Décision de 'nulité absolue' pour le congrès du CHP de 2023

La 36e chambre civile de la Cour d'appel régionale d'Ankara a conclu à la nullité absolue du congrès du CHP de 2023 (38e congrès ordinaire). Elle a ordonné la destitution du président du CHP, Özgür Özel, et la réintégration à titre conservatoire de l'ancien président, Kemal Kılıçdaroğlu. Cette décision a surpris la nouvelle direction du CHP, qui avait remporté une victoire éclatante aux élections locales de 2024 face au parti au pouvoir, l'AKP. Kemal Kılıçdaroğlu reprendra ainsi la tête du parti. De plus, cela entraînera la réintégration des membres du Conseil du Parti et du Haut Conseil de Discipline élus lors du 37e Congrès ordinaire, tenu les 25 et 26 juillet 2020. En conséquence, les 20e, 21e et 22e Congrès extraordinaires du CHP, ainsi que le 39e Congrès ordinaire, qui ont tous élu le gouvernement d'Özgür Özel, sont également annulés.

Cette décision fait suite à des enquêtes sur des irrégularités lors du 38e congrès ordinaire du parti en 2023. Parmi ceux qui ont dénoncé ces irrégularités figure Lütfü Savaş, ancien chef du parti au sein de la municipalité métropolitaine de Hatay. La vive controverse suscitée par cette décision tient au fait qu'en plus de changer la direction du principal parti d'opposition, le CHP, elle annule les résultats validés par le Conseil électoral suprême (YSK), dont les décisions n'avaient jamais été contestées ni modifiées auparavant. De ce fait, l'opposition dénonce un véritable « coup d'État politique » perpétré au mépris de la Constitution. Désormais, Özgür Özel et son équipe pourraient tenter de contourner cette procédure en convoquant un nouveau congrès extraordinaire. Ils pourraient également opposer une résistance physique et créer des obstacles afin d’empêcher Kılıçdaroğlu et son équipe de retourner au siège du parti. Cependant, dans le contexte du système politico-juridique turc actuel, le retour de Kılıçdaroğlu à la tête du CHP est attendu.

Kılıçdaroğlu disposera de plusieurs options. La première, et la plus logique, serait de parvenir à un accord avec la direction d'Özgür Özel, de préparer le parti aux prochaines élections et d'adopter une nouvelle direction reflétant un certain équilibre ou un compromis entre les deux camps. Dans ce cas, Kılıçdaroğlu pourrait tenter d'apaiser la réaction de l'ancienne administration en désignant İmamoğlu ou Özel comme candidat à la présidence. Cependant, cette option est plus difficile à mettre en œuvre compte tenu des réactions hostiles à l'égard de Kılıçdaroğlu. Une autre possibilité serait que Kılıçdaroğlu purge l'équipe d'Özgür Özel de la direction du parti, voire du parti lui-même, et reprenne le contrôle avec des délégués de son choix. Dans un tel scénario, il est possible que le CHP se scinde en deux et que plusieurs personnalités, dont Özgür Özel et Ekrem İmamoğlu, s'orientent vers la création d'un nouveau parti politique. Une troisième possibilité est qu'Özel et son équipe poursuivent leur rôle d'opposition interne, permettant ainsi au parti de maintenir ses activités politiques sans scission. Cependant, si aucun compromis n'est trouvé après un incident aussi grave, le risque de scission du parti demeure important.

L'impact de cet événement sur la politique turque sera sans aucun doute une augmentation de la méfiance à l'égard de l'opposition. Dans un contexte où le succès du président Recep Tayyip Erdoğan et de son parti est remis en question en raison de graves difficultés économiques, l'image fragmentée, divisée et problématique de l'opposition renforcera la position du parti au pouvoir auprès de l'électorat. En effet, l'électeur turc moyen, qui accorde une grande importance à la stabilité, aura du mal à croire qu'un parti d'opposition incapable de se souder puisse gouverner le pays sereinement. Par conséquent, cet événement constitue indéniablement un tournant historique qui ouvre la voie à un troisième mandat présidentiel pour Erdoğan. Dans ce contexte, on peut également penser que le président pourrait décider de convoquer des élections anticipées à l'automne prochain, à la suite de quelques avancées dans le processus « Turquie sans terrorisme » (Terörsüz Türkiye) et de quelques améliorations économiques ponctuelles.

Les événements récents en Turquie illustrent les régressions démocratiques observées dans les démocraties lors de périodes marquées par l'ascension de dirigeants populistes influents et par la concentration du pouvoir. Bien entendu, la Turquie renouera avec la démocratie dans les années à venir et sortira de cette période de transition. Toutefois, les causes de cette situation doivent être recherchées dans les périodes précédentes, notamment : l'intensification de la compétition et des conflits géopolitiques à l'échelle mondiale ; le désir de revanche des groupes islamistes et kurdes autrefois marginalisés ; le succès d'Erdoğan, qui comprend parfaitement l'opinion publique ; et la méfiance engendrée par l'incapacité de l'opposition à proposer un programme de gouvernance solide. Nous souhaitons que la Turquie surmonte les obstacles majeurs à ce processus, tels que l'adoption d'une constitution civile et le démantèlement de l'organisation terroriste PKK, et qu'elle achève sa préparation en vue de la prochaine étape.

Prof. Dr. Ozan ÖRMECİ

'Absolute Nullity' Decision for the 2023 CHP Congress

 

The 36th Civil Chamber of the Ankara Regional Court of Appeals concluded that the CHP's 2023 congress (38th ordinary congress) was "absolutely void"; it ordered the removal of CHP Chairman Özgür Özel from office and the reinstatement of former chairman Kemal Kılıçdaroğlu as a precautionary measure. The decision came as a shock to the new CHP leadership, who were very successful in the 2024 local elections by defeating the ruling AK Parti. The decision will lead to Kemal Kılıçdaroğlu's return as the party's chair. Moreover, this will lead to the reinstatement of the members of the Party Council and the High Disciplinary Board who were elected at the 37th Ordinary Congress held on July 25-26, 2020. In that sense, the 20th Extraordinary Congress of the CHP, the 21st Extraordinary Congress, the 22nd Extraordinary Congress, and the 39th Ordinary Congress, all of which elected Özgür Özel's administration, have also been cancelled.

The decision was based on allegations of irregularities at the party's 38th ordinary congress in 2023. Among those voicing these allegations was Lütfü Savaş, the party's former municipal leader of Hatay Metropolitan Municipality. The reason the decision has generated so much controversy is that, in addition to changing the leadership of the main opposition party, CHP, it also annulled the results accepted by the Supreme Election Board (YSK), whose decisions had never been questioned or altered before. In this respect, opposition circles claim that this is a kind of "political coup" carried out in defiance of the constitution. From now on, Özgür Özel and his team may try to circumvent this process by calling a new extraordinary congress. They may also create physical resistance and obstacles to prevent Kılıçdaroğlu and his team from returning to the party headquarters. However, within Türkiye's current legal-political system, Kılıçdaroğlu's return to the CHP chairmanship is expected.

Kılıçdaroğlu will have several different options. The first and most logical option would be to reach an agreement with Özgür Özel's leadership, prepare the party for the next elections, and adopt a new party leadership that reflects a kind of balance or compromise between the two. In such a situation, Kılıçdaroğlu could try to appease the previous administration's reaction by declaring İmamoğlu or Özel as the presidential candidate. However, this is more difficult to achieve due to the reactions against Kılıçdaroğlu. Another possibility is that Kılıçdaroğlu purges Özgür Özel's team from the party leadership and even from the party itself, and regains control of the party with delegates of his own choosing. In such a scenario, it is possible that the CHP will split in two, and many figures, including Özgür Özel and Ekrem İmamoğlu, will move towards forming a new political party. A third possibility is that Özel and his team continue as an internal party opposition, allowing the party to maintain its political activities without splitting. However, if a compromise is not reached after such a harsh incident, the possibility of the party splitting is quite strong.

The impact of this event on Turkish politics will undoubtedly be an increase in distrust towards the opposition. In an environment where the success of President Recep Tayyip Erdoğan and his party is being questioned due to serious economic problems, the opposition's fragmented, divided, and problematic image will strengthen the ruling party's hand in the eyes of the electorate. This is because the average Turkish voter, who places great importance on stability, will not have strong faith that an opposition party unable to achieve internal unity can govern the country smoothly. Therefore, this event is, without a doubt, a historic turning point that paves the way for Erdoğan's third term as President. In this context, it is also thought that the President may decide to hold snap elections in the coming autumn months, following a few positive steps in the "Terror-Free Türkiye" (Terörsüz Türkiye) process and partial economic improvements. 

In conclusion, recent events in Türkiye exemplify the democratic regressions seen in democracies during periods marked by the rise of highly successful and powerful populist leaders and the concentration of power. Of course, Türkiye will return to democracy in the coming years and emerge from this transitional period. However, the reasons for this period must be sought in previous periods, including: the intensification of geopolitical competition and conflicts worldwide; the desire for revenge from Islamist and Kurdish groups who were previously marginalised in the country; Erdoğan's success as a leader who understands public sentiment well; and the distrust created among the public due to the opposition's inability to present a sound governance program. Our wish is for Türkiye to overcome critical hurdles in this process, such as the adoption of a civilian constitution and the dismantling of the terrorist organisation (PKK), and to complete its preparations for the next period.

Prof. Dr. Ozan ÖRMECİ

ABD'nin Küba Ablukası Sürüyor

Halen Ortadoğu ve İran gündemiyle daha yoğun hemhal olmasına karşın, ABD'deki Donald Trump yönetimi, yıl başında icra edilen Venezuela'daki başarılı Maduro Operasyonu'ndan da cesaret alarak, 66 yılı aşkın süredir önemli bir ideolojik hasmı olarak gördüğü Küba'ya yönelik ablukasını sürdürüyor. Öyle ki, yıl başından beri Küba'ya uygulanan sert petrol ablukası nedeniyle Küba'da yaşam koşulları giderek ağırlaşırken, ABD mahkemeleri de, 1996'da yaşanan bir olay nedeniyle Küba eski Devlet Başkanı Raul Castro ve diğer üst düzey bazı Kübalı yetkilileri "ABD vatandaşlarını öldürmek amacıyla komplo kurmaktan" suçlayan bir iddianame hazırladılar. Bu yazıda, ABD'nin Küba politikası ve olası senaryolar değerlendirilecektir.

Soğuk Savaş döneminden beri Vietnam'la birlikte ABD'nin en büyük kabusu olan Küba, ABD'nin burnunun dibinde komünist bir rejim olarak, kendi imkânlarıyla ayakta kalabilen etkili bir siyasi entite olmayı başarmış; dünya çapında sempati toplayan bir devlet hâline gelerek adeta Amerikan emperyalizminin gururunu inciten bir örnek olmuştur. 1959 Devrimi'nin ardından Fidel Castro önderliğinde yeni ve SSCB yanlısı bir rejim inşa eden Küba, ilginç bir şekilde ABD'ye çok yakın olmasına karşın komünist rejimini ve iç istikrarını koruyabilmiş; sağlık sistemi ve boks gibi bazı olimpik spor alanlarında da kayda değer ölçüde başarı kazanmayı bilmiştir. Bu nedenle Fidel Castro'ya defalarca suikast düzenleyen ve her seferinde başarısız olan ABD, Başkan J. F. Kennedy döneminde denediği Domuzlar Körfezi çıkarmasında da hüsrana uğramıştır. Ancak 1962-1963 dönemindeki Küba Füze Krizi'nde daha başarılı olan ABD, Küba'ya Sovyet yapımı nükleer başlıkların yerleştirilmesini durdurabilmiştir.

Fidel ve Raul Castro

Soğuk Savaş'ın ardından tüm dünyada komünist rejimler çökerken bile ayakta kalmayı başaran Küba rejimi, Oliver Stone gibi bazı Amerikalıların dahi hayranlığını kazanan Fidel Castro öncülüğünde ilginç bir şekilde ideolojik yapısını korumuş ve aradan geçen bunca yıla rağmen yıkılmamıştır. Castro'nun vefatının ardından kardeşi Raul Castro başa geçerken, 2018 yılında 3. Devlet Başkanı Miguel Diaz-Canel olmuştur. Barack Obama döneminde ABD ile ilişkileri ısınan Küba, ABD ile karşılıklı olarak diplomatik temsilcilikleri açmış ve ABD'den Küba'ya gelen turist sayısında muazzam bir artış yaşanmıştır. Küba rejimi de bu ortamda sınırlı ölçülerde serbest ve özel mülkiyete imkân tanımış ve kiliselerin açılmasına izin vermiş; hatta bu dönemde ABD'nin 50 yıllık ambargoyu kaldırması bile ciddi şekilde gündeme gelmiştir. Ancak Obama'nın ardından başa geçen Donald J. Trump, Soğuk Savaş'tan kalma ideolojik düşmanlıkları canlandırmış ve Küba ile yakınlaşma sürecini tersyüz ederek, hızlı bir şekilde Havana rejimine düşmanlık politikasını sertleştirmiştir.

Miguel Diaz-Canel

Başkan Trump'ın ikinci döneminde ise, hem Trump'ın eski ABD'yi çağrıştıran ideolojik ve emperyal politikaları (Monroe Doktrini'ne Trump eki veya Donroe Doktrini de deniyor), hem de Dışişleri Bakanı Marco Rubio'nun bu konudaki şahin duruşu nedeniyle, Washington'ın Küba'ya yaklaşımı daha da sertleşmiştir. Nitekim ABD, Başkan Trump'ın 30 Ocak'ta imzaladığı kararname sonrasında Küba'ya yönelik enerji ablukası uygulamaya başlamış ve ülkeyi deniz yoluyla kuşatarak, buraya petrol ve gaz tankerlerinin yanaşmasına engel olmuştur. Bu nedenle, Küba'da ciddi bir enerji krizi yaşanmış ve Küba Enerji ve Madenler Bakanı Vicente de la O Levy, ABD ablukası nedeniyle çok zorda olduklarını itiraf etmiştir. Küba'da rejim değişikliğini hedefleyen ve halkı komünist devletiyle karşı karşıya getirmek isteyen Trump yönetimi, bu doğrultuda çalışmalarına özellikle bu yıl ağırlık vermiştir. Venezuela'daki rejimin ehlileştirilmesinin ardından Küba'yı daha da izole eden Washington, bu yönde hem askeri, hem de istihbari çalışmalarını hızlandırmış; ancak İran Savaşı nedeniyle dikkati son aylarda biraz olsun Ortadoğu'ya kaymıştır. Buna karşın, Küba'daki enerji ablukası politikası sürmekte ve halkın yaşam koşulları giderek daha da zorlaşmaktadır. 

İşte böyle bir ortamda, Amerikan mahkemeleri, Küba eski Devlet Başkanı Raul Castro ve üst düzey bazı yetkilileri Küba'nın 1996'da insani yardım grubu "Brothers to the Rescue"ya (Kurtarma Kardeşleri) ait uçakları düşürmek ve Amerikan vatandaşlarını öldürmekle suçlayan bir iddianame hazırlamıştır. Konu hakkında açıklama yapan ABD Adalet Bakan Vekili Todd Blanche, "Bugün, Raul Castro ve diğer bazı kişileri 4 ABD vatandaşını öldürmek amacıyla komplo kurmakla suçlayan bir iddianameyi duyuruyoruz" ifadelerini kullanarak iddianameyi duyurmuştur. Söz konusu iddianamenin 23 Nisan 2026 tarihinde Miami bölgesinde görev yapan bir büyük jüri tarafından kabul edildiği bilgisini paylaşan Blanche, Küba asıllı Amerikalıların yoğun olarak bulunduğu salonda ABD vatandaşlarına yönelik suçların cezasız kalmayacağını vurgulamıştır. Bill Clinton'ın Başkanlığı döneminde yaşanan olay sırasında Silahlı Kuvvetler Bakanı olarak görev yapan Fidel Castro'nun kardeşi Raul Castro, bugün 95 yaşında olmasına karşın, bu iddianame nedeniyle ABD tarafından yakalanmaya çalışılabilir. Bu da, ABD'nin Küba işgali senaryolarını akla getiren oldukça riskli bir jeopolitik konjonktüre işaret etmektedir.

Küba Devlet Başkanı Miguel Diaz-Canel, suçlamaların yasal temelden yoksun ve siyasi nitelikte olduğunu açıklamasına karşın, Küba'da alarm zilleri çalmaya başlamıştır. Küba rejimi, bu olayın hava sahalarının korunması nedeniyle yaşandığını vurgulamakta ve Castro'nun bu yönde özel bir emri olmadığının altını çizmektedir. Ancak artan tansiyon nedeniyle şimdilerde Maduro Operasyonu'nu akla getiren bir senaryonun Küba'da da yaşanması riski artarken, Küba asıllı ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio da Kübalıları ülkelerindeki rejimi değiştirmeye davet etmiştir. Bu konuda bir haber yayınlayan BBC, 30 yılı aşkın bir süre önce yaşanan ve Küba savaş jetlerinin sivil Amerikan uçaklarını düşürdüğü bu olay nedeniyle ABD'nin Küba'daki sertlik politikasında el yükselttiğini ve rejimi değiştirmek için harekete geçtiğini vurgulamıştır.

ABD yönetiminin bu konuda neler yapabileceğini ilerleyen günler gösterecektir. Ancak ABD'de yakında başlayacak Dünya Kupası gibi bir uluslararası etkinlik sırasında savaş yapılması akla yatkın bir ihtimal olmadığı için, ABD'nin öncelikle Hürmüz Krizi ve İran Sorunu'nu çözmeye çalışacağı, daha sonrasında ise Küba'ya odaklanacağı iddia edilebilir. Ancak elbette herşeyi farklı yapmaya gayret eden ABD yönetiminin uluslararası teammüllere ne derece uyacağı da tartışmalı bir husustur. Ayrıca Küba'daki rejimin de Çin ve Rusya desteği olmadan uzun süre enerjisiz ayakta kalabilmesi hayli zordur. 

Prof. Dr. Ozan ÖRMECİ

Birleşik Krallık'ta Hükümet Krizi

 

Muhafazakâr Partili Başbakan David Cameron'ın Avrupa Birliği'nde kalınması yönünde propaganda yaptığı, ancak beklenmedik bir şekilde AB'den ayrılma ile sonuçlanan 2016 Brexit referandumu ile başlayan kaotik bir sürece giren Birleşik Krallık (İngiltere), her ne kadar bu süreci 2020 yılı başında Avrupa Birliği'nden resmi olarak ayrılarak barışçıl bir şekilde atlatsa da, bu dönemden itibaren siyasi istikrarsızlıkla anılan ve sık sık seçimlerin ve Başbakan değişikliklerinin yaşandığı bir devlet haline geldi. Öyle ki, 2016'dan bu yana, Birleşik Krallık, tam 3 genel seçim (2017, 2019, 2024) gördü ve 6 farklı Başbakan (David Cameron, Theresa May, Boris Johnson, Liz Truss, Rishi Sunak ve Keir Starmer) tarafından kısa sürelerle yönetildi. Her ne kadar demokrasilerde sandık ve iktidar değişikliği sorunlara çare olarak düşünülse de, günümüzde Birleşik Krallık'ta bir Başbakan'ın ortalama 1,6 yıl görev yapabildiği göz önünde bulundurulduğunda, bu durum siyasi sistemde ciddi bir soruna işaret etmektedir.

2024 yılı genel seçimlerinde Keir Starmer liderliğindeki İşçi Partisi'nin yüzde 34 civarında oy almasına karşın Avam Kamarası'nda çok ciddi bir çoğunluk sağlaması, bu nedenle Birleşik Krallık'taki siyasi istikrarsızlığa son verebilecek önemli bir dönüm noktası olarak yorumlanmıştı. Ancak geçen 2 yıllık süreçte, Başbakan Starmer da iyi niyetine karşın ülkedeki siyasi kutuplaşma ve aşırı sağın yükselişinden olumsuz etkilenmişe benziyor. Daha da olumsuz bir husus ise, İşçi Partisi'nin kendi içerisinde yaşanan gelişmeler... Bu yazıda, Türkiye ve uluslararası basında yer alan haberler doğrultusunda, 2026 Birleşik Krallık hükümet krizi analiz edilecektir.

Wes Streeting

Birleşik Krallık'ta son birkaç gündür yaşanan krizi tetikleyen olay, 2026 yerel seçimlerinde İşçi Partisi'nin yaşadığı hüsran olmuştur. Öyle ki, yerel seçimlerde uluslararası gözlemcilerce göçmenlere yaklaşımı nedeniyle genelde aşırı sağcı olarak yorumlanan Nigel Farage ve Birleşik Krallık Reform Partisi-Reform UK'in başarısı, geleneksel iki partili sistemin merkezi aktörleri olan İşçi Partisi ile Muhafazakâr Parti cephelerinde ciddi endişelere yol açmıştır. Nitekim bu seçimlerde İşçi Partisi (Labour), İngiltere genelindeki 136 yerel yönetimde bulunan 2.403 sandalyenin 1.406'sını kaybetmiş; bu durum da parti içinde büyük bir tartışma ortamını ve çözülmeyi tetiklemiştir.

Bu sonuçların ardından Başbakan Starmer'a yönelik tepkiler, ilginç bir şekilde muhalefet partilerinden ziyade hükümetin ve partisinin içinden yükselmiştir. Starmer'ın sırtına saplanan en büyük hançer ise, kuşkusuz, partinin genç ve yükselen isimlerinden Sağlık Bakanı Wes Streeting'in istifası olmuştur. İstifa mektubunda "Starmer'ın liderliğine güvenini yitirdiğini" açıklayan Streeting, İşçi Partisi liderliğine adaylığını ilan etmiş ve yakın geçmişte yaşanan Brexit sürecinin felaket sonuçlara yol açtığını iddia etmiştir. Ancak Streeting'in parti içi bir liderlik yarışını başlatabilmesi için partinin meclis grubunun yüzde 20'sinin, yani 81 milletvekilinin istifasını sağlaması gerekmektedir. Streeting'e destek veren vekillerin sayısının ise şimdilik 44 civarında olduğu düşünülmektedir. Yaşanan bu hükümet krizinde şu ana kadar 1 Kabine Bakanı (Cabinet Minister), 4 Bakan Yardımcısı (Junior Ministers) ve 4 Bakan danışmanı (Ministerial aides/PPS) hükümetteki resmî görevlerinden istifa etmiş; milletvekilliği bazında ise 1 İşçi Partisi milletvekili (Josh Simons), Andy Burnham'ın önünü açmak için doğrudan koltuğundan istifa edeceğini açıklamıştır.

Andy Burham

Bu ortamda parti içi liderlik tartışmalarında adı geçen bir diğer isim ise partinin deneyimli isimlerinden Greater Manchester Belediye Başkanı Andy Burham'dır. Yıllardır partide üst düzey görevler üstlenen Burham da AB'ye ilerleyen yıllarda dönmeye sıcak bakmaktadır. Bu süreçte ayrıca, istifalar üzerine, Kıbrıs kökenli İşçi Partisi milletvekili Nesli Çalışkan Konut Bakanı Yardımcılığı'na atanmıştır. Başbakan Yardımcısı David Lammy ise, tüm baskılara karşın Başbakan Starmer'ın bir istifa takvimi sunmayacağını ve görevine devam edeceğini açıklamıştır. Başbakan Starmer da istifa iddialarını yalanlamıştır. Bu ortamda, eğer parti içi muhalefet gerekli çoğunluğa ulaşırsa, yakında bir İşçi Partisi kurultayı düzenlenerek bu kurultayda Andy Burnham veya aday olabilirse Wes Streeting seçilerek Başbakanlığa atanabilir. Bir diğer ihtimal, kurultayı Sir Keir Starmer'ın kazanması ve görevine devam etmesidir. Ancak şu an için seçimli kurultayın olacağına dair bir karar alınamamıştır. Bu nedenle, krizin yatışması şimdilik en güçlü senaryo olarak değerlendirilebilir. 

Nesli Çalışkan

Yaşananlar, Birleşik Krallık'ta Brexit sonrası istikrarlı bir siyasi ortamın henüz oluşmadığını düşündürmektedir. Normal takvimde sonraki genel seçimlere daha 3 yıl varken bu yaşananlar, elbette olağan değildir. Bu da, Başbakan Starmer'a duyulan güvensizliği ortaya koymaktadır. Nitekim YouGov verileri de, Başbakan'ın iyi yönetemediğine yönelik algının toplumda yüzde 70 düzeyinde olduğunu göstermektedir. Bunun sebebi ise, Starmer'ın demokrat kişiliği ve gösterişsiz tarzı kadar, uluslararası siyasette Donald Trump ve Nigel Farage gibi popülist ve gösterişçi liderlerin prim yaptığı istisnai bir dönemden geçilmesi olabilir. Ayrıca son yıllarda Birleşik Krallık'ın ekonomik büyüme oranlarındaki yavaşlama (ortalama yüzde 1'in altında büyüme oranları) da bu tepkilerde etkili olabilir. Ancak aslında İşçi Partisi hükümeti işsizliği azaltmada başarılı olmuş ve yeniden işsizlik oranlarını yüzde 5'in altına indirmeyi başarmıştır. Enflasyonun da yalnızca yüzde 3 düzeylerinde olduğu ve Birleşik Krallık'ın bu yıl Hindistan'ı geçerek dünyanın en gelişmiş 5. ekonomisi haline geldiği de düşünülürse, Labour hükümetinin başarısız olduğunu iddia etmek haksızlık olur. Dahası, Birleşik Krallık, kısa süre önce Türkiye ile çok kritik mahiyette bir Stratejik Çerçeve Anlaşması'na imza atmış ve Brexit sonrasında da yalnız bir devlet olmadığını herkese göstermiştir. Bu nedenle, Birleşik Krallık'ta yaşananları geçici bir kriz olarak değerlendirmek daha doğru olabilir. Ancak elbette bu konuda İşçi Partisi içinde neler yaşanacağını zaman gösterecektir. 

Sonuç olarak, Birleşik Krallık, görünürdeki krizlere karşın, ABD-Çin denkleminde kartlarını dengeli dağıtan ve yalnızca tek bir tarafa bağımlı kalmamaya gayret eden çok stratejik ve etkili bir orta güç olmaya devam etmektedir. Bunun devamı için ise, NATO ittifakının dağılmaması ve Birleşik Krallık'ın yön gösterdiği şekilde Rusya ile Ukrayna'nın bağımsızlığı ve Avrupa'nın güvenliği için mücadeleye devam etmesi, Londra-Washington hattında sorunların giderilmesi ve stratejik müttefikliğin sürdürülmesi, ABD-Çin rekabetinde İngiltere'ye Çin kaynaklı daha yoğun yatırımların çekilmesi, yükselen güç Hindistan'la yakın ilişkilerin sürdürülmesi, Avrupa Birliği ile her alanda yakın iş birliğini garanti eden bir ilişki formülünün geliştirilmesi ve Türkiye gibi diğer etkili orta güçlerle stratejik anlaşmalar yapılması gibi siyasalar uygulanmaktadır/uygulanmalıdır.

Prof. Dr. Ozan ÖRMECİ

Kishore Mahbubani'den Yeni Söyleşi: ABD vs. Çin

 

Kishore Mahbubani (1948-), Singapurlu ünlü bir diplomat ve akademisyendir. Hint asıllı bir aileden gelen Mahbubani, ülkesi Singapur’da uzun yıllar boyunca Dışişleri Bakanlığı’na bağlı bir diplomat olarak çalışmış ve ülkesi adına Birleşmiş Milletler Daimi Temsilciliği gibi üst düzey görevlerde bulunmuştur. Mahbubani, Ocak 2001-Mayıs 2002 döneminde Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi Başkanlığı görevini de yürütmüştür. Diplomatlığı süresince akademik kariyerine de devam eden Mahbubani, Singapur Ulusal Üniversitesi’ne (National University of Singapore) bağlı Lee Kuan Yew Okulu’nda (Lee Kuan Yew School of Public Policy) Dekanlık yapmış ve Kamu Politikaları Profesörü olmuştur. 1991-1992 döneminde Harvard Üniversitesi’nin Uluslararası İlişkiler Merkezi’nde (Center for International Affairs) araştırmacı olarak da çalışan Singapurlu diplomat ve akademisyen, Singapur Ulusal Üniversitesi’nin Asya Araştırmaları Enstitüsü’nde ders vermeye devam etmekte ve İtalya’daki Bocconi Üniversitesi’nin mütevelli heyetinde de yer almaktadır.

Şu sıralar ABD Başkanı Donald Trump'ın Çin ziyareti vesilesiyle Çin Halk Cumhuriyeti Devlet Başkanı Şi Cinping'le görüşmesiyle gündeme gelen ABD-Çin ilişkileri ve Çin yükselişi konusunda dünyada en önde gelen otoritelerden biri olan Mahbubani, bu konuda The New Asian Hemisphere: The Irresistible Shift of Global Power to the East (2008), Has the West Lost It?: A Provocation (2018), Has China Won?: The Chinese Challenge to American Primacy (2020), The Asian 21st Century (2022) ve Living the Asian Century: An Undiplomatic Memoir (2024) gibi önemli kitaplara da imza atmıştır. İşte bu Mahbubani, geçtiğimiz gün katıldığı bir internet söyleşisinde ABD-Çin ilişkilerine dair güncel değerlendirmelerini dinleyiciler ve okurlarıyla paylaşmıştır. Bu yazıda, bu programda ifade edilen görüşler özetlenecektir.

15 Mayıs 2026 tarihinde Bloomberg networkü YouTube kanalında yayınlanan ve Britanyalı gazeteci Mishal Husain'in hazırlayıp sunduğu popüler "The Mishal Husain Show" programına konuk olan Mahbubani, konuşmasına ilk olarak dünya tarihinde ABD ile Çin'in günümüzdeki gelişmişlik ve güç seviyelerine ulaşan iki devletin daha önce rekabet etmediklerini söyleyerek başlamakta ve bu yönüyle 21. yüzyıldaki ABD-Çin rekabetinin Soğuk Savaş'taki ABD-SSCB rekabetinden bile daha etkili olduğunu düşünmektedir. Büyük güç rekabetinin ve jeopolitik mücadelenin asla barışçıl olmadığını düşünen ve sıfır toplamlı bu oyunda devletlerin rekabete girmelerini doğal karşılayan Mahbubani, buna karşın bu rekabetin nasıl yönetileceği konusunda farklı görüşler olabileceğini belirtmektedir. ABD'de Demokrat (Joe Biden) veya Cumhuriyetçi (Donald Trump) yönetimlerde son dönemde Çin'in yükselişinin durdurulması konusunda herhangi bir fikir ayrılığı olmadığının altını çizen Singapurlu deneyimli devlet adamı, Çin'in yükselişinin artık durdurulmasının mümkün olmadığını söyleyerek, Washington'ın bu konuda engelleyici bir tutum almasının daha olumsuz sonuçlara yol açacağını iddia etmektedir. Çin'in büyük güç rekabeti açısından yükselişinin/güçlenmesinin yavaşlatılmasının tek yolunun Pekin yönetiminin kendi halkına daha fazla yatırım yapması olduğunu düşünen Mahbubani, bu konuda Çin'in hâlen gelişmiş Batılı ülkelerden çok geride olduğunu kabul etmektedir. İklim değişikliği ve benzeri küresel sorunlarla mücadele konusunda da Çin'in desteğinin gerekli olduğunu ima eden ünlü diplomat ve yazar, bu nedenle iki süper güç arasında sert bir rekabet yerine çeşitli iş birliklerini de içeren daha düzeyli bir rekabet modelini öne çıkarmaktadır. Bunun nedeni ise günümüzde 193 devletin çeşitli düzeylerde birbirlerine bağımlı olmaları ve yalnızca kendi ulusal çıkarları temelinde hareket edememeleridir. 

Daha sonra 1993 APEC Zirvesi'nde iki ülke liderleri Bill Clinton ve Jiang Zemin'in gergin bir ortamdaki görüşmelerini aktaran Kishore Mahbubani, kendisinin de katıldığı bu görüşmede Clinton'ın Zemin'e sıcak yaklaştığını anımsatmaktadır. Seçim kampanyası döneminde, önceki Başkan George H.W. Bush'un 1989 Tiananmen Olayları sonrasında Çin'e yeterince sert davranmamasını çok sert sözlerle (Pekin'in kasapları/butchers of Beijing) eleştirmiş olmasına rağmen, Clinton'ın bu tavrının ilişkilerin normalleşmesinde önemli rol oynadığını vurgulayan Mahbubani, Soğuk Savaş döneminde asıl rakibi SSCB'yi mağlup etmek için ABD'nin Çin'le diyalog ve yakınlaşma politikası başlattığını anımsatmaktadır. Buna emsal olan ve pek bilinmeyen bir tarihsel husus olarak 1981 yılında ASEAN ülkeleri ile Çin arasındaki Kamboçya (Pol Pot) tartışmasında Washington'ın Pekin'e arka çıkması örneğini veren Singapurlu konuşmacı, ABD açısından jeopolitik rekabette demokrasi ve insan haklarının nasıl arka planda kalabileceğini de bu şekilde ifade etmektedir. 

ABD'nin günümüzde Çin'le rekabette tek taraflı ve diğer ülkeleri, hatta müttefiklerini bile pek önemsemeyen tavrını SSCB'nin Soğuk Savaş'taki hatalı politikalarına benzeten Mahbubani, o dönemde ABD toplumunun çok dinamik, Sovyet toplumunun ise statik olduğunu; şimdilerde ise ABD siyasi ve ekonomik sisteminin hantallığı ve başarısızlığı nedeniyle Amerikan halkının ekonomik refah açısından giderek geriye gittiğini açıklamaktadır. Bu nedenle Çin'le topyekun bir jeopolitik mücadeleye girmenin ABD açısından da çok vahim sonuçları doğuracağını belirten Singapurlu uzman isim, ABD'nin de Çin'e benzer şekilde toplumunun altta kalmış kesimlerinin yaşam ve refah seviyelerini yükseltmeye gayret etmesini önermektedir. Çin'in halkının sosyoekonomik seviyesini yükseltmede son birkaç on yılda inanılmaz bir başarı gösterdiğini ve yaklaşık 800 milyon insanı fakirlikten orta sınıfa çıkardığını anlatan Mahbubani, buna karşın ABD'nin de siyasal ve bireysel özgürlükler konusunda Çin'e kıyasla çok daha iyi durumda olduğunu belirtmektedir. Fakat 3000 yılı aşan Çin siyasi kültürünün ABD ve Batılı ülkelerden farklı olduğunu aktaran Singapurlu konuşmacı, Çin'de kaos ve istikrarsızlığın tarihsel olarak en olumsuz senaryo olarak değerlendirildiğini ve Çin halkının bu nedenle daha istikrarlı ama daha az özgür bir rejimi daima tercih ettiklerini/edeceklerini düşünmektedir. 

Soru üzerine, Çin'in özellikle Doğu Türkistan (Sincan) bölgesinde son yıllarda açtığı ve Batılı basın-yayın organlarında sıklıkla eleştirilen eğitim kampları hakkındaki görüşlerini de açıklayan Kishore Mahbubani, Çin'in iç düzenlemelerinin Batılı ülkelerden çok farklı olduğunu ve Çin'in Batılı perspektiften değerlendirilmemesi gerektiğini düşünmektedir. Batı'nın bu konudaki tavrını iki yüzlü bulan Mahbubani, Batı medyasında Müslümanların durumunın geliştirilmesi konusunda genelde büyük bir çaba gösterilmezken, konu Çinli Müslümanlar olunca Batılıların bir anda özgürlükleri ve insan haklarını hatırladığını da sözlerine eklemektedir. Bu nedenle, Singapurlu devlet adamı, bu konuyu daha ziyade Çin'e yönelik bir siyasi araç olarak değerlendirmektedir. Mahbubani, bu konuda Gazze'de yaşanan büyük insanlık trajedisini de gündeme getirerek görüşlerini daha da somutlaştırmaktadır. 

Yetiştiği dönemde Singapur'daki geri kalmışlığı ve yaşadığı kişisel zorlukları da anlatan Kishore Mahbubani, bu yönüyle Çin'in son derece otoriter bir sistemle ve Çin Komünist Partisi (ÇKP) liderliğinde başardığı kalkınma konusuna verdiği azami önemin izlerini de kendi hayatı bağlamında anlatmaktadır. Bu bağlamda, Çin'in de başardığı ve Singapur'un tuvaletlerin bile olmadığı geri kalmış bir ülkeden günümüzün teknolojik, kalkınmış ve halkını refah içerisinde yaşatan bir ülkeye dönüşmesini demokrasiden ve özgürlüklerden daha önde tutan Mahbubani'nin bu görüşlere nasıl ulaştığının arka planı da daha iyi anlaşılmaktadır. Ayrıca, Mahbubani, Lee Kuan Yew ve sonrasındaki Singapurlu devlet adamlarının ülkelerinin bağımsızlığı ve kalkınması konusunda ne derece başarılı olduklarını da ele almaktadır. 

Daha sonra yeniden ABD-Çin rekabeti ve Çin yükselişi konusuna odaklanan Kishore Mahbubani, Çin'in son birkaç on yılda adeta küçük bir kediden dev bir kaplana dönüşmesi metaforunu kullanarak, Çin'in yükselişinden komşu devletlerin rahatsız olmasının doğal olduğunu belirtmektedir. Ancak bu duruma komşu devletlerin alışması gerektiğini kaydeden Mahbubani, bütün büyük güçlerin daha buyurgan davranacağını ve diğer devletlerin bu anlamda dikkatli olmaları gerektiğini düşünmektedir. Bu doğrultuda, Çin'in aslında şaşırtıcı derecede barışçıl bir devlet olduğunu söyleyen Singapurlu deneyimli isim, Çin'in 1979'daki Vietnam Savaşı'ndan bu yana hiçbir savaşa karışmadığını hatırlatmaktadır. Bölgedeki devletlerin aslında bu durumun farkında olduklarını düşünen Mahbubani, Batılıların Çin'i küçük düşüren yaklaşımlarının Asya ülkeleri ve kültürlerinde hoş karşılanmadığını da sözlerine eklemektedir. 

Programın son bölümünde 2026 İran Savaşı'nın ABD-Çin rekabeti ve ilişkilerine etkisini değerlendiren Kishore Mahbubani, ABD'nin Ortadoğu'da ve dünya genelinde giriştiği her savaşın Çin'in yükselişini hızlandırdığını düşünmekte ve 2003 Irak Savaşı sonrasında Çin'in küresel ekonomi ve siyasette hızla artan ağırlığını buna somut bir örnek olarak göstermektedir. Henry Kissinger'ın da kabul ettiği üzere, Çinli liderlerin ABD ile ilişkiler konusunda daima uzun vadeli ve kapsamlı bir stratejiye göre hareket ettiklerini kaydeden Mahbubani, Amerikalı liderlerin ise demokratik seçimleri kazanma gereksinimleri ve popülizm fenomeni nedeniyle kısa vadeli ve tutarsız hareket edebildiklerini aktarmaktadır. Buna karşın Mahbubani, demokrasiyi de kötü bir rejim olarak değerlendirmemekte ve ABD'nin Soğuk Savaş'ta Sovyetler Birliği'ni demokratik seçimlerle yenebildiğini hatırlatmaktadır. Bu nedenle, asıl sorun, seçimlerden ziyade Çin'le ilişkilerde yol gösterecek kapsamlı ve tutarlı bir stratejinin olmamasıdır. 

Prof. Dr. Ozan ÖRMECİ