Avrupa Siyasi Topluluğu'nun 8. Zirvesi Erivan'da Düzenlendi

 

Giriş

2022 yılında Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un önerisiyle hayata geçirilen yeni bir platform olan Avrupa Siyasi Topluluğu/AST (European Political Community-EPC), aynı yıl Ekim ayında düzenlenen ilk toplantısıyla başarıyla hayata geçirilmiş, hükümetlerarası bir forumdur. Bu yazıda, ülkemizde pek iyi bilinmeyen Avrupa Siyasi Topluluğu'nun geçmişi özetlenecek, daha sonra da Ermenistan'ın başkenti Erivan'da düzenlenen 8. Avrupa Siyasi Topluluğu Zirvesi'nden çıkan mesajlar değerlendirilecektir.

Avrupa Siyasi Topluluğu: Avrupalı devletler arasında bağları güçlendirmek adına yeni bir kanal

Fransız lider Macron'un önerisiyle kısa sürede hayata geçirilen Avrupa Siyasi Topluluğu, 44 Avrupa ülkesinden gelen katılımcılarla ilk toplantısını 2022 yılı 6 Ekim tarihinde Çekya'nın başkenti Prag'da yapmıştır. Zirveye AB Konseyi ve AB Komisyonu başkanları da katılmıştır. Topluluğun ikinci zirvesi 1 Haziran 2023'te Bulboaca-Moldova'da, üçüncü zirvesi 5 Ekim 2023'te Granada-İspanya'da, dördüncü zirvesi 18 Temmuz 2024'te Woodstock-Birleşik Krallık'ta, beşinci zirvesi 7 Kasım 2024'te Budapeşte-Macaristan'da, altıncı zirvesi 16 Mayıs 2025'te Tiran-Arnavutluk'ta ve yedinci zirvesi 2 Ekim 2025'te Kopenhag-Danimarka'da düzenlenmiştir. Yılda iki kere toplanması öngörülen platformun bu seneki ilk toplantısı için 4 Mayıs 2026 tarihi ve Ermenistan'ın başkenti Erivan seçilmiştir. Kuruluşun bu yılın ikinci ve toplamda 9. zirvesi, bu yılın sonbahar aylarında İrlanda'da düzenlenecektir.

Avrupa Siyasi Topluluğu, ilk toplantısına 44 üyenin katıldığı önemli bir Avrupa-içi istişare platformudur. Kuruluşun mevcut üye sayısı 47'dir. Bu üyeler, alfabetik sırayla; Almanya, Andorra, Arnavutluk, Avusturya, Azerbaycan, Belçika, Birleşik Krallık (İngiltere), Bosna Hersek, Çekya (Çek Cumhuriyeti), Danimarka, Ermenistan, Estonya, Finlandiya, Fransa, Gürcistan, Hırvatistan, Hollanda, İrlanda, İspanya, İsveç, İsviçre, İtalya, İzlanda, Kanada, Karadağ, Kıbrıs Cumhuriyeti (Güney Kıbrıs), Kosova, Kuzey Makedonya, Letonya, Lihtenştayn, Litvanya, Lüksemburg, Macaristan, Malta, Moldova, Monako, Norveç, Polonya, Portekiz, Romanya, San Marino, Sırbistan, Slovakya, Slovenya, Türkiye, Ukrayna ve Yunanistan'dır. 47 üye devletin 27'si AB üyesiyken, diğer 20 üyenin ise henüz AB üyesi olmamış Balkan devletleri (Arnavutluk, Bosna Hersek, Karadağ, Kosova ve Kuzey Makedonya), AB'nın dışında kalmış veya şimdilik dışında olan etkili bölgesel güçler (Birleşik Krallık ve Türkiye), Güney Kafkasya'da AB ile yakın ilişkiler kurma potansiyeline sahip devletler (Azerbaycan, Ermenistan ve Gürcistan), Avrupa kıtasında yer almasına karşın AB dışında kalmış bazı devletler (Andorra, Lihtenştayn, İsviçre, İzlanda, Monako, Norveç, San Marino ve Sırbistan) ve Kanada ile Ukrayna olduğu görülmektedir. Ayrıca zirvelere katılan uluslararası kuruluşlar arasında AB Konseyi, Avrupa Parlamentosu, AB Komisyonu, AGİT (Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı) ve NATO gibi oluşumları da saymak gerekir.

Platformun kuruluş amacı, 2022 yılında Rusya'nın Ukrayna'ya saldırısıyla başlayan Rusya-Ukrayna Savaşı sonrasında Avrupa güvenliği konusunda tüm Avrupalı devletleri kapsayan bir istişare platformu oluşturmak ve güvenlik, enerji ve siyasi istikrar gibi konularda ortak bir düzlem oluşturmaya gayret etmektir. Nitekim bu amaç uyarınca, Avrupa Siyasi Topluluğu, bugüne kadar geçen 3,5 yıllık süreçte, Ermenistan'da bir Avrupa Birliği misyonunun oluşturulması, Brexit sonrası tahrip olan Birleşik Krallık-AB ilişkilerinin yeniden sağlam bir zemine oturtulması, Rusya'nın taciz ve tehditlerine maruz kalan Moldova'da bir sivil misyon kurulması  gibi somut adımlar atmayı başarmıştır. Ayrıca AB ile ilişkileri son yıllarda yapısal sorunlar ve demokrasi açığı gibi pürüzler temelinde gerilen Türkiye'nin de zirvelere katılımı ve bu zirvelerin bir tanesinde (Arnavutluk'taki 6. zirvede) Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın Güney Kıbrıs Devlet Başkanı Nikos Hristodulidis ile görüşmesi, platformun gergin ilişkileri olan veya henüz resmi ilişkiler tesis edememiş durumdaki Avrupalı devletlerin yakınlaşması bağlamında faydalı olabileceğini göstermiştir.

Erivan Zirvesi'nden Çıkan Mesajlar

Türkiye Cumhuriyeti'ni Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz'ın temsil ettiği 8. Avrupa Siyasi Topluluğu Zirvesi, Ermenistan'ın başkenti Erivan'da düzenlenmiştir. AB Konseyi resmi internet sitesine göre, bu zirvede, derin jeopolitik dönüşümlerin yaşandığı kritik bir dönemde, Avrupalı liderler; demokratik direnci güçlendirmek, bağlarını geliştirmek ve ekonomi ile enerji güvenliğini pekiştirmek için nasıl daha yakın iş birliği yapabileceklerini ve eylemlerini nasıl koordine edebileceklerini görüşmüşlerdir. Zirveye AB Konseyi Başkanı António Costa ile Ermenistan Cumhuriyeti Başbakanı Nikol Paşinyan eşbaşkanlık etmişlerdir. "Building the Future: Unity and Stability in Europe" (Geleceği İnşa Etmek: Avrupa'da Birlik ve İstikrar) başlıklı zirveye üye devletlerin tamamı üst düzey temsilcilerle katılmıştır. Türkiye'den Sayın Cevdet Yılmaz'ın yanı sıra Dışişleri eski Bakanımız ve AGİT Genel Sekreteri Feridun Sinirlioğlu da zirveye katılım göstermiştir. 

Euronews için zirveyi değerlendiren Jorge Liboreiro, zirveye dair 6 önemli hususu; 1-) Alman Şansölyesi Friedrich Merz'in yokluğu, 2-) Kuzey Amerika devleti olan Kanada'nın Başbakanı Mark Carney'nin Merz'in yokluğunda öne çıkması, 3-) kuruluşun temellerinin atılmasına vesilen Rusya-Ukrayna Savaşı'nın mağduru Ukrayna'nın Devlet Başkanı Volodimir Zelenski'nin katılımı, 4-) Azerbaycan Devlet Başkanı İlham Aliyev ile Avrupa Parlamentosu Başkanı Roberto Metsola arasındaki söz düellosu, 5-) Avrupalı devletlerin Rusya'ya enerji bağımlılıklarının yarattığı sorunların anlaşılması ve 6-) AB-Birleşik Krallık yakınlaşması olarak özetlemiştir. Zirveye dair kapsamlı bir analiz kaleme alan Türk analist Barçın Yinanç ise, birkaç yıl öncesine kadar tamamen Rusya güdümündeki Ermenistan'ın günümüzde Avrupa savunması adına önemli bir kale haline geldiğini yazarak, Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü üyeliğini askıya alan ve AB üyeliğini resmi devlet politikası haline getiren Ermenistan'ın yaşadığı büyük dönüşüme ve bunun Rusya ile ilişkilerde yaratabileceği risklere vurgu yapmıştır. Anadolu Ajansı (AA) için konuyu değerlendiren Hazar Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Felsefe Bölüm Başkanı Doç. Dr. Orkhan Valiyev de zirvenin, Erivan'ın değişen stratejik yönelimini yansıttığını savunmuştur. 

Cevdet Yılmaz ile Nikol Paşinyan

Zirve öncesinde çok dikkat çeken bir husus ise, İspanya'nın solcu Başbakanı Pedro Sanchez'in uçağının arızalanması nedeniyle Erivan'a giderken Ankara'ya acil iniş yapmak zorunda kalması ve zirveye ertesi gün katılabilmesi olmuştur. Bu şekilde, Gazze krizi ve İran Savaşı'nda yaptığı çıkışlar nedeniyle ülkesi İspanya'dan çok Türkiye'de popüler olan Sanchez, bir anlamda Türk hayranlarıyla görüşme fırsatı bulmuştur. Ayrıca zirvede bir araya gelen Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinya ile Türkiye Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, Ani Köprüsü’nün ortak restorasyonu gibi sembolik ve somut iş birliği içeren bir konuda uzlaşmış ve bunu uluslararası basına duyurmuşlardır. Ancak Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın zirveye bizzat katılmaması, Ankara ile Brüksel arasında Kıbrıs Sorunu merkezli olarak devam eden anlaşmazlığı göstermesi açısından manidardır. Yine de, platformun somut faydası, Türk-Ermeni stratejik diyaloğunun devamı ve ilişkilerde yumuşamanın sembolik bir jestle süslenmesi gibi bir somut adımla görülmüştür.

Sonuç

Sonuç olarak, Avrupa Siyasi Topluluğu, Avrupa güvenliği ve istikrarı adına yeni bir platform olarak öne çıkmakta ve Türkiye ile Azerbaycan gibi Türk devletleri de bu platformda yer almaktadır. Bu zirveden çıkan Ani Köprüsü uzlaşısı ise, kuşkusuz, iki taraf adına da önemli bir kazanımdır. Ancak son günlerde Bakü-Brüksel hattında gerilen ilişkiler, Türk dünyası ile Avrupa arasında yaşanan güven bunalımını teyit etmektedir. 

Kapak fotoğrafı: Anadolu Ajansı

Prof. Dr. Ozan ÖRMECİ