism, and that there is a desire to revive this concept. It is emphasised that the happiness of one cannot be built upon the suffering of another, and that efforts are being made to create a process where all segments of society—Turks, Kurds, Arabs, Alevis, and Sunnis—can be happy. In this context, emphasis is placed on shared values, such as those of Saladin Ayyubi, Nur al-Din Zengi, Sultan Alp Arslan, and Sultan Sencer, and on the need to develop common projects for a shared future based on a shared past. Finally, it is argued that implementing these projects will establish social peace.

In the fourth chapter, titled "Areas of Agreement Among Those Heard by the Commission", it is emphasised that the research, based on content analysis of the transcripts of speeches and interviews in the commission, in line with the understanding of "brotherhood law", reveals the strong will of different segments and their representatives to resolve this issue. From this perspective, "brotherhood law" is presented not merely as an abstract and emotional concept, but as a conceptual resource and strong foundation for the "Turkish Model". In this context, it is also stated that there is a strong social consensus on this issue and that the process is not solely based on the elimination of the terrorist organisation but rather an attempt to create a "Turkish Model" through a holistic approach. Accordingly, it is noted that issues such as legal and administrative regulations and democratisation were also discussed, highlighting the importance of the matter.

The fifth chapter of the report, titled "The Dissolution and Disarmament of the PKK", begins by emphasising that this process will be carried out seriously, based on the findings of the security forces, and then explains that it will continue with the necessary administrative and legal arrangements. The report highlights the reintegration of former terrorists who have transitioned to a disarmed state into society, emphasising the importance of education, employment, psychological support, development programs, and cooperation with civil society. In this context, the report explains its approach with the slogan "Protecting the honour of the Kurd and the pride of the Turk".

In the sixth chapter, titled "Proposals for Legal Regulations Regarding the Process", the report outlines the fundamental principles that will guide the legislative processes. According to the report, the power, experience, and representative structure of the Turkish Grand National Assembly (TBMM) are the strongest shield against provocations. The most important element in countering moves from within and outside is Türkiye's pluralistic democratic structure. In this context, not only political elements but also different social groups and structures have been included in the studies. The commission's important task is to determine the legal framework to manage the situation that will arise from the organisation's disarmament process. In this context, as a result of the evaluations of the political parties in the Commission, the possibility of conducting studies and making regulations under the following headings has emerged:

1. Critical Threshold: The Disarmament of the Organisation: The most critical threshold in the process is the determination and confirmation by the state's security units that the PKK terrorist organisation has laid down its arms with all its elements and has dissolved itself. The successful completion of the identification and verification process will not only mark the end of the armed organisation threat, but will also serve as a starting point for implementing the legal and policy framework required by the new situation. The identification and verification mechanism must operate in accordance with objective, measurable, transparent, and auditable criteria, and coordinate with relevant state institutions. There is a general consensus among all elements of the commission on the need to enact legal regulations during the organisation's complete dissolution and the surrender and abandonment of weapons.

2. Legal Regulations to Strengthen Social Integration: In order to ensure the strengthening of social integration, a separate, independent, and temporary legal regulation is needed to manage the process and its aftermath, along with the disarmament. It is recommended that the independent law to be addressed alongside the disarmament process be comprehensive enough to completely eliminate the consequences of the disarmament process and to strengthen the ground for democratic politics. The law; The aim should be to reintegrate individuals who reject weapons and violence into society, to permanently end weapons and violence, and to bring the issue entirely to a legal and political level. In this regard, the law should not only focus on determining and defining the legal status of organisation members after they lay down their arms. The law should also aim for the fair, safe, and healthy integration of these individuals into society. The law should consider public conscience and social sensitivities, and its scope should be clear, comprehensive, and understandable, not open to broad interpretation.

3. Status of Organisation Members: It is considered that, along with the independent and temporary law mentioned above, a regulation can be prepared using provisions from criminal and penal law to address the situation of these individuals, and that legal action must be taken against them. Legal regulations should not create a perception of impunity or amnesty in society.

4. Social Integration: The goal of the ongoing process is for organisation members to undergo a transformation that allows them to adapt to the social order by laying down their arms. Therefore, the process should include preparatory work to help individuals adapt to public order and integrate into society, including measures to enable them to sustain their lives. The healthy progress of the social integration process necessitates an inclusive understanding and the formulation of policies grounded in a sense of justice and equality across all segments of society, and in the inclusion of every individual in the common future with equal opportunities. Improving economic and social opportunities should be a priority for increasing society's capacity for adaptation. In this context, it is expected that investments made in the region so far, as well as economic and social programs, will continue to be developed, expanded, and enriched.

5. Monitoring and Reporting Mechanism: The law requires the creation of a mechanism within the executive branch to monitor and report on the process to which members of the organisation are subject. Through the identification and verification of this mechanism, the effectiveness of the implementations and the level of achievement of the objectives will be monitored. Thus, it will be observed whether the process is proceeding properly, and necessary measures can be taken without delay. In this context, the public will also be informed at every stage. Within the scope of the authority defined by law for the executive branch, coordination among public institutions and organisations should be ensured to ensure the effective implementation of the process. This is deemed necessary to concretise the procedures and principles for implementing the process through secondary regulations, to prevent confusion over authority, and to ensure uniformity in administrative practice. It is considered necessary for the Executive branch to submit the reports prepared on this matter to the Turkish Grand National Assembly.

6. Providing Legal Protection for Those Involved in the Process: It is proposed that those involved in the ongoing process, including those who participate in the meetings of the National Solidarity, Brotherhood and Democracy Commission and offer opinions, suggestions and evaluations, as well as those who take part in the Commission's work and its officials, be provided with legal protection for their activities.

The seventh and final chapter, titled "Proposals Regarding Democratisation", presents proposals related to democratisation. It emphasises that terrorism and violence are the most serious problems for democracy, and that this process will contribute to social cohesion. In this context, it is specifically stated that strengthening social cohesion does not mean shaping individuals around uniform thoughts and identities. It is argued that social cohesion will be strengthened in a structure that allows different views to coexist on the basis of shared democratic values, preserves pluralism, and maintains political competition. In this context, differences are seen as a source of richness rather than a source of conflict. The proposals made in this context are as follows:

1. Decisions of the European Court of Human Rights (ECHR) and the Constitutional Court: According to the Constitution of the Republic of Türkiye, there is no doubt that the decisions of the Constitutional Court are binding on the legislative, executive, and judicial branches, administrative authorities, and other institutions and individuals. Furthermore, the enforcement rate of the European Court of Human Rights' decisions, whose compulsory jurisdiction Türkiye has accepted, is approximately 90%. The enforcement rate of Council of Europe member states is approximately 80%. Despite this high rate, the importance of full compliance with the decisions of the ECHR and the Constitutional Court is evident in reinforcing the rule of law in the Republic of Türkiye. Therefore, existing mechanisms to ensure full compliance with the decisions of the ECHR and the Constitutional Court should be strengthened, and new, effective mechanisms should be created. Within the framework of ensuring compliance with these decisions, it is recommended that obstacles arising from administrative actions and the judiciary's functioning be removed.

2. Regulations Regarding Trial and Execution:

• It is recommended that the legislation on execution of sentences be reviewed in the context of the jurisprudence of the ECHR and the Constitutional Court of Türkiye, as well as the international conventions to which we are a party, and reconsidered on the basis that prioritises justice in execution.

• In particular, the execution processes of prisoners, including conditional release conditions and sentence lengths, should be addressed with a more just, equitable, and holistic approach within the framework of the universal principles of criminal law.

• The institution of sentence postponement should be evaluated, taking into account the fact that the right to life takes precedence over all other rights for sick and elderly detainees and convicts.

• The structure and decision-making processes of prison administration and observation boards should be reviewed, identifying shortcomings in practice.

• In line with the universal principles of law and the established jurisprudence of the ECHR and the Constitutional Court of Türkiye, care should be taken to ensure that trial without detention is the basis in all judicial processes. The legislation should be reviewed in accordance with the principle that detention is an exception, while adhering to the conditions for detention stipulated in the law.

3. Regulations Regarding the Expansion of Rights and Freedoms:

• Legislation should be reviewed with the aim of removing obstacles to the full and complete exercise of fundamental rights and freedoms, which are inherent, inviolable, and inalienable, and an indispensable part of human dignity.

• It is proposed that the Law on Meetings and Demonstrations be revised in a way that expands rights and freedoms while preserving the essence of the right.

• The Turkish Human Rights and Equality Institution should be restructured to increase its effectiveness.

• No non-violent act should be classified as a terrorist crime, and actions that should fall within the scope of freedom of expression should not be considered terrorist crimes.

• In this context, it is proposed that the Turkish Penal Code, the Anti-Terrorism Law, and related legislation be revised to strengthen freedom of expression within the framework of the principle of legal certainty.

• While effectively combating incitement to violence, hate speech, and terrorist propaganda, laws related to the press and broadcasting should be reviewed to ensure that all criticism, objections, and demands within legal limits are protected as an integral part of democratic life.

• Statements of opinion that do not exceed the limits of communication and are made for the purpose of criticism do not constitute a crime. Laws that, in practice, lead to results that restrict press freedom should be reviewed within the framework of the principles of legal certainty and predictability.

• In line with the principles of transparency, democratic participation, intra-party democracy, pluralism, and justice in representation; In accordance with Article 79 of the Constitution, it is proposed that a new Political Parties Law and new election laws be prepared through consensus among political parties, in order to regulate general judicial processes and election justice in line with the principles of certainty and legality.

• The institutional identities of political parties, which are indispensable elements of democratic political life, should be protected, and deficiencies and erroneous practices should be reviewed.

• The preparation of a Political Ethics Law is proposed.

4. Local Governments:

• It is possible to organise the administrative system in a way that is “more democratic and has a higher legal standard” in order to strengthen the foundation of democratic politics.

• It is proposed that the legislation be amended to ensure that the administrative oversight authority stemming from the Constitution is used in accordance with the requirements of a democratic society; and that in cases where the mayor is removed from office for reasons stated in the law, elections are held only by the municipal council.

The "Conclusion" section of the report summarises the Commission's work once again, emphasising that the report aims to contribute to Türkiye's peace and development.

Conclusion

In conclusion, this report has gone down in history as a well-intentioned political document prepared by the political parties in the Turkish Grand National Assembly. It should be emphasised that considerable effort was put into the report and that some concrete suggestions were identified. These should be carefully examined as issues on which the political parties contributing to the report agreed, and further detailed by expert academics. Our wish is for this process to be successfully completed and for Türkiye to become a more peaceful and prosperous country, serving as a model democracy for all Muslim societies.

Prof. Dr. Ozan ÖRMECİ

Okay Deprem Mülakatı: Rusya'da Güncel Gelişmeler (23.02.2026)

 

Uluslararası Politika Akademisi (UPA) Kurucu Genel Koordinatörü Prof. Dr. Ozan Örmeci, 23 Şubat 2026 tarihinde Rusya'da yaşayan Türk gazeteci, yazar ve siyaset bilimci Okay Deprem’le Rusya'daki güncel gelişmeler hakkında bir mülakat gerçekleştirdi. Aşağıdaki videodan bu mülakatı izleyebilirsiniz.

Nükleer Yayılma Riski Artıyor

 

Giriş

İngilizce “nuclear proliferation” adı verilen nükleer yayılma veya nükleer çoğalma[1], uluslararası güvenlik literatüründeki en önemli konu olmaya devam etmektedir. Bunun sebebi, nükleer silahlar ve genel olarak nükleer enerjinin klasik askeri yöntemler ve silahlardan çok daha öldürücü ve tehlikeli nitelikte olmasıdır. Bu bağlamda, son yıllarda yaşanan birkaç gelişme, nükleer yayılma tehlikesinin Soğuk Savaş’ın gergin anlarından bu yana daha önce hiç olmadığı kadar yükselmesine neden olmuştur. Bu yazıda, nükleer yayılmanın tarihçesi ve nükleer silah sahibi ülkeler hakkında kısaca bilgi verildikten sonra, nükleer yayılmanın neden günümüzde bu derece riskli bir seviyeye geldiği izah edilecektir.

Dünyada Nükleer Yayılmanın Kısa Tarihçesi

Dünyada nükleer silah yapımı için nükleer enerjiye yönelim, Naziler, Amerikalılar ve Sovyetlerin (Rusların) bu konuda çalışmalara başladıkları 1930’larda hızlanmıştır. Bu nedenle, 1938-1962 dönemine, literatürde, “nükleer çağın başlangıcı” adı verilir.[2] 1930’ların sonlarında, yeni bilimsel keşifler nükleer silahların üretilmesini mümkün kılmış ve sert ideolojiler bağlamında devletler arasında gelişen jeopolitik rekabet de bunların yayılmasına olanak sağlamıştır. İkinci Dünya Savaşı (1939-1945) sırasında, Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ve müttefikleri, Naziler başta olmak üzere demokrasi düşmanı radikal rejimlerin nükleer silah teknolojisini kendilerinden önce ele geçirmesinden endişe ediyordu. Sonuç olarak, Başkan Franklin D. Roosevelt döneminde, 1942 yılında ABD hükümeti tarafından başlatılan gizli bir araştırma projesi olan Manhattan Projesi kapsamında, Amerikalılar, nükleer silah üretmek için çalışmalara başladılar. Manhattan Projesi’nin başarısı ve savaşın sonlarında 1945 yılı Ağustos ayı başlarında Japonya’ya karşı iki defa nükleer silahların (atom bombasının) kullanılması ise, artık “nükleer çağ”ın resmen başladığını işaret ediyordu.

Savaşın ardından, 1949 yılında Stalin liderliğindeki Sovyetler Birliği’nin ilk atom bombasını başarıyla test etmesiyle, nükleer yarış ve nükleer savaş tehdidi de ufukta belirmiş oldu. Bu bağlamda, Başkan Dwight D. Eisenhower’ın Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’ndaki 1953 tarihli “Atoms for Peace” konuşmasıyla[3] bu konuda denetim çalışmaları da hızla gelişmeye başladı. Nitekim 1957’de Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı/Kurumu - IAEA (International Atomic Energy Agency) kuruldu.[4] 1962-1963 dönemindeki Küba Füze Krizi olayıyla ise, ilk kez dünyada nükleer bir felaketin nelere yol açabileceği konusunda uzman ve askerlerin ötesinde siyasetçiler ve halkın da bilgi sahibi olduğu bir tür bilinçlenme (uyanış) dönemi yaşandı. Bu sayede, nükleer silahların ve silah teknolojisinin yayılmasını önlemek, nükleer enerjinin barışçıl kullanımı için uluslararası iş birliğini teşvik etmek ve nükleer silahsızlanma hedefini ilerletmek amacıyla Birleşmiş Milletler’in çalışmaları sonucunda 1968 yılında imzaya açılan ve 1970’de yürürlüğe giren Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması (NPT) önemli bir dönüm noktası oldu. Günümüzde 19o civarında devlet tarafından imzalanan NPT (Nuclear Non-Proliferation Treaty) anlaşmasını[5] imzalamayan ülkeler İsrail, Pakistan, Hindistan, Kuzey Kore ve Güney Sudan’dır.

Gorbaçov ile Reagan 1987’de INF Anlaşması’nı imzalıyorlar

Ayrıca, nükleer silahlanmanın başını çeken iki süper güç statüsündeki devlet olan ABD ile SSCB (Rusya) arasında da bu tarihten itibaren nükleer savaş riskini azaltmak adına çeşitli görüşmeler başlamıştır. Bu görüşmeler neticesinde, 1971-1972 döneminde iki devlet arasında Stratejik Silahların Sınırlandırılması Görüşmeleri (Strategic Arms Limitation Talks-SALT) yapılmış ve anti-balistik füze sistemleri için karşılıklı ikişer tesise izin veren bir uzlaşı sağlanmıştır. 1972-1974 döneminde ise, SALT II süreciyle, Washington ile Moskova, çoklu savaş başlığı taşıyan füzelerin rakamsal tavanı konusunda bir uzlaşmaya varmışlardır. Ancak Ronald Reagan döneminde, ABD, Sovyetlerin kurallara uymadığını söyleyerek bu anlaşmadan caymıştır. Bunu müteakiben, 1987 yılında, iki devlet, Menzilli Nükleer Kuvvetler Anlaşması veya INF Anlaşması’na (Intermediate-Range Nuclear Forces Treaty) imza atarak, orta menzilli füzelerin yok edilmesinde uzlaşmış ve nükleer savaş başlıklarını yüzde 4 oranında azaltmak konusunda mutabık kalmışlardır. Soğuk Savaş’ın sona erdiği 1991 yılında, iki nükleer devlet, START I (Stratejik Silahların Azaltılması Anlaşması I) süreciyle stratejik saldırı silahlarının azaltılması ve sınırlandırılması konusunda da uzlaşmayı başarmışlardır. Bu anlaşma, nükleer başlıkları 1/3 oranında azaltması nedeniyle oldukça önemlidir. 1992’de, Sovyet ardılı ülkelerden Beyaz Rusya (Belarus), Kazakistan ve Ukrayna nükleer silahlarından vazgeçmeyi ve bunu Rusya’ya anlaşma koşullarında uzlaşarak devretmeyi kararlaştırmışlar ve bu sayede nükleer silahların yayılmaması yönünde yine bir eşik aşılmıştır. Bir diğer büyük dönüm noktası olan 1993’te ise, START II anlaşmasıyla (Stratejik Silahların Azaltılması Anlaşması II), ABD ile Rusya arasında karşılıklı olarak nükleer başlıkların 3.000-3.500 seviyesine indirilmesi kararlaştırılmıştır. 2010 yılında, bu anlaşma, iki tarafın da rızasıyla uzatılmıştır. Son olarak, 2017 yılında, Birleşmiş Milletler Konferansı, nükleer silahsızlanmayı teşvik etmek için tarihi bir uluslararası girişim olan Nükleer Silahların Yasaklanması Anlaşması’nı (TPNW) kabul etmiştir. O zamandan bu yana, nükleer silahların geliştirilmesini, test edilmesini, üretilmesini, stoklanmasını, konuşlandırılmasını, transferini, kullanımını ve kullanım tehdidini yasaklayan bu anlaşmayı yaklaşık 100 ülke imzalamıştır.

Nükleer Silah Sahibi Devletler

Dünyada nükleer silah teknolojisi, çok az ülkede bulunan nadir bir stratejik askeri ve teknolojik kapasitedir. Günümüzde, dünyada yalnızca 9 ülkede nükleer silahı üretimi mümkün olup, toplamda 12.331 civarında nükleer başlık bulunmaktadır.[6] 5.459 nükleer başlıkla Rusya en büyük nükleer güç durumundadır.[7] Rusya’yı 5.277 başlıkla ABD, 600 başlıkla Çin, 290 başlıkla Fransa, 225 başlıkla Birleşik Krallık (İngiltere), 180 başlıkla Hindistan, 170 başlıkla Pakistan, 90 başlıkla İsrail ve 50 civarında başlıkla Kuzey Kore (Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti) takip etmektedir.[8] 

Son yıllarda İran İslam Cumhuriyeti de nükleer enerji alanında yaptığı atılımla dikkat çekmiş ve uranyum zenginleştirme faaliyetleri sayesinde kendi imkânlarıyla nükleer silah yapımına oldukça yaklaşmıştır. Ancak İran’daki rejimin teokratik (İslamcı) niteliği ve Batı ve İsrail karşıtı duruşu nedeniyle, buna dünyada genelde sıcak bakılmamakta ve ABD ile İsrail’in yıllardır devam eden sabotaj faaliyetleri ve geçtiğimiz yıl gerçekleştirdikleri 12 Gün Savaşı (İran-İsrail Savaşı) kapsamındaki saldırılar dolayısıyla programda aksamalar ve gerilemeler yaşanmaktadır. Zira İran, günün birinde nükleer silah yapımını başarırsa, dünyada bu alanda gelişmiş teknolojiye sahip yalnızca 10 ülkeden biri haline gelecek ve stratejik anlamda büyük güç kazanacaktır.

Nükleer silahları olan 9 devlet

Nükleer silaha sahibi 9 ülke dışında, 5 ülkenin ise, kendi nükleer silah kapasiteleri olmasa da, ülkelerinde -NATO komutasında- nükleer silahlar konuşludur. Bu ülkeler; 35 nükleer başlıkla İtalya, 20 başlıkla Türkiye, 15 başlıkla Belçika, 15 başlıkla Almanya ve yine 15 başlıkla Hollanda’dır.[9] Bu NATO üyesi ülkeler dışında, bir ihtimal Rusya sayesinde halen nükleer başlıkları olabilecek bir devlet de Belarus veya Beyaz Rusya’dır. Bu ülkelerin de bir ölçüde nükleer koruma altında oldukları söylenebilir. Ancak elbette, komutanın kendi askeri kadrolarında olmaması, bu ülkeleri nükleer silah sahibi ülkelere kıyasla daha etkisiz kılan bir faktördür.

Topraklarında nükleer başlıklar bulunan 5 devlet

Güncel Riskler

Günümüzde, nükleer yayılma konusunun hararetle gündemde tutulmasının çok ciddi sebepleri bulunmaktadır. Bunları kısaca özetlemek gerekirse, şu başlıklar öne çıkacaktır:

1-) Kuzey Kore’nin NPT’den çekilmesi: Kuzey Kore, oldukça sert ve katı bir komünist rejime sahip olup, 2003 yılından beri NPT anlaşmasından çekilmiş durumdadır. Nükleer testleri ve balistik füze denemelerine devam eden Pyongyang rejimi, diğer devletlere neredeyse sıfır bağımlılık düzeyi olan otarşik yapısı nedeniyle, günümüzde dünyadaki en büyük nükleer risklerden birisini oluşturmaktadır.

2-) İran nükleer programı: İran, Şahlık döneminde başlatılan nükleer programını -devlet devamlılığı bağlamında- İslam Devrimi sonrasında da sürdürmüş ve 2020’lerde atom bombası yapacak uranyum zenginleştirme seviyesine yaklaşmıştır. 2015 yılında BM Güvenlik Konseyi’nin 5 daimi üyesi ve Almanya ile İran arasında JCPOA anlaşması imzalanmış ve bu konuda bir uzlaşıya ulaşılmıştır. Ancak Donald Trump’ın ilk Başkanlık döneminde, ABD, İsrail baskısıyla bu anlaşmadan çekilmiş, İran da bu durumda nükleer çalışmalarına ve uranyum zenginleştirme faaliyetlerine hız vermiştir. Geçtiğimiz yıl yapılan İsrail ve ABD saldırılarıyla İran’ın bu konudaki kapasitesinin kapasitesinin azaldığı düşünülse de, bu konuda kesin bir yargıya varmak zordur. İran’ın radikal rejimi nedeniyle, Tahran’ın atom bombaları yapması, kuşkusuz İsrail, ABD ve diğer bölge ülkeleri için oldukça riskli bir gelişme olacaktır. Dahası, İran’ın nükleer silahlara ulaşması, Suudi Arabistan ve Türkiye gibi başka iddialı bölge ülkelerini de bu konuda cesaretlendirebilir.

3-) Türkiye-Suudi Arabistan-Pakistan hattında riskli gelişmeler: Son birkaç aydır konuşulan ve söz konusu devletlerce reddedilmeyen bir husus, bu üç devlet arasında nükleer silahları olan Pakistan’ın desteğiyle, Suudi Arabistan ve Türkiye’nin de nükleer silah yapımına başlamasıdır. Bu konu henüz açıkça dillendirilmese de, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın nükleer silah yapımına sıcak baktığı bilinmektedir. Türkiye'nin bölgesel heveslerinin diğer bölge ülkelerince hoş karşılanmaması bağlamında, genel olarak uluslararası kamuoyunda Ankara'nın barışsever bir devlet olduğu düşünülse de, bunun bölgesel jeopolitik riskleri arttıracağı öngörülmektedir. Benzer şekilde, oldukça sert bir rejimi olan Suudi Arabistan'ın nükleer silahlara erişiminin de bölgesel riskleri tetiklemesi beklenebilir.

4-) ABD-Rusya anlaşmalarının süresinin dolması: Şubat 2026 itibariyle, ABD ile Rusya arasındaki START anlaşmasının süresi dolmuş[10] ve bilindiği kadarıyla henüz yeni bir anlaşma imzalanmamıştır. Ancak son dönemde bazı kaynaklar, bu konuda bir ön uzlaşının sağlandığını ve yakında anlaşmanın imzalanabileceğini iddia etmektedir.[11] Dünyanın iki en büyük nükleer gücünün yeniden bu konuda bir yarışa başlaması, kuşkusuz jeopolitik riskleri hızla arttıracaktır.

5-) Çin'in hızla nükleer başlıklarının sayısını arttırması: SIPRI’ye göre, birçoklarınca gelecekte ABD’nin yerine süper güç olması beklenen Çin, son bir yılda nükleer başlıklarını yüzde 20 seviyesinde arttırmış ve yalnızca bir senede 500’den 600 başlık seviyesine yükseltmiştir.[12] Çin, bu şekilde ihtiraslı olarak nükleer başlık üretmeye devam ederse, yakında diğer büyük güçlerin de bu konuda hareketlenmesi ihtimal dahilindedir.

Sonuç

Sonuç olarak, bu tablo, bize, bu konuda ilerleyen aylarda/yıllarda diplomatik girişimlere ciddiyetle ağırlık verilmesi gerektiğini göstermektedir. Öncelikle, süper güç olmaya doğru giden Çin’in de dahliyle, ABD-Rusya-Çin arasında nükleer başlıklar konusunda üçlü bir anlaşma yapılması daha doğru olabilir. Zira bu konuda Soğuk Savaş döneminden beri iki süper güç varken, Çin’in yükselişi nedeniyle ileride 3 büyük güçten söz etmek daha doğru olacaktır. Bu trendin farkında olarak, şimdiden üçlü bir uzlaşı ve anlaşmaya varmak daha doğru olabilir.

İkinci olarak, nükleer yayılmayı önlemek ve Ortadoğu’yu bir nükleer cephaneliğe çevirmemek adına, İran nükleer programı kısıtlanmalı ve benzer şekilde Suudi Arabistan ve Türkiye’nin de nükleer silah yapımı teşvik edilmemelidir. Bunun yerine, bu ülkelere güven ve barış içerisinde yaşayabilecekleri bir düzen vaat etmek bizce daha doğru olacaktır. Çünkü istikrarsız ve demokratik olmayan rejimleriyle ve bir kısmı fakir olan toplumlarıyla, Ortadoğu devletleri, nükleer silah konusunda güvenilebilecek aktörler değillerdir. 

Üçüncü ve son olarak, İsrail’in, ülkedeki radikal sağcı fanatiklerin “Samson seçeneği”[13] fantezilerinden kurtarılarak, Ortadoğu’da güvenliği sağlanmış ve komşularıyla iyi ilişkiler kuran demokratik ve barışçıl bir devlet haline getirilmesi şarttır. Bu bağlamda, Abraham Anlaşmaları’nın devamı ve Hamas’ın kontrolü dışında bir Filistin Devleti’nin kurulması bizce faydalı olacaktır. Bunlar, nükleer yayılma tehlikesi karşısında acilen yapılması gereken işlerdir.

Prof. Dr. Ozan ÖRMECİ

DİPNOTLAR

[1] https://education.cfr.org/learn/timeline/history-nuclear-proliferation.

[2] https://education.cfr.org/learn/timeline/history-nuclear-proliferation.

[3] https://www.youtube.com/watch?v=oxGSfOd1Dpc.

[4] https://www.iaea.org/.

[5] https://treaties.un.org/pages/showDetails.aspx?objid=08000002801d56c5.

[6] https://www.icanw.org/nuclear_arsenals.

[7] A.g.e.

[8] A.g.e.

[9] A.g.e.

[10] https://www.dw.com/tr/abd-rusya-anla%C5%9Fmas%C4%B1-bitti-n%C3%BCkleer-s%C4%B1n%C4%B1rlar-ortadan-kalkt%C4%B1/a-75801784.

[11] https://www.aa.com.tr/tr/dunya/axios-abd-ve-rusya-arasindaki-suresi-dolan-new-start-nukleer-anlasmasi-yenilendi/3821737.

[12] https://breakingdefense.com/2025/06/chinas-nuclear-arsenal-surges-20-in-one-year-reaching-over-600-warheads-sipri/.

[13] https://progressive.org/latest/the-samson-option-israels-plan-to-nuke-its-opponents-dilawar-20240624/.

Macaristan, Nisan Ayında Sandık Başına Gidiyor

 

Giriş

Son yıllarda Viktor Orban Başbakanlığında (2010-) Avrupa ve dünya siyasetinde adından sıkça söz ettirmeyi başaran Macaristan'da, genel seçimler, bu yıl 12 Nisan'da düzenlenecek. Bu şekilde, 199 sandalyeli Macaristan parlamentosunun yeni mensupları ve yeni hükümet belirlenecek. Anketler, bu defa muhalefetin daha şanslı olduğunu ortaya koymasına karşın, Donald Trump, Vladimir Putin, Recep Tayyip Erdoğan ve Benyamin Netanyahu güçlü sağ liderlerle kurduğu yakın dostluklar ve ülkesinde muhalif basına yönelik baskıcı politikalarıyla bilinen popülist lider Viktor Orban, bizce yine bir yolunu bulup seçimi kazanmaya en yakın adaydır. Ancak bu defa Orban'ın işi oldukça zordur; çünkü yalnızca ülke içerisindeki muhalefet değil, Avrupa ve Batı dünyasındaki demokratlar da Orban'ın aleyhine olabilecek bazı gelişmeleri tetiklemektedirler. Bu yazıda, 2026 Macaristan seçimleri kısaca analiz edilecektir.

Viktor Orban: Popülist Sağın Zirve İsmi

1963 doğumlu Macaristan Başbakanı Viktor Orban, 2003 yılından beri milliyetçi-muhafazakâr çizgideki Fidesz (Macar Yurttaş Birliği) partisinin lideridir. Komünist yönetim döneminde 1963 yılında Segeşvahervar'da doğan Orban, 1987 yılında Eötvös Loránd Üniversitesi'nde Hukuk okuyup mezun olmuştur. Daha sonra bir süre Pembroke Koleji'nde politika eğitimi alan Orbán, ülkesi Macaristan'da başlayacak olan 1989 Devrimleri öncesinde ülkesine dönmüş ve Macar Yurttaş Birliği (Fidesz) adlı siyasi öğrenci oluşumuna katılmıştır. Kısa sürede karizmatik kişiliği ve hitabet yeteneğiyle öne çıkan ve öğrenci hareketinin lideri haline gelen Orban, Fidesz'i yıllar içerisinde başlangıçtaki klasik liberal ve Avrupacı ideolojisinden çıkararak, popülist sağ ve milliyetçi-muhafazakâr bir çizgiye doğru kaydırmayı başarmıştır.

Viktor Orban

İlk kez 1998 genel seçimlerinde henüz 35 yaşındayken Fidesz'i zafere taşıyan ve András Hegedüs ile birlikte tarihin en genç Macar Başbakanı olan Orban, bu ilk Başbakanlığı (1998-2002) döneminde acemiliğinin kurbanı olmuş ve Amerikan silah şirketi Lockheed Martin'le alakalı bir skandal ve basın-yayın organlarına yönelik baskı politikalarının ABD ve Avrupa'da eleştirilmesi nedeniyle istediği kadar başarılı olamamıştır. Nitekim 2002 seçimlerini de partisi birinci sırada tamamlamasına karşın, Orban, seçim sonrasında Başbakanlığı muhalefetin adayı Péter Medgyessy'e kaptırmıştır. 2003 yılında partisinin başına geçen Orban, 2006 seçimlerinde de muhalefetin adayı Ferenc Gyurcsány'e geçilmiş ve yine çok istediği Başbakanlık koltuğuna oturmayı başaramamıştır.

Viktor Orban, siyasi çizgisini daha belirgin hale getirdiği ve adeta oyunun kurallarını iyice öğrendiği bu dönemde yaşadığı yenilgilerden dersler çıkarmış ve 2010 yılından itibaren adeta bir seçim kazanma makinesine dönüşerek, Macaristan liderliğini tekeline almıştır. Öyle ki, Orban ve partisi Fidesz, 2010 seçimlerini yüzde 52,73, 2014 seçimlerini yüzde 44,87, 2018 seçimlerini yüzde 49,27 ve 2022 seçimlerini yüzde 54,13 düzeyinde oy oranlarıyla ilk sırada tamamlamış ve Orban, üstüste 4 defa daha demokratik şekilde Başbakan seçilmiştir. Orban, bu yıllarda Avrupa sağı ve Avrupa şüphecisi popülizm akımının adeta sembol isimlerinden biri haline gelmiş ve dünya çapında popüler bir lidere dönüşerek, birçok ülkedeki popülist sağ lidere de ilham kaynağı olmaya başlamıştır.

2010'da yeniden başlayan Başbakanlığı döneminde NATO ve Avrupa Birliği (AB) üyesi ülkesini Rusya ve Türkiye gibi güçlü bağımsız devletlerin kudretli liderleriyle kurduğu "özel ilişkiler" temelinde daha da etkili bir konuma getiren Orban, o güne kadar dünya siyasetinde çok da bilinmeyen Macaristan'da marka bir isim haline gelerek halkın gönlünde taht kurmayı başarmıştır. Bu doğrultuda popülist mesajlar ve eylemlerle sivrilen Orban, yurt dışında yaşayan Macarlardan ve özellikle kırsal kesimden yoğun destek alarak gücünü ve popülaritesini daima korumuştur.

2026 Macaristan Seçimleri

Öncelikle şunu söylemek gerekir ki, 2026 genel seçimlerinde Başbakan Orban ve Fidesz'in işi hiç de kolay değildir. Çünkü 2022'de büyük bir blok halinde seçime girmesine karşın hüsran yaşayan muhalefet, bu defa seçimlere çok iyi hazırlanmış ve karizmatik bir aday bularak sandıkta etkili olmaya çalışmaktadır. Dahası, Avrupa Birliği (AB) ve Ukrayna kaynaklı olarak yaşanan bazı jeopolitik gelişmeler de Orban hükümeti için olumlu nitelikte değildir. 

12 Nisan 2026 tarihinde yapılacak olan seçimlere henüz hayli vakit olmasına karşın, 2026 Şubat ayı başında yapılan güncel bazı anketlere göre, bu seçimde Orban karşıtı muhalefetin birleştiği merkez-merkez sağ çizgideki popülist TISZA (Saygı ve Özgürlük) Partisi, genç ve karizmatik siyasetçi Peter Magyar liderliğinde seçimi ilk sırada bitirmek için daha güçlü bir adaydır. Öyle ki, 21 Kutatóközpont, IDEA ve Publicus gibi bazı saygın kamuoyu araştırma şirketlerinin güncel bulgularında, TISZA, Fidesz'in anlamlı bir farkla önünde seçimi kazanmak için favori parti durumundadır. Ancak Nézőpont'un araştırması da, Fidesz ve Başbakan Orban'ı muhalefetin halen kısmen önünde ve birinci sırada göstermektedir. Bu durum, seçimin oldukça yakın sonuçlanabileceğini ve her iki partinin de yüksek oy oranlarına ulaşacağını düşündürmektedir. 

Peter Magyar

1981 doğumlu genç bir siyasetçi olan Magyar, eski bir Fidesz mensubu ve Başbakan Orban'ın taktiklerini çok iyi bilen bir isimdir. Dahası, Magyar, uzunca bir süre Macaristan Adalet Bakanı olarak görev Judit Varga'nın eski kocası ve ülke çapında tanınan popüler bir siyasetçidir. Bir skandal sonrası Fidesz'den istifa ederek, 2024 yılında, 2020 yılında Attila Szabo liderliğinde kurulmuş olan TISZA'ya katılan ve kısa sürede partinin başına geçen Magyar, 2024 Avrupa Parlamentosu seçimlerinde partisiyle yüzde 30 civarında oy alarak dikkatleri üzerine çekmiş ve muhalefetin yeni umudu haline gelmiştir. TISZA, Avrupa'nın merkez sağ partilerinin üye olduğu Avrupa Halk Partisi (EPP) çatı partisine mensup merkezi bir parti olmakla birlikte, son aylarda ulusal çıkarlar nedeniyle AB-Mercosur ticaret anlaşması ve benzeri bazı konularda EPP ile sorunlar yaşamakta ve giderek Orban ve Fidezs'e benzemektedir.

Seçimler öncesinde TISZA adına bazı olumlu gelişmelerin yaşandığını da bu noktada belirtmek gerekir. Öncelikle, Peter Magyar'ın eski bir kız arkadaşıyla ilişki yaşarken gizlice çekildiği anlaşılan seks kasedinin basına sızdırılması, ilginç bir şekilde TISZA ve Magyar'ın halk desteğinin artmasına yol açmıştır. Magyar, "bal tuzağı" olarak nitelendirdiği olay nedeniyle polise suç duyurusunda bulunurken, koyu Katolik kesimler dışında bu olayın Magyar ve partisine ciddi bir zarar vermesi beklenmemektedir. İkinci önemli gelişme ise Ukrayna ile alakalıdır. Budapeşte, Rusya-Ukrayna Savaşı'nda Moskova'yı kollayan tutumu nedeniyle Kiev yönetiminden büyük eleştiri alırken, Ukrayna, kısa bir süre önce Macaristan'a petrol sevkiyatını durdurma kararı almıştır. Bu, seçimler öncesinde Macaristan'da petrol fiyatlarının yükselmesine ve seçmen memnuniyetsizliğinin artmasına neden olabileceği için, Fidesz adına iyi bir gelişme değildir. Bunun üzerine, Başbakan Orban da, Avrupa Birliği'nin Ukrayna'ya yapacağı 90 milyar avro (euro) düzeyindeki kredi paketini bloke edeceklerini açıklamıştır. Ukrayna'yı "şantaj" yapmakla suçlayan Orban yönetimi, Druzhba boru hattı üzerinden Ukrayna'dan Macaristan’a petrol transitinin yeniden başlamasını blokajı kaldırmak için şart koşmuştur. Üçüncü ve son olarak, Orban ve sağ popülizmin Avrupa'nın merkezi ülkelerinde ve Brüksel'de son dönemde giderek AB'nin geleceği adına abartılı bir tehdit gibi algılanmasının yarattığı risklerden de söz edilebilir. Oysa özünde bir popülist olan Orban ne ülkesini AB'den çıkarmaya çalışmakta, ne de Batı blokunun politikalarına büyük bir engel teşkil etmektedir. 

Orban ve Donald Trump

Ancak elbette tüm gelişmeler Orban ve Fidesz aleyhine de değildir. Öncelikle, ABD'deki Donald Trump yönetiminin Orban'a desteği ortadadır. İlk Başkanlık döneminde de Orban'ı daima öven Trump, bu seçim öncesinde de iktidara olan desteğini açıkça ilan etmiştir. Hatta ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio da, ABD yönetiminin kritik genel seçimlerde Macaristan Başbakanı Victor Orban'ın başarısına "derinden bağlı" olduklarını açıklamıştır. Rubio, ABD-Macaristan ilişkilerinin "altın çağ dönemi"nden geçtiğini de söyleyerek, Başkan Trump'ın Başbakan Orban'ın başarısını kendi başarısı gibi gördüğünün altını çizmiştir. Bu durum, Arjantin'de Javier Milei'nin Trump desteğiyle kısa süre önce kazandığı sandık zaferi de hatırlanırsa, Fidesz adına güzel bir haber olabilir. İkinci olarak, Macaristan uzmanı Türk akademisyen Doç. Dr. Emre Saral'ın Uluslararası Politika Akademisi (UPA) okurları için verdiği görüşe göre, iyi bir taktisyen olan ve güçlü bir PR (halkla ilişkiler) ekibiyle çalışan Orban, seçim öncesinde yine "woke" karşıtı popülist bir söylemle desteğini arttırabilir. Saral, yurt dışındaki Macar diyasporası ve kırsal kesimde Orban'ın daha etkili olmasını da bu noktada Fidesz adına olumlu faktörler olarak öne çıkarmaktadır. 

Sonuç

Sonuç olarak, 10 milyona yakın kısıtlı nüfusu ve mütevazı bütçesine karşın Viktor Orban'ın karizmatik popülist liderliği ile son yıllarda uluslararası siyasetin eksen ülkelerinden biri haline gelmeye başlayan Macaristan'da, 12 Nisan 2026 genel seçimleri kıyasıya bir rekabete sahne olacaktır. Seçim sonucunu öngörmek elbette mümkün değildir; ancak Şubat 2026 itibariyle muhalefet biraz daha avantajlı gözükmektedir. Buna karşın, Macaristan uzmanları, Başbakan Orban ve partisi Fidesz'in son düzlükte atak yaparak seçimi kazanabileceklerini vurgulamaktadır. Her ne olursa olsun, Türk dostu ve Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) gözlemci üyesi Macaristan'ın başarılı olması ve demokrasisini ve ekonomisini daha da geliştirmesi en büyük dileğimizdir.

Kapak fotoğrafı: Atlatszo

Prof. Dr. Ozan ÖRMECİ