Turkish-American Relations in a Severe Crisis

 

Introduction

Turkish-American relations are in a severe crisis in recent months after the implementation of CAATSA sanctions by April 2021[1] and the 46^th United States (U.S.) President Joe Biden’s decision not to call Turkish President Recep Tayyip Erdoğan in his first 90 days in the office. The problems in bilateral relations are numerous; but the real problem is that there is no communication between two states anymore unlike the Donald Trump Presidency (2017-2021), during which President Erdoğan was one of the most popular interlocutors in terms of White House callings. Although President Biden, as a more traditional and veteran Democratic politician, prefers to conduct bilateral relations via institutions (e.g. the relationship between the U.S. Department of State and the Turkish Ministry of Foreign Affairs), it is highly questionable whether the institutions are communicating with each other as well in recent months. Thus, it will not be wrong to claim that Turkish-American relations are in a severe crisis. In this piece, I am going to analyze main problems in terms of Turkish-American relations.

Biden Administration is losing Turkish people

President Biden, starting from the early days of his presidential campaign made it clear that he will not support President Erdoğan’s authoritarian policies and Turkey’s downward trend in terms of democracy and human rights. In a meeting with the editors of the New York Times in December 2019, he openly stated that he will support the opposition leaders in Turkey and he will try to change Erdoğan by using democratic means instead of military coups.[2] Considering Turkey’s democratic regression and economic problems in recent years, I think President Biden’s stance is understandable for all democrats and oppositional voices in Turkey. However, since state to state relations cannot be reduced to -even- Presidents’ personal choices, I think President Biden and his team made a mistake by not calling Erdoğan for too long. Although White House spokesperson Jen Psaki explained the situation with Biden’s busy agenda and spoke hopeful about a call in the near future[3], this does not change the fact that Turkish people are offended by Biden’s negligence and anti-Americanism in Turkey began to rise once again.

Anti-Americanism in Turkey

Anti-Americanism has a long history in Turkey similar to many other American allies (e.g. France, Germany, Japan etc.). The first wave of anti-Americanization in Turkey took place in the 1960s and the 1970s. The Turkish left and particularly the Turkish extreme left in the 1960s and the 1970s was very influential in disseminating anti-American ideas by using American aggression in Vietnam and the U.S. control over Turkish politics as valid arguments to challenge Turkey's alliance with Washington. During these years, the U.S. was seen as the main responsible for the domestic political developments in Turkey including the military coups etc. Between 1975 and 1978, bilateral relations had the worst crisis when -as a reaction to American arms embargo on Ankara after Turkey’s Cyprus Peace Operation in 1974- then-Turkish Prime Minister Süleyman Demirel closed all American military bases in Turkey and expelled American soldiers and diplomats. Although the U.S. lifted the embargo in 1978, American military bases in Turkey stayed closed until the 1980 military coup.[4]

The second wave of anti-Americanization came in the 2000s and in 2003, another peak was reached. After Turkish Parliament’s inability to pass a resolution to deploy American troops in the southeastern Turkey to initiate the Iraqi War on March 1, 2003, Turkish soldiers working in Sulaimaniya, Iraq were captured by American soldiers on July 4, 2003 and taken away with hoods placed on their heads as they were terrorists. The event known as the “Hood Incident” or “Hood Event” rapidly boomed anti-Americanism in Turkey[5] and between 2003 and 2007; Turkish-American relations had another troubled period during George W. Bush presidency. Only after Barack Obama’s special efforts during his first term, a normalization process began in Turkish-American relations due to this disastrous event.

The third wave of anti-Americanization started in fact immediately after the failed coup attempt in Turkey on July 15, 2016. The coup plot is widely believed to be organized by the Muslim cleric Fethullah Gülen and his supporters. Since Gülen has been residing in the U.S. starting from the late 1990s, the U.S. has also been pointed out in Turkey as the main responsible of the coup attempt. Turkish Minister of Interior Affairs Süleyman Soylu for instance claims that the U.S. is behind this coup attempt.[6] The coup attempt not only disrupted the normal flow of democratic political life in Turkey, it also made President Erdoğan depressed due to some soldiers’ attempts towards his life.[7] President Erdoğan, as a typical strong right-wing leader, has been trying to get revenge since the coup attempt in 2016 and that is why, he has been suppressing all the opposition. With Turkey’s decision to buy S-400 air missile defence system from Russia and American decision to remove Turkey out of the F-35 fighter jets program[8], the third wave of anti-Americanism in Turkey began to accelerate once again recently. That is why; President Biden not calling Erdoğan also is not a clever decision for those who want to repair Transatlantic relations in Turkey.

Deconstructing Problems

There are numerous problems in Turkish-American relations. But some of these problems are more vital and their effects could be much more dangerous for the future of Turkish-American alliance.

For me, the most important problem is the S-400 disagreement between two countries. S-400 problem is crucial; because it does create serious additional problems in terms of Turkish-American cooperation in the defence industry. For instance, Turkey was recently removed from the F-35 program due to its S-400 choice. Moreover, the U.S. has recently begun to implement CAATSA sanctions that are targeting Turkey’s Presidency of Defence Industries (SSB). If the crisis cannot be solved quickly, I am afraid Turkey might decide to buy the second S-400 system from Russia[9] soon and maybe even new warrior jets from Moscow (SU-57s) in the coming years.[10] Thus, this crisis has the potential to create a deep fracture in NATO and to empower Russia at the expense of NATO. While Turkish statesmen defend this purchase with the American reluctance to sell Patriot system[11], Turkish authorities also point out that Turkey made the purchase from Russia few months before CAATSA law was ratified in 2017. That is why; Turkish position seems solid and rightful in case this disagreement goes to international arbitration. American statesmen and authorities on the other hand underline that S-400 system is dangerous for the F-35s because the system might steal important information that could create security risks for NATO allies.[12] In order to solve the problem, Turkish Minister of Defence Hulusi Akar recently offered the “Crete model”.[13] This constructive offer is inspired by the Greek purchase of Russian made S-300 system in the recent past and it allows American military personnel to monitor and check the activities of the S-400 system in Turkey. However, this offer was rejected by the American side. Since the strongest aspect of Turkish-American alliance is NATO partnership and cooperation in the defence industry, in case this crisis cannot be solved quickly, Turkish-American relations could plumb new depths soon.  

The second most important problem is related to two countries’ different policies towards Syria and Kurds. While the U.S. has been supplying arms to PYD/YPG, Syrian branch of PKK, Turkey has been supporting the moderate Sunni opposition against the Assad regime in Syria. Although then-U.S. Secretary of Defence James Mattis pledged support to Turkey and explained the U.S. aid to PYD/YPG as a tactical move against ISIS[14], the U.S. support to SDF continues eventhough ISIS is completely destroyed in Syria (with the successful military operations made by the Turkish Armed Forces). Thus, Ankara perceives American position in Syria as an effort to contain itself with empowering PKK branches. This problem has also a great potential to disrupt bilateral relations because there is a general consensus in Turkish politics about the barbaric deeds of PKK. It is also strange to observe that the American side does not even make any efforts anymore to moderate Turkey and its Kurdish allies to reduce Turkish anger.

The third most important problem seems to be Turkey’s ineffectiveness in the U.S. domestic politics in recent years. Once hailed as one of the best American allies, nowadays it is hard to find a pro-Turkey person in Washington D.C. according to Turkish journalists and academics residing in the U.S. Of course, this did not happen in one day; Turkey began to lose its support in the U.S. Congress by alienating Israel and the Jewish lobby or the Israeli lobby since 2010 and also the Gülen movement’s support since 2013. Gülen movement -after the failed coup attempt in 2016- is now treated as the FETÖ terrorist organization in Turkey while in the U.S. they are organizing “Stop Erdoğan” campaigns.[15] So, without having support in the Congress, it might be very difficult for Turkey to change American decision on CAATSA sanctions. Jewish/Israel lobby and Gülenists might even encourage President Biden to call the 1915 Armenian deportation in the Ottoman State during the First World War as genocide for the first time tomorrow. If this happens, I think this will be another major problem in bilateral relations. That is why; I hope President Biden and his team will act more cautiously for not losing Turkey completely.

The fourth most important problem is Russia. Russian leader Vladimir Putin has been cleverly using Turkish-American disagreements in order to destabilize the NATO and the Western world in general. Although Turkey has been making a courageous and legitimate challenge to Russia in Syria, Libya, Karabakh, and Ukraine on the basis of international law, Turkey’s Western allies (e.g. France, Germany etc.) and especially the U.S. do not support and give enough credit to Turkish efforts. NATO and the U.S. stayed also very quiet during the Turkish-Russian jet crisis in 2015 and this made Ankara believe that it cannot completely trust NATO and its Western allies anymore. So, if President Biden and his team continue to treat Turkey like this, I think Russia might take the lead even in the Turkish domestic politics in the near future. Turkey’s natural gas dependency on Russia and Russian aspiration to establish strategic relations with Turkey[16] are also positive factors that encourage Turkish statesmen to accept Moscow as a reliable partner rather than a hostile state.

Conclusion

To conclude, I think we might still have chance to restore Turkish-American alliance in case some good steps are taken by Washington. First of all, President Biden should not call 1915 Events as genocide tomorrow in order not to offend Turkish people as well as Azerbaijani people. What happened in 1915 was a great tragedy, but American people and politicians do not have right to judge events in the history as they are judges at Nuremberg Trials. Moreover, a disastrous deportation in a collapsing Empire does not mean that the aim of Ottoman-Turkish rulers was to destroy all Armenians. It should not be forgotten that, the Ottoman Army lost almost 100,000 Turkish-Muslim soldiers in Sarıkamış in 1915, due to freezing weather and incautious planning. This should give us an idea about the conditions in which Armenian deportation took place. Secondly, President Biden should call President Erdoğan and should reestablish the confidence between Washington and Ankara. Great leaders are the ones who are able to control and direct other leaders eventhough they might not like them. So, since Biden’s choice of not calling Erdoğan is only empowering American enemies in Turkey, this is not a wise decision. Thirdly, two countries should restart working on a roadmap in Syria. The U.S. should adopt a more constructive position in Syria by engaging with Russia, Iran, and Turkey as well to solve the almost 10 years old civil war. This could be the beginning of a new era in Turkish-American relations in 2021 or in 2022. Otherwise, I think Turkey’s pro-Russian tendency will further accelerate in the coming years.

Assoc. Prof. Ozan ÖRMECİ

---

[1] https://www.dailysabah.com/politics/diplomacy/us-sanctions-on-turkish-officials-over-s-400s-come-into-force.

[2] See; https://www.youtube.com/watch?v=EAUm7-ouUdE&t=39s.

[3] See; https://bianet.org/english/world/240424-white-house-spokesperson-explains-why-biden-hasn-t-had-a-phone-call-with-erdogan-yet.

[4] İncirlik Airbase in Adana stayed open during 1975 and 1980 but only for the NATO operations. See; https://www.hurriyet.com.tr/yazarlar/yalcin-bayer/demirel-usleri-neden-kapatti-40922829.

[5] See; https://www.theguardian.com/world/2003/jul/08/turkey.michaelhoward.

[6] See; https://www.reuters.com/article/turkey-security-usa-int-idUSKBN2A41NF.

[7] See; https://www.youtube.com/watch?v=IRmKGZ19ktU.

[8] https://www.cumhuriyet.com.tr/haber/son-dakika-abd-turkiyeyi-f-35-programindan-cikardigini-resmen-duyurdu-1829988.

[9] https://www.dw.com/tr/rusya-ikinci-s-400-anla%C5%9Fmas%C4%B1-i%C3%A7in-ankaran%C4%B1n-karar%C4%B1n%C4%B1-bekliyor/a-55844396.

[10] https://tr.euronews.com/2021/03/12/rusya-dan-su-35-su-57-ac-klamas-turkiye-ye-teknik-bilgi-verdik-sat-s-gorusmesine-haz-r-z.

[11] Even the previous U.S. President Donald Trump found Turkey in a more righteous position in this crisis. See; https://www.diken.com.tr/turkiye-obama-doneminde-patrioti-neden-alamadi-ve-s-400e-yoneldi/.

[12] https://www.diken.com.tr/turkiye-obama-doneminde-patrioti-neden-alamadi-ve-s-400e-yoneldi/.

[13] https://www.dailysabah.com/politics/diplomacy/turkey-to-open-crete-model-negotiations-for-use-of-s-400.

[14] https://www.diken.com.tr/turkiye-obama-doneminde-patrioti-neden-alamadi-ve-s-400e-yoneldi/.

[15] https://www.youtube.com/watch?v=crk_eAkBbxA.

[16] Other than strategic S-400 sale, Russia is also about to conclude Turkey’s first nuclear plant in Akkuyu, Mersin.

Doç. Dr. Ozan Örmeci, Türk-Amerikan İlişkilerindeki Güncel Gelişmeleri Fatin Dağıstanlı'nın Programında Değerlendirdi

 

İstanbul Kent Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi bölümü öğretim üyesi ve Uluslararası Politika Akademisi (UPA) Kurucu Genel Koordinatörü Doç. Dr. Ozan Örmeci, Türk-Amerikan ilişkilerindeki güncel gelişmeleri, 16 Nisan 2021 tarihinde gazeteci Fatin Dağıstanlı'nın Youtube kanalında yayınlanan programda yorumladı. Aşağıdaki linkten bu programı izleyebilirsiniz.

Eski Dostun Düşmanlığı: Rusya-Ukrayna İlişkilerinin Dünü ve Bugünü

 

Giriş

Ruslar ve Ukraynalıların birçoğunun aynı dili konuşmaları ve benzer bir kültüre, dini inanca, ortak bir tarihsel geçmişe sahip olmalarına rağmen son yıllarda aralarında patlak veren kriz, dünya siyasi gündeminin son yıllarda daime en ön sıralarında yer almaktadır. Bu yazıda, Rusya-Ukrayna ilişkilerine dair tarihsel süreçte kısa bir değerlendirme yaparak, güncel gelişmeler konusunda okurlarımızı bilgilendirmeye çalışacağız.

Rusya vs. Ukrayna: Tarihsel Süreçte İlişkilere Kısa Bir Bakış

Ruslar ve Ukraynalılar arasındaki ortak tarihin kökenleri Ukrayna’nın başkenti Kiev’e uzanmaktadır. Kiev Knezliği’nin başkentli olan Kiev, Rus tarihi açısından çok önemli bir merkezdir. Ruslar ve Ukraynalılar, bu noktada Kievskaya Rus’u kendi tarihlerinin bir parçası olarak görmüş ve her iki ülkedeki milliyetçiler de bu devletin kendilerine ait olduğunu iddia etmişlerdir. 882 yılı ile 12. yüzyıl ortaları arasında hüküm sürmüş olan Kiev Knezliği, Belarus (Beyaz Rusya), Rusya ve Ukrayna’nın atası olan devlet kabul edilmektedir. Bu anlamda, her üç devletin de kökenleri aynı devlete ve Kiev’e dayanmaktadır. İki devlet ve toplum arasında ortak tarih ve kökene dayalı olarak başlayan ve daha 9. yüzyıl sonunda başlayan “kültürleşme” (acculturation) süreci, Ortodoks Hıristiyan dini inancı, Slavlık, Slavik dillerin yakınlığı ve benzer yaşam tarzları gibi sosyolojik olgular temeliyle yüzyıllar içerisinde iyice ilerlemiş ve Ukraynalılar ve Ruslar birbirlerine daima yakın milletler olmuşlardır.

Holodomor kurbanları günümüzde bile anılmaya devam ediyor

Buna karşın, Ukrayna tarihinde Rusya kaynaklı olarak yaşanan felaketler de bulunmakta ve bunlar da adeta “seçilmiş travma“lar olarak günümüzdeki Rus-Ukrayna ilişkilerini olumsuz yönde etkilemektedir. Öncelikle, Stalin döneminde SSCB’nin acımasız ve hatalı politikaları nedeniyle 1932-1933 döneminde Ukrayna’da yaşanan ve 8 milyon civarında kişinin ölümüne neden olan açlık felaketi “Holodomor”, bugün de etkileri hissedilen büyük bir travma ve önemli bir anti-Rusya duygusal yönelim kaynağıdır. Bu olay neticesinde milyonları aşan kitlesel ölümler gerçekleşmiş ve Ukrayna Devleti, ilerleyen süreçte bu olayların Sovyetler Birliği’nin Ukrayna halkına karşı uyguladığı bir “soykırım” olduğunu savunmaya başlamıştır. Ardından Sovyetlerin çöküşü ile beraber yükselişe geçen milliyetçilik dalgası neticesinde, Ukrayna, 24 Ağustos 1991 tarihinde Sovyetler Birliği’nden ayrılmış ve bağımsızlığını kazanmıştır.

Ukrayna, SSCB’den bağımsızlığını 1991’de kazanmıştır

Bağımsızlık ilanı sonrasında, yeni kurulan Rusya Federasyonu ve Ukrayna devletleri arasında; (1) Sovyetlerden kalma nükleer silahların (başlıkların) nerede bulundurulacağına ve (2) Karadeniz Filosu’nun kime ait olduğuna dair çeşitli gerginlikler yaşanmaya başlamıştır. İlk ciddi sorun olan Sovyetlerden kalma nükleer başlıkların muhafazası konusunda, iki ülke arasında 1994 yılında Budapeşte Protokolü veya Budapeşte Memorandumu imzalanmıştır. Bu mutabakat anlaşmasıyla, o dönemde dünyanın ABD ve Rusya’dan sonraki üçüncü büyük nükleer gücü durumunda olan Ukrayna Devleti, ABD’den verilen 500 milyon dolarlık hibe ve Rusya’nın kendisine saldırmayacağına ve toprak bütünlüğüne saygı duyacağına dair verdiği teminat neticesinde, 5.000 civarında nükleer başlıktan vazgeçmiş ve nükleer güçten yoksun bir ülke haline gelmiştir.

Bill Clinton, Boris Yeltsin ve Leonid Kravçuk Budapeşte Memorandumu’nu imzalarken (1994)

Yaşanan ikinci gerginlik konusunda ise (Karadeniz Filosu’nun kontrolü), önce Ukrayna Parlamentosu Verhovnaya Rada (Ukrayna Yüksek Şurası) ve ardından dönemin Ukrayna Cumhurbaşkanı Leonik Kravçuk, filonun Ukrayna’nın kontrolüne geçmesi kararını onaylarken, dönemin Rusya Devlet Başkanı Boris Yeltsin ise filonun Moskova’ya bağlı olduğunu öngören bir kararnameye imzasını atmıştır. İzleyen zamanlarda ise, filonun önce ortak yönetilmesi, sonra da paylaşılması noktasında karar birliğine varılmıştır. Ancak elbette bu paylaşım uzun sürmemiş ve Ukrayna bayraklı bir devriye gemisinin Odessa’ya gitmesi sonrası, taraflar, bu dönemde sıcak bir çatışmanın eşiğinden dönmüştür. Dalgalı sürecin durulmasıyla, iki ülkenin Devlet Başkanları Rus Karadeniz Filosu’nun 2017 yılına kadar Kırım’da kalmasını ve iki ülke arasında dostluk, işbirliği ve partnerlik öngören anlaşmayı 1997 yılında imzalamışlardır. Bu anlaşma ile birbirlerinin sınırlarını resmi olarak tanıyan iki ülke (bu anlamda Kırım’ın Ukrayna toprağı olduğu da tescil edilmiştir), 2008’de bu anlaşmayı 10 yıl daha uzatmışlardır. Dolayısıyla, Ukrayna, 1994 Budapeşte Protokolü ve 1997 Rusya-Ukrayna Dostluk Antlaşması’na dayalı olarak, toprak bütünlüğünü uluslararası hukuka göre garanti altına almış bir devlettir. Ukrayna’nın günümüzde Kırım konusundaki ısrarı da işte bu haklı dayanaklardan kaynaklanmaktadır.

Boris Yeltsin ve Leonid Kuçma 1997 Rusya-Ukrayna Dostluk Antlaşması’nı imzalarken

İki ülke arasında bu olayları müteakiben yaşanan önemli bir kriz, 2000 yılı içerisinde muhalif gazeteci Georgiy Gongadze’nin öldürülmesi olmuştur. Bu dönemde Rusya yanlısı Devlet Başkanı Leonid Kuçma’nın bazı ses kayıtlarının ortaya çıkması ise, Kuçma karşıtı halk protestolarının başlamasına ve Ukraynalıların Rusya yanlısı politikalara karşı bir kez daha sert tepki göstermelerine neden olmuştur. İki ülke arasında bir diğer önemli kriz ise 2001’de yaşanmıştır. Bu yıl içerisinde, Karadeniz üzerinde giden bir Rus yolcu uçağının düşürülmesi, söz konusu ülkeler arasındaki sıcak gerginliklere bir yenisini eklemiştir. Rus uçağının Ukrayna Ordusu’nun askeri tatbikatı sırasında S-200 roketiyle kazara vurulduğu açıklanmış olsa da, Ukrayna Devleti, resmi olarak bu olayın sorumluluğunu hiçbir zaman üstlenmemiştir.

Ukrayna’da bir döneme damga vuran iki lider: Rusya yanlısı Viktor Yanukoviç ve Batı yanlısı Viktor Yuşçenko

Bu olaylar ve yaşanan kitlesel protesto gösterileri neticesinde, 2002 yılındaki seçimlerde Ukrayna Komünist Partisi ilk kez % 20 oy ile birinciliği kaptırmış ve Batı yanlısı “Bizim Ukrayna” sloganına sahip olan Viktor Yuşçenko liderliğindeki blok seçimden zaferle çıkmış, ama Rusya yanlısı Viktor Yanukoviç’in Başbakanlığında bir hükümet kurulabilmiştir. 2004’e gelindiğinde ise, Devlet Başkanlığı seçimlerinde dönemin Başbakanı Viktor Yanukoviç’in karşısına, muhalif güçleri etrafına toplayan ve Batı’nın desteğini arkasına aldığı yorumları yapılan Viktor Yuşçenko aday olarak çıkmıştır. Seçimin ikinci turunda, Rusya yanlısı Yanukoviç % 49,4, Yuşçenko ise % 46,6 oy aldıktan sonra, uluslararası gözlemcilerin seçimlerde ciddi ihlaller olduğunu öne sürmesiyle birlikte, Yuşçenko, taraftarlarına soka çıkma çağrısı yapmış ve bu nedenle ülke içerisinde kitlesel eylemler gerçekleştirilmiştir. Yuşçenko’nun seçim kampanyasında turuncu rengi kullanmasından ötürü, bu olaylar, siyasi tarihte “Turuncu Devrim” olarak adlandırılmıştır. Bu süreçte dioksinle zehirlenen ve ölümden dönen ve yüzünde kalıcı yaralar oluşan Yuşçenko, mağdur imajını da kullanarak, yeniden yapılan seçimlerde % 51,9  oy alarak yeni Cumhurbaşkanı olmuştur.

Yuşçenko’nun zehirlenmesi olayı, Ukrayna’daki Rusya karşıtlığını daha da yükseltmişti

Başkanlığı ile birlikte Batı yanlısı politikalar izleyen Yuşçenko iktidarının ilk yılında, Ukrayna ile Rusya arasında bir doğalgaz krizi patlak vermiştir. Uzun süren müzakereler sonrasında, Ukrayna, Rus doğalgazının fiyatını iki kat arttıran anlaşmayı imzalamak zorunda kalmıştır. Ancak yaşanan ekonomik kriz neticesinde 2010 seçimlerinde Yuşçenko’nun oyları % 5,45’e kadar düşmüş ve seçim sonucunda Yuliya Timoşenko’yu mağlup eden Rusya yanlısı Viktor Yanukoviç, Ukrayna Devlet Başkanlığına gelmiştir. Bu tarihlerde, Yanukoviç, dönemin Rusya Devlet Başkanı Dmitriy Medvedev ile masaya oturmuş ve Karadeniz Filosu’nun Kırım’da bulunma süresini 2042’ye uzatan anlaşmayı imzalamıştır. Ukrayna’daki Rusya karşıtları ve milliyetçiler ise bu duruma büyük tepki göstermişlerdir. Yıllar içerisinde derinleşen Batı ve Rusya karşıtlarının Ukrayna’ya hâkim olma mücadelesi, Yanukoviç döneminde yeniden şiddetlenmiştir. Rusya yanlısı Yanukoviç’in 2013’te Ukrayna-AB Ortaklık Anlaşması’nı imzalamayı reddetmesi üzerine Kiev’de başlayan olaylar, kısa süre içerisinde silahlı çatışmalara dönüşmüş ve bu olaylar nedeniyle Yanukoviç ülkeyi terk ederken, Batı destekli muhalefet iktidara gelmiştir. Bu süreçte, Rusya ise, Ukrayna’da yaşananları bir tür “sivil darbe” olarak yorumlayarak, tepki olarak SSCB’de Nikita Kruşçev iktidarı zamanında Ukrayna’ya verilen (kimilerine göre Kruşçev, Ukraynalı karısına hediye olarak burayı Ukrayna’ya bırakmıştır) Kırım’ı ilhak etmiştir. Rusya, bu sürece demokratik bir nüve de katmak için, Rus tanklarının gölgesinde Kırım’da göstermelik bir referandum da düzenlemiş, ancak dünyada sadece bir avuç devlet (Küba, Nikaragua, Venezuela, Suriye, Afganistan, Kuzey Kore) Kırım ilhakını onaylamamıştır. Ukraynalı milliyetçiler ve Batı yanlıları ise, bu süreci bir “demokratik devrim” olarak değerlendirmiş, bu süreçte Rada’nın Yanukoviç’i azlettiğine (impeachment) vurgu yapmış ve Ukrayna’nın NATO ve AB’ye üye olması yönünde politikalar geliştirmeye başlamışlardır. ABD de, Demokrat Barack Obama-Joe Biden yönetimi önderliğinde, Ukrayna’ya bu süreçte ciddi siyasal ve ekonomik destek vermiştir. Keza AB de, Ukrayna halkının demokratik taleplerini desteklemiş ve Kırım ilhakı nedeniyle Rusya’ya ambargo uygulamaya başlamıştır. Bu olaylar nedeniyle Rusya ile Batı dünyasının ilişkileri kopma noktasına gelmiş ve Moskova 2014’ten sonra yönünü giderek Çin’le ilişkiler ve doğuya çevirmiştir.

Vladimir Putin, ilhak sonrası 2014’te Kırım’a ilk resmi ziyaretini yapıyor

Rusya, Ukrayna’nın kontrolünden çıkması ihtimaline karşı geliştirdiği sertlik politikasında Kırım ilhakı ile de yetinmemiştir. Olayların devamında, Rus nüfusun ve Rusya yanlılarının ağırlıkta olduğu ülkenin doğusundaki Donbass bölgesinde (Donetsk ve Lugansk şehirleri), büyük ölçüde Moskova destekli milis örgütlenmeleri ile Batı’nın desteklediği Kiev yönetimi arasında silahlı çatışmalar başgöstermiştir. Bölge, bu dönemde adeta kan gölüne dönerken, nüfusun büyük bir kısmı göç etmek zorunda kalmış ve şehirlerin altyapıları da büyük zarar görmüştür. Rusya destekli Donetsk ve Lugansk Halk Cumhuriyetleri ise, bu süreçte tek taraflı olarak Kiev’den bağımsızlıklarını ilan etmiştir. Bu şekilde, Putin, 2008 Rusya-Gürcistan Savaşı’nda olduğu gibi, Rusya’dan uzaklaşan ve Batı’ya yönelen “yakın çevre“sindeki bir ülkeyi daha cezalandırmayı amaçlamıştır.

Ukrayna haritasında Donetsk ve Luhansk Halk Cumhuriyetleri

İşte bu olaylar nedeniyle hep gerilimli olarak devam eden Ukrayna-Rusya ilişkileri, günümüzde de son derece gergin bir seyir izlemektedir. Ukrayna’nın yeni ve çok genç bir siyasetçi olan Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenski, ülkesinin Batı yönelimini dengeli bir şekilde de olsa sürdürmekte ve Kırım ilhakı ve Donbass’taki gelişmeleri kesinlikle sineye çekmemektedir. Üstelik, Ukrayna’ya en yakın siyasetçi olarak bilinen Joe Biden’ın ABD Başkanı seçilmesiyle, bu konuda ABD’den gelebilecek destek konusunda Ukraynalı milliyetçilerin umutları artmıştır. Rus lider Vladimir Putin ise, yıllardır iktidarda olmasına karşın koltuğunu bırakmamakta ısrar etmekte ve Ukrayna konusunda da taviz verecek gibi durmamaktadır. Bu nedenle, şu son dönemde Ukrayna-Rusya cephesinde yaşananlar, çok tehlikeli bir tırmanışın öncü sinyalleri olabilir. Nitekim bizce, Ukrayna ile Rusya arasındaki yüksek gerilim, günümüzde artık bölgesel bir problemi aşmış; ABD, AB ve NATO’dan gelen tepkilerde birlikte, Üçüncü Dünya Savaşı’na dönüşme potansiyeli barındıran büyük bir küresel soruna dönüşmüştür. Bölgeye dış müdahalelerin gelebilme ihtimali -ki bu konuda Montrö Antlaşması Rusya ve bölge barışı için çok avantajlı bir husustur-, Moskova’nın tutumu, Baltık ülkelerinin pozisyonu ve Türkiye’nin Ukrayna ile savunma sanayisindeki yakın işbirliği ile birlikte düşünüldüğünde, olayların çok girift bir hâl aldığı yorumu yapılabilir. Amerikalı ünlü Siyaset Bilimci Samuel P. Huntington’ın Türkiye ile birlikte iki önemli “bölünük ülke/bölünmüş ülke“den (torn country) biri olarak işaret ettiği ve Batı ile Doğu arasında sıkışmış bir ülke olan Ukrayna, Türkiye’nin aksine NATO üyesi de olmadığı için, bu süreçte çok ciddi risklerle karşı karşıya gelebilir. Bu bağlamda, hem Rus, hem de Ukraynalı devlet adamlarına sağduyu dilemek bizlerin görevidir. Çünkü Türkiye, Batılı ve Doğulu bazı devletlerin aksine, başka milletlerin çatışmaları ve olumsuzluklar yaşamalarından mutlu olan bir devlet değildir ve ulu önder Mustafa Kemal Atatürk’ün söylediği gibi, “vatan savunması” dışında her zaman yurtta ve dünyada barışı desteklemektedir. Bu anlamda, Türk Dışişleri’nin mekik diplomasisi yöntemi ile iki ülke arasında arabuluculuk faaliyetleri gerçekleştirmesi de beklenebilir.

Dönemin ABD Başkan Yardımcısı Joe Biden Rada’da konuşma yaparken (2015)

Sonuç olarak, Ukrayna’daki gerginliklerin devam edeceğini öngörmek için kâhin olmaya gerek yoktur. Bu konuda, bizce bundan sonra 3 ihtimal söz konusu olacaktır. İlk olarak, çatışmaların daha da yoğunlaşmaması ve Ukrayna’daki Batı yanlısı Cumhurbaşkanı ve hükümetin bir sonraki seçime kadar ekonomik ve askeri açıdan ayakta kalabilmesi durumunda, Rusya, Kırım ve Doğu Ukrayna’dan kopardığı topraklarla yetinerek, Ukrayna’nın Batı kampına geçmesine göz yummak zorunda kalabilir. Nitekim NATO ile arasında daima bir tampon bölge (buffer zone) olmasını isteyen ve NATO’nun genişlemesinden rahatsız olan Moskova için, Doğu Ukrayna ve Kırım, bu yeterli güveni sağlayabilir. Bu durumda, Ukrayna’nın NATO üyeliği gerçek bir ihtimal haline gelebilir. Ancak kuşkusuz, AB üyeliği için Kiev’in önünde daha uzun bir yol olacaktır. Bu durum, Kırım ve Doğu Ukrayna’da güvenliği sağlayabildiği takdirde, Putin için de yeterli bir başarı olacak ve halk desteğini ayakta tutabilecektir.

Bir diğer (ikinci) ihtimal, uyguladığı politikalarla Ukrayna’da hükümeti zora düşürecek olan Moskova’nın, sonraki seçimde Rusya yanlısı bir Başkan ve hükümeti iktidara getirmesi olabilecektir. Ukrayna yakın tarihine bakıldığında, genelde bir Rusya yanlısı, bir Rusya karşıtı Başkan ve hükümet göreve gelmektedir. Ancak 2013’te yaşananlar, önceki dönemlere kıyasla çok daha keskin bir kopuşa işaret etmektedir. Yine de, böyle bir durum gerçekleşirse, Moskova, Kırım ilhakının bizce asla geri dönüşü olmasa da, Donetsk ve Luhansk Halk Cumhuriyetleri konusunda bazı tavizler vererek, kendi parçası ve Rus dünyasının (Russkiy Mir) önemli bir bileşeni olarak gördüğü Ukrayna’yı elinde tutmaya çalışabilir. Ancak 2013’ten beri yaşananlar nedeniyle, Ukrayna’daki Rusya karşıtlığı çok derinleşmiş ve kitleselleşmiştir. Bu nedenle, bu ihtimalin gerçekleşmesi de kolay değildir. ABD eski Dışişleri Bakanlarından Henry Kissinger’ın Kırım ilhakı döneminde yaptığı kriz öncesi döneme dönülmesi ve Ukrayna’nın Batı ile Rusya arasında tarafsız bir devlet olması önerisi de halen geçerlidir. Ancak böyle bir durumda bile, Moskova, Kırım konusunda taviz vermeyecek ve geri adım atmayacaktır.

Üçüncü ve son ihtimal ise, ABD’nin verdiği teminat ve desteğe güvenerek, Ukrayna’nın Rusya’ya karşı Doğu Ukrayna’daki olaylara tepki olarak giderek daha cüretkâr davranması ve bu süreçte Ukrayna ile Rus askeri güçleri arasında sıcak çatışmaların başlayarak, bunun kapsamlı bir savaşa dönüşmesidir. Rus Ordusu’nun son dönemde Doğu Ukrayna’ya yığınak yaptığı bilinen bir husustur. ABD yetkilileri ise, Ukrayna’ya son dönemde çeşitli ziyaretler yapmaktadır. Dahası, ABD Ordusu da iki savaş gemisinin Boğazlar’dan Montrö Sözleşmesi’ne uygun olarak geçmesi için Türkiye’den izin alarak, Karadeniz’e yeni savaş gemileri göndermektedir. NATO da, 1940’ların sonunda Rusya (SSCB) tehdidi temelinde kurulmuş bir savunma ittifakı olduğu için, şimdilerde de Rusya’nın askeri hamlelerini çok ciddiye almakta ve bunları yakından takip etmektedir. Bunların yanı sıra, Birleşik Krallık Ordusu da, 2015’ten beri, “Orbital Operasyonu” kapsamında Ukrayna’ya askeri yığınak yapmaktadır. Dolayısıyla, Ukrayna ve müttefikleri, belki de ilk kez olası bir savaş riski için bu kadar hazırlıklıdır. Fakat ABD, müttefikleri ve NATO’nun gerçekten de 2008 ve 2014’ten farklı olarak Rusya harekete geçerse gerçekten askeri olarak bölgeye müdahale edip edemeyeceği halen bile net bir husus değildir. Bu defa çok ciddi sinyaller gelse de, yakın geçmişte NATO üyesi Türkiye’ye yönelik askeri saldırılarda bile harekete geçmeyen Birlik’in, üyesi olmayan Ukrayna için savaşa girip girmeyeceği konusunda kesin yorum yapmak zordur. ABD’nin ise Soğuk Savaş döneminden beri en temel düşüncesi Rusya ile doğrudan savaşmamak olduğu için, ABD’nin Rusya ile cephe savaşına girmeye göze alması kolay bir karar değildir. Son olarak, Ukrayna-Rusya ilişkilerini, ABD-Rusya ilişkilerinden bağımsız değerlendirmemek gerektiğini belirtmek gerekir.

Doç. Dr. Ozan ÖRMECİ & Oğuzhan MANİOĞLU

Türkiye-Çin İlişkilerine Dair Bazı Güncel Gelişmeler ve Gözlemler

 

Giriş

Çin Halk Cumhuriyeti, 20 yılı aşkın bir süredir küresel ekonomide gösterdiği üstün performans neticesinde, bugün ekonomik büyüklük, yani gayrisafi milli hasıla (GDP) açısından dünyanın en büyük ikinci ekonomisi durumundadır. Bu yazıda, önce ABD-Çin küresel liderlik tartışmalarına dair bazı verileri sizinle paylaşacak, daha sonra Türkiye-Çin ilişkilerinde yaşanan güncel gelişmeleri özetleyecek, son olarak da Çin’le ilişkilere dair nasıl bir model oluşturulması gerektiğine dair bazı fikir ve önerilerimi belirteceğim.

ABD vs. Çin: Bazı Veriler

Birçok ekonomi uzmanı kuruluş ve kişiye göre, Çin, Covid-19 (koronavirüs) pandemisinin küresel ticaret ve ekonomiyi yavaşlatan olumsuz etkilerine rağmen, 2028 yılında toplam ekonomik büyüklükte (GDP) ABD’yi geçerek dünyanın zirvesine yerleşecektir.[1] Satın alma gücü paritesi (PPP) konusunda ise, Çin, birkaç sene öncesinde ABD’yi zaten geçmiş ve dünyanın lider ülkesi haline gelmiş durumdadır.[2] Dolayısıyla, son yıllarda “Çin yükselişi” olarak akademik literatürde ifade edilen husus, abartılı ya da yanlış bir tespit değildir. Buna karşın, Çin’in kişi başına düşen gayrisafi milli hasıla (GDP per capita) konusundaki 10-11 bin ABD doları düzeyindeki istatistikleriyle, bu konuda 65.000-68.000 bandında gezinen ABD’nin çok çok gerisinde olduğunu belirtmek gerekir.[3] Bu nedenle, nüfusu 1,4 milyarı aşan Çin’in ekonomik büyüklükte ABD’yi geçmesi, daha rekabetçi ve gelişmiş bir ekonomisi olduğu anlamına gelmemektedir.

Daha da önemlisi, son yıllarda yaptığı kapsamlı askeri modernleşme hamlelerine ve atılımlara karşın, Çin’in askeri anlamda da dünyanın en büyük askeri gücü olan ABD ile boy ölçüşmesi henüz mümkün gözükmemektedir.[4] Şöyle ki; her ne kadar toplam nüfus ve savaşmaya hazır nüfus konusunda, Çin, ABD’nin çok önünde yer alsa da[5], aktif askeri personel konusunda aradaki fark sanılandan daha azdır (ABD’nin 1,4 milyon, Çin’in ise 2,1 milyon) ve bu da ABD’nin lehine bir durumdur. Rezerv personel konusunda da, ilginç bir şekilde, ABD, Çin’in önünde yer almaktadır (ABD’nin 845.000, Çin’in 510.000). Savunma bütçesi bağlamında da, ABD, Çin’in 4 kat önünde yer aldığı için (ABD’nin 740 milyar dolar civarı, Çin’in ise 178 milyar dolar), aradaki farkın kısa ve orta vadede kapanması -askeri anlamda- kolay gözükmemektedir. ABD’nin Çin’e kıyasla 8-9 kat daha fazla dış borcunun olması Washington için bir sorun olabilecekken, sermaye birikimi anlamında da, Çin, ABD’nin kat kat önünde yer almaktadır. Askeri kapasite konusuna dönecek olursak; ABD’nin 13.233 uçağına karşılık olarak Çin’in uçak sayısı 3.260, savaş jetleri bağlamında ABD’nin 1.956’sına karşılık Çin’in kapasitesi 1.200, helikopter konusunda ABD’nin 5.436’sına karşılık Çin’in kapasitesi 902, ABD’nin 11 uçak gemisine karşılık olarak Çin’in uçak gemisi sayısı 2 ve denizaltılar konusunda -ilginç bir şekilde- ABD’nin 68’ine karşılık Çin’in kapasitesi 78’dir. Tank gücü ve kapasitesi konusunda da ABD’nin gücü Çin’in yaklaşık iki katıdır. Yurtdışı askeri üsleri konusunda da, ABD’nin, Çin’e, yine büyük bir üstünlüğü bulunmaktadır. Dolayısıyla, elbette aradaki fark kapatılamayacak seviyede olmasa da, ABD’nin daha uzun yıllar askeri üstünlüğünü koruyacağı söylenebilir.

Tam da bu nedenle, ABD’nin Çin’e yönelik halen stratejik üstünlüğü varken, ilerleyen yıllarda Çin karşıtı söylemlerin daha da gelişmesi halinde, Washington'ın kolaylıkla gerginlik politikalarına ve müdahaleciliğe yönelebilmesi mümkün gözükmektedir. Bu anlamda, ABD’nin askeri harcamalarının da iktidarda Demokrat ya da Cumhuriyetçi bir Başkan olsun, hiçbir surette azalmayacağı ve daha da artacağı düşünülebilir/öngörülebilir. Buna karşın, Çin ise, meseleleri ABD ile doğrudan çatışma ve askeri yöntemlerden uzak tutmayı tercih etmeye daha yatkın olacak gibi gözükmektedir. Bu anlamda, Pekin’de, aşırı milliyetçi bir yönetim yerine Çin Komünist Partisi (ÇKP) gibi anti-emperyalist ve mazlum milletlerle dayanışmayı temel ideolojik prensibi haline getirmiş bir iktidarın olması, bir bakıma dünya barışı için de çok avantajlı bir husustur. Zira sanıldığının aksine, Çin’de eğer milliyetçi, sağcı ve yayılmacı bir yönetim oluşursa, işte o zaman Çin’in askeri harcamaları daha da artacak ve başta Asya ülkeleri olmak üzere tüm dünyada barışa ulaşmak ve barışı korumak konusunda olumsuz bir gidişat ortaya çıkabilecektir. Tam da bu nedenle, şu son dönemde Çin’deki tek parti iktidarına yönelik sorumsuzca eleştiriler yapanların yaklaşımlarının dünya barışı için de riskli olduğunu belirtmek gerekir. Ayrıca ikili ilişkilerde saldırgan tarafın Çin olduğunu düşünmek de hatalıdır; zira Çin'in, tarihinde hiçbir işgal ve savaş girişimi olmamış, tersine, daima Batılı ülkeler veya Japonya Çin'e saldırmışlardır. Bugün de, askeri politikalar ABD'nin lehinedir; bu nedenle, Çin'den saldırganlık beklemek bence doğru bir yaklaşım değildir. Fakat Hong Kong'da Çin'in uluslararası anlaşmalara uygun hareket etmesini beklemek ve bu yönde eleştiriler yapmak elbette doğru ve yerindedir. 

Türkiye-Çin İlişkileri: Kısa Bir Hatırlatma

Bilindiği üzere, 1952’den beri NATO üyesi olan ve Kore Savaşı’nda komünist güçlere karşı kapitalist cephede çarpışan Türkiye, Çin Halk Cumhuriyeti ile resmi siyasi-diplomatik ilişkilerini ancak 1971 yılında başlatabilmiştir. Bu, geç bir tarih olmakla birlikte, aslında ABD ve birçok Batılı ülkenin de Çin’le resmi ilişkilerini 1970’lerde başlattığı düşünülürse, Türkiye’nin de bu trende uygun hareket ettiği söylenebilir. 1980’lerin başında 7. Cumhurbaşkanımız Kenan Evren (Aralık 1982), Çin’i ilk ziyaret eden Türkiye Cumhurbaşkanı olmuştur.[6] 1985’de dönemin Başbakanı Turgut Özal’ın Çin’i ziyaretiyle ise, ikili ekonomik ilişkilerde hareketlilik dönemi başlamıştır. Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı’na göre, “ekonomik ve siyasi olarak yükseldiği 1980’lerden itibaren hareketlilik kazanan ve 2010 yılında ‘Stratejik İşbirliği’ düzeyine yükseltilen ilişkiler, karşılıklı üst düzey ziyaretlerin de katkısıyla gelişmektedir”.[7]  Bu açıklamanın da doğruladığı üzere, 2010’ların başında itibaren, iki ülke arasında “stratejik işbirliği” veya “stratejik ortaklık” dönemi başlamıştır.[8] Bu dönemde, ABD kaynaklı olarak başlayan 2008 küresel ekonomik krizinden güçlenerek çıkan Çin, başarılı bir ekonomik model olarak Türk siyasetçi ve ekonomistlerin ilgisini çekmeye başlamış ve ikili ilişkilerde hızlı bir canlanma yaşanmıştır. Çin, son yıllarda da Kuşak Yol İnisiyatifi (Yeni İpek Yolu projesi) adı verilen iddialı bir uluslararası proje ile de dünya ticaretine ivme kazandırmayı amaçlamaktadır. Bu proje, serbest ticareti destekleyen ve kapalı ekonomilere karşı olan Türkiye için de ilkesel olarak doğru bir girişimdir. Bu bağlamda, Çin’le Türkiye arasındaki ilişkilerden söz ederken, resmi düzeyde ilişkilerin 2010’lardan beri “stratejik ortaklık” kapsamına alındığı unutulmamalıdır.

Türkiye-Çin ilişkilerine dair bazı avantajlı unsurlar bulunmaktadır. Öncelikle, Çin Halk Cumhuriyeti ve Türkiye Cumhuriyeti arasında birbirlerinin toprak bütünlükleri ve egemenliklerine yönelik olarak herhangi bir uyuşmazlık bulunmamaktadır.[9] Türkiye, Çin’in toprak bütünlüğüne ve toprakları üzerindeki egemenliğine saygı göstermekte, Çin de Türkiye’ye aynı şekilde davranmaktadır. Dolayısıyla, iki ülke arasında varoluşsal bir sorun yoktur. Buna karşın, kuşkusuz, demokratik bir rejim oluşturmaya çalışan ve devlet katında stratejik hedefini Avrupa Birliği (AB) tam üyeliği olarak belirlemiş olan Türkiye, bürokratik geleneğin ağır bastığı, tek parti yönetiminin kurumsallaştığı ve yönetilmesi çok zor bir ülke olan Çin’den daha farklı bir yönetim modeli benimsemiştir. İki ülkeyi oluşturan halkların kültürel ve sosyolojik eğilimleri de birbirlerinden çok farklıdır. Bu nedenle, ikili ilişkilerde mutlak uyum ve anlayış birliği oluşturmak zaman zaman zor olabilmektedir.

İki ülke arasındaki ekonomik ilişkiler de son yıllarda çok hızlı bir ivme yakalamış; öyle ki, 2013 yılında 28 milyar doları seviyesi aşılarak, tarihi rekor düzeyine ulaşılmıştır.[10] Sonraki yıllarda bu oran kademeli olarak düşse de, 2019 yılında 21 milyar doların üzerindeki dış ticaret -ki Çin, bu rakamlarla Türkiye'nin ilk 3 veya 4 en önemli ticaret ortaklarından biridir (Almanya, Rusya ve bazı istatistiklerde ABD'nin ardından)-, ikili ekonomik ilişkilerin önemine işaret etmektedir. Dış ticaret ilişkilerinde Çin’in 1’e 9, 1’e 10 gibi büyük üstünlük sağlaması ise, kuşkusuz, uzun vadeli bir ekonomik partnerlik için ideal bir temel oluşturmamaktadır. Bu nedenle, Çin’le ilişkilerde daha dengeli bir ekonomik tablo oluşturmak Ankara’nın önemli bir hedefi olmalıdır. Fakat Çin’in Türkiye’ye sıcak para, doğrudan yatırım ve kredi gibi alanlarda da son yıllarda önemli girişimler yaptığı bilinmektedir. Bu anlamda, krizde olan ve ABD ve AB ile ilişkileri iyi gitmeyen Türkiye’de, Rusya ve Çin’le ilişkiler ilerleyen yıllarda giderek daha da önem kazanabilir.

Türkiye-Çin ilişkilerinde temel sorun yaratan konu ise, son yıllarda yeniden sıklıkla gündeme getirilmeye başlanan Doğu Türkistan Sorunu (Uygarlar meselesi) olmaktadır. Çin’in Sincan özerk bölgesinde yaşayan Türk soylu bir halk olan ve yaklaşık 12 milyonluk bir nüfusa sahip olan Uygurlar[11], Çin’deki komünist parti yönetiminin dini özgürlükler konusundaki baskıcı politikaları nedeniyle, kendi kültürel özerklik ve dini özgürlüklerinin kısıtlandığını iddia etmektedirler. 1960’lardan beri, Uygur kökenli siyasetçi ve sivil toplumcular, Türkiye ve ABD gibi ülkelerde çeşitli siyasal faaliyetler gerçekleştirmektedir. Nitekim Dünya Uygur Kongresi veya Dünya Uygur Kurultayı’na Türkiye’den de özellikle milliyetçi çevrelerden ve partilerden katılım gösteren kişiler olmuştur. 

Türkiye, resmi olarak ise, bu konuda dengeli bir politika izlemektedir. Örneğin, Çin’in insan haklarına yönelik ihlalleri olursa bunlar eleştirilmekte; ancak terörizm boyutuna varan ve Çinli kamu görevlilerini ve halkı hedef alan saldırgan söylem ve eylemler olursa, bunlara destek verilmemektedir. Ayrıca Türkiye Cumhurbaşkanları Abdullah Gül ve Recep Tayyip Erdoğan, yakın geçmişte Sincan özerk bölgesine giderek burada yaşananları bizzat gözlemlemişler ve yerinde inceleme yapmışlardır. Çin uzmanı Türk akademisyen Prof. Dr. Kutay Karaca’ya göre, sorunun temelinde, Çin’in Uygur bölgesinde Han kökenli nüfusu arttırma girişiminin Uygurların tepkilerine neden olması bulunmaktadır. Nitekim 1949’da yüzde 75 olan bölgedeki Uygur nüfusu, 1995’de yüzde 48’e, 2002’de ise yüzde 47’ye düşmüştür.[12] Buna karşın, 1949’da yüzde 7 olan Han kökenli nüfus, 1995’de yüzde 35, 2002’de ise yüzde 40,61’e yükselmiştir. Ayrıca yine Karaca’ya göre, önceden Uygur ailelerine çocuklarını Çin veya Uygur okullarına gönderme seçeneği tanınırken, 1980’lerden itibaren Çince’nin zorunlu dil haline getirilmesi uygulamaları başlatılmış ve kademeli olarak arttırılmıştır.[13] Bu konuda, aslına bakılırsa, Çin’in geçmişte daha özgürlükçü olan politikalarının (anadilde eğitim hakkı), zaman içerisinde giderek üniter bir ulus-devlet olan Türkiye’ye benzediği söylenebilir. Nitekim Türkiye’de devlet okullarında Kürtçe anadilde eğitim hakkı bir imkân hiçbir zaman var olmamıştır. Ayrıca 9/11 (11 Eylül 2001) faciası sonrasında ABD’nin yarattığı güvenlikçi ve İslamcılık karşıtı siyasal atmosferde, Uygurların İslami yönelimleri ve kılık-kıyafetleri de, Çin devleti ve uluslararası toplum tarafından güvenlikleştirme politikasına tabi tutulmuştur. Fakat bu noktada, Uygurlar içerisinde dışarıdan destek alan radikal bazı grupların var olduğu da unutulmamalıdır. Ayrıca, 2009’da yaşanan Urumçi Olayları, o dönemde Türkiye kamuoyunda infiale neden olmuştur. Bu nedenle, Çin devletinin uluslararası toplum ve Türkiye kamuoyununun hassasiyetlerine uygun politikalar geliştirmemesi durumunda, bu konunun ikili ilişkilerde kriz yaratma riski bulunmaktadır.

Güncel Gelişmeler

Son yıllarda, Kanada, ABD ve Hollanda gibi bazı Batılı ülkeler, Çin’in Uygurlu grupları eğitmek için kurduğu kampları eleştirerek, bunun bir “soykırım” olduğunu iddia etmektedirler.[14] Bu ülkelerin siyasetçilerince ve basın-yayın kuruluşlarında, özellikle Uygurlu kadınlara yönelik olarak yapılan kısırlaştırma politikaları eleştiri konusu yapılabilmektedir.[15] Elbette, bir ailenin çocuk sayısına karıştırmak, demokratik ülkeler açısından kabul edilemez bir husustur. Fakat bu noktada unutulmamalıdır ki, 1,4 milyarlık devasa nüfusunu yönetmekte zorlanan Çin, 1970’lerin sonu ve 1980’lerin başında tüm vatandaşlarını kapsayan “tek çocuk politikası”nı yürürlüğe koymuş ve artan nüfusunu denetlemek zorunda kalmış bir devlettir.[16] Her ne kadar 2016 yılında bu programın sona erdirildiği açıklansa da, günümüzde bile Çin’de 2 veya daha fazla çocuk sahibi olmak için bazı şartlar bulunmaktadır.[17] Dolayısıyla, Uygurlara yönelik politikalar, gerek dini özgürlüklerin kısıtlanması (Çin, komünist esaslara göre kurulmuş bir devlettir ama zaman içerisinde piyasa ekonomisini benimsemiştir), gerekse de çocuk kısıtlaması bakımından Çin’in genel politikalarıyla tutarlı gözükmektedir.

BBC’nin Sincan’daki Uygur nüfus yoğunluğu haritası

Son dönemde Birleşik Krallık’ın da Çin’i eleştiren ülkeler kervanına katılması ve İngiliz basın-yayın kuruluşu BBC’nin bu konuda kapsamlı haberler yapması dikkat çekerken, bu konunun daha çok Çin’e karşı bir baskı aracı olarak kullanılmaya çalışıldığı algısı oluşmaktadır. Çinli yetkililer, bu kampların eğitim ve rehabilitasyon amaçlı olduğunu ve kesinlikle toplama kampı olmadığının altını çizerken, ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken bunu “soykırım” olarak değerlendirmekte, İngiliz Dışişleri Bakanı Dominic Raab da “soykırım” ifadesini kullanmadan Pekin'i sert sözlerle eleştirmektedir.[18] Bu noktada, ABD yönetimi ve yakın müttefiklerinin, Çin’in ekonomik yükselişini dengelemek için de bu konuyu son dönemde ısrarla politize etmeye çalıştıkları rahatlıkla belirtilebilir. Buna karşın, Çin’in günümüzün Batılı demokratik standartlarının altında kalan bir ülke olduğu da ortadadır. Dolayısıyla, bu konuda öncelikli hedef Çin’e zarar vermek değil, Uygurlara fayda sağlamak olursa, taraflar arasında uzlaşma yolları bulmak daha kolay olabilecektir. ABD’nin ve müttefiklerinin derdinin demokrasi ve insan hakları olup olmadığı da tartışmalıdır. Zira Mısır’daki askeri darbe ve daha birçok anti-demokratik rejim (Körfez ülkeleri) konusunda, ABD, kendi çıkarları söz konusu olduğunda gayet demokrasi dışı ülkelerle de yakın siyasi ve ekonomik ilişkiler kurabilmektedir. Bu bağlamda, Çin’le ilgili mesele, bence demokrasiden daha çok Amerikan çıkarlarıyla ilgilidir.

Türkiye ise, gerek Çin’in iç işlerine karışmamak, gerekse de Çin’den ekonomik beklentiler nedeniyle, bu konuda son dönemde genelde daha ılımlı açıklamalar yapan bir ülke olarak dikkat çekmektedir. Frankfurt Küresel İslam Araştırmaları Merkezi (FFGI) Direktörü Prof. Dr. Susanne Schröder’e göre, Türkiye ve diğer bazı Müslüman ülkelerin bu tavrının gerisinde, ekonomik hesaplar ve çıkarlar bulunmaktadır.[19] Son dönemde, bu çıkarlara bir de Çin’den gelen Sinovac aşılarının sağladığı “sağlık güvenliği” hususu eklenmiştir. Türkiye’deki milliyetçi çevreler ise, bu konuda hükümeti giderek daha fazla sıkıştırmaya çalışmaktadırlar. Öyle ki, iktidar blokunun önemli bir bileşeni olan MHP’nin ve İYİ Parti gibi muhalefetteki milliyetçi unsurların etkisiyle, Türkiye’de, hükümet, 2017 yılında Çin’le imzalanan ve 2020 yılında Çin tarafından onaylanan “Suçluların İadesi Anlaşması”nı TBMM Adalet Komisyonu’nda bekletmekte ve onaylamamaktadır.[20] Bu konuda, Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi’nin geçtiğimiz gün yaptığı ziyarette de bir ilerleme kaydedilemediği düşünülmektedir.

İYİ Parti lideri Meral Akşener’in Çin’le diplomatik krize neden olan Twitter mesajı

Ayrıca, geçtiğimiz gün, CHP’li Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı Mansur Yavaş ve İYİ Parti lideri Meral Akşener’in Doğu Türkistan konusunda attıkları Twitter mesajlarının Çin tarafından eleştirilmesi de, bu konunun giderek kızıştırıldığını göstermektedir.[21] Bu noktada, tweet mesajları incelendiğinde, Yavaş’ın mesajının Barın Katliamı’nı anma amaçlı ve Çin’in toprak bütünlüğüne saygılı demokratik bir yaklaşım içerdiği[22], Meral Akşener’in mesajında ise Doğu Türkistan’ın bağımsızlığı mesajının ön planda olduğu[23] görülmektedir. İktidara aday bir lider olan Akşener’in bu şekilde ABD ve Türkiye’nin Batılı müttefiklerine mesaj vermeye çalıştığı ve Çin’le ilişkilerde daha sert bir ton benimsediği düşünülebilir. Ancak bağımsızlık vurgusu, Çin gibi bu konuda aşırı hassas bir devlet için kabul edilemezdir.

Türkiye’nin Çin Politikası: Akılcı ve Gerçekçi Yaklaşım Gereksinimi

Peki, NATO üyesi ve AB tam üyesi olma hedefi olan Türkiye’nin Çin politikası nasıl olmalıdır? Öncelikle, her konuda olduğu gibi bu konuda da duygusal ve reaksiyoner değil, akılcı ve gerçekçi bir yaklaşıma sahip olunmalıdır. Yakın zamana kadar Türkiye’nin uyguladığı ve duygular temelinde geliştirilen politikaların olumsuz sonuçları ortadadır. Dolayısıyla, (1) Çin’in Türkiye için henüz öncelikli bir müttefik ülke olmadığı, ancak (2) yükselen bir küresel güç ve muazzam bir ekonomik partner olarak Çin’le iyi ilişkiler geliştirmek gerektiği düşünceleri iki temel prensibimiz olmalıdır. Bu bağlamda, özellikle pandemi sürecinde çok ciddi bir tehdit altında olduğumuz ve Çin’den alacağımız Sinovac aşılarının vatandaşlarımızın can güvenliği açısından önemli olduğu unutulmamalıdır. Bu, Uygur Sorunu’nu Türkiye’nin eleştirmemesi gerektiği anlamına gelmemelidir. Türkiye, bu konuda uluslararası toplum ve kuruluşları harekete geçirmek için tüm diplomatik yolları kullanmalıdır. Ancak Türkiye’nin bu konuda yapabilecekleri de sınırlıdır. Türk Silahlı Kuvvetleri’nin ABD Ordusu ile birlikte Çin seferine çıkarak Doğu Türkistan’ı bağımsızlığına kavuşturmak gibi bir düşüncesinin ve planının olmadığı ve olamayacağı da bu hususta daima akıllarda tutulmalıdır. Bu bağlamda, Türkiye’nin ABD ve müttefiklerinin başlattığı propaganda kervanına katılması, Ankara adına herhangi bir sorunu çözme vaadi de içermemektedir. Zira ABD, ne Çin karşıtı bloka Türkiye'nin katılması durumunda PYD-YPG konusundaki desteğini geri çekmekten, ne de S-400 konusunu sorun olmaktan çıkaracağından söz etmemektedir. Ayrıca, Çin’in Kuşak-Yol Girişimi’nin Türkiye’ye çok önemli bazı ekonomik avantajlar sağlayabileceği de unutulmamalıdır. 2049’da tamamlanacak olan proje, 21. yüzyılın ikinci yarısı ve 22. yüzyıldaki dünya ticaret düzenine yön verecek tarihi bir jeoekonomik girişimdir. Bu projenin dışında kalmak, orta ve uzun vadede Türkiye için dezavantajlı bir husus haline gelebilir. Nitekim daha şimdiden birçok AB ülkesi de (örneğin İtalya) bu projede yer almak istediklerini belirtmektedir. ABD’nin de, ilerleyen yıllarda projeye yönelik tavrı değişebilir; zira serbest ticaret, temel bir Amerikan değeridir ve küresel ticaret ağlarının Asya-Avrupa yönümlü olarak iyice gelişmesi, en çok Amerikan firmalarının lehine olacak bir gelişmedir. Fakat şu da eklenmelidir ki, Çin'in Ortadoğu politikalarında pivot ülke İran İslam Cumhuriyeti olacaktır. Son yapılan tarihi anlaşma da bunun ispatı olmuştur. 

Dolayısıyla, bir tarafta Çin’den gelen ve gelecek olan Sinovac aşılarının stratejik değeri ve Çin’in kriz ortamında artan Türkiye yatırımları, diğer tarafta geleneksel müttefiklerimiz ABD ve Birleşik Krallık’ın artan baskıları düşünüldüğünde, Türkiye’nin çok boyutlu dış politika geleneğinde ısrar etmesi ve Çin’le ilişkilerini bozmamaya çalışması bence daha tutarlı ve akılcı bir formülasyon olacaktır. Zira ABD, PYD-YPG’ye destek ve S-400/F-35 konularında tavrıyla zaten Türkiye karşıtı bir çizgiye geçmiş durumdadır. CAATSA yaptırımlarının uygulamaya sokulması da bunun ileri bir adımı olmuştur. İlerleyen aylarda Halkbank davasının sonuçlanmasının ardından, Türk-Amerikan ilişkilerindeki kriz daha da derinleşecektir. ABD, Türkiye’yi feda etmiş gibi gözükmekte ve Türkiye yerine Yunanistan’a büyük askeri yığınak yaparak, bu ülkeye yeni askeri üsler açmaktadır. Ayrıca, Türkiye’nin en önemli ekonomik partnerlerinden olan Rusya da ABD ile ilişkilerin geliştirilmesine karşıdır. Bu bağlamda, ne yazık ki, Joe Biden döneminin olumlu atmosferinin devam etmesi kolay gözükmemektedir. Zira ABD, hiçbir konuda geri adım atmamakta ve sürekli Türkiye’den taviz beklemektedir. Türkiye’deki rejimin demokratik eksiklikleri ise ABD’nin bahanesi olmaktadır. Bu nedenle, Türkiye’nin Batı ile olan ilişkilerini bu dönemde ABD yerine AB üzerinden geliştirmeye çalışması ve bir yandan da Rusya, Çin ve diğer Asyalı ülkelerle ilişkilerini geliştirmesi bence daha doğru bir yol olacaktır.

Sonuç

Sonuç olarak, dış politikada daima İngilizlerin ünlü sözünü (eski Başbakan Lord Palmerston’un söylediği) hatırlamak gerekir; “Dış politikada ebedi dostlar ve düşmanlar yoktur, değişmez çıkarlar vardır”. Bu bağlamda, Türkiye’nin ve Türkiye halkının çıkarlarına göre bir dış politika inşa edilmeli ve öncelikle geleneksel müttefiklerimizle, ama daha sonra da Türkiye’nin çıkarlarına zarar vermeye çalışmayan tüm devletlerle dostane ilişkiler kurularak, Cumhuriyetimizin 100. yıldönümüne güçlü şekilde girilmelidir. Müttefiklerimizin bizimle dostane ilişkiler kurma niyetleri varsa da, öncelikle buna uygun hareket etmeleri talep edilmelidir. Türkiye halkı, ekonomik yaptırım ve şantajlardan korkan ve bunlara boyun eğecek bir millet değildir. Bu da, dış politikamızda temel bir düstur olarak kabul edilmelidir. 

Son olarak, Çin'in tek parti rejimini öcü gibi göstermek de bence hatalıdır; her millet, kendi koşullarına uygun bir yönetim biçimi kurabilmekte ve ancak toplumuna uygun olan rejimler ayakta kalabilmektedir. Nitekim Cumhuriyetimizin kurucusu ulu önder Mustafa Kemal Atatürk de tek partili bir rejim kurmuştur. Günümüzde artık ülkemiz bir demokrasi olmaya çalışsa bile, henüz bunu başaramamış ve kendisine özgü zor koşulları olan (devasa nüfus vs.) devletlerin rejimlerini iyiye götürmek amacıyla eleştirmek, ama ilişkileri toptan kötülememek ve bozmamak, bence daha doğru ve makul bir yaklaşım olacaktır. Zira bir devletin ne kadar çok dostu varsa o kadar güçlüdür ve maalesef Batılı dostlarımız bize dostluk eli uzatmamaktadırlar...

Doç. Dr. Ozan ÖRMECİ

 

[1] BBC (2020), “Chinese economy to overtake US 'by 2028' due to Covid”, 26.12.2020, Erişim Tarihi: 09.04.2021, Erişim Adresi: https://www.bbc.com/news/world-asia-china-55454146.

[2] Bakınız; https://databank.worldbank.org/data/download/GDP_PPP.pdf; https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/real-gdp-purchasing-power-parity/country-comparison.

[3] Bakınız; https://data.worldbank.org/indicator/ny.gdp.pcap.cd?most_recent_value_desc=true.

[4] Bu konuda Global Fire Power sitesinden ulaşılan bir kıyaslama için; https://www.globalfirepower.com/countries-comparison-detail.php?country1=united-states-of-america&country2=china.

[5] Toplumda nüfuste Çin’in 1,4 milyarına karşı 330 milyon civarında bir ABD nüfusu vardır. Savaşmaya hazır nüfusta ise ABD’nin yaklaşık 150.000, Çin’in 750.000’lik askeri kapasitesi bulunmaktadır.

[6] Zekeriyya Akdağ (2019), “Türkiye – Çin İlişkilerinin Tarihsel Gelişimi”, Hafıza Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt 1, Sayı: 1, Aralık 2019, ss. 45-46.

[7] Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı, “Türkiye - Çin Halk Cumhuriyeti Siyasi İlişkileri”, Erişim Tarihi: 09.04.2021, Erişim Adresi: https://www.mfa.gov.tr/turkiye-cin-halk-cumhuriyeti-siyasi-iliskileri.tr.mfa.

[8] Zekeriyya Akdağ (2019), “Türkiye – Çin İlişkilerinin Tarihsel Gelişimi”, Hafıza Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt 1, Sayı: 1, Aralık 2019, s. 50.

[9] Türkiye Cumhuriyeti’nin 56. hükümeti tarafından çıkarılan Türkiye’deki Doğu Türkistan vakıf ve derneklerine ilişkin olarak yayınlanan 23.12.1998 tarihli VE 1998/36 numaralı gizli genelgeyle, bu bölgenin Çin’in toprak bütünlüğü içinde değerlendirilmesi gerektiğine işaret edilmiş ve Doğu Türkistan adına faaliyet gösteren vakıf ve derneklerin toplantılarına herhangi bir Bakan veya devlet görevlisinin kesinlikle katılmaması istenmiştir. Bakınız; Kutay Karaca (2007), “Türkiye-Çin Halk Cumhuriyeti İlişkilerinde Doğu Türkistan Sorunu”, Gazi Akademik Bakış, Cilt 1, Sayı: 1, Kış 2007, s. 241.

[10] Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı, “Türkiye-Çin Halk Cumhuriyeti Ekonomik İlişkileri”, Erişim Tarihi: 09.04.2021, Erişim Adresi: https://www.mfa.gov.tr/turkiye-cin-halk-cumhuriyeti-ekonomik-iliskileri.tr.mfa.

[11] BBC (2021), “Who are the Uighurs and why is China being accused of genocide?”, 26.03.2021, Erişim Tarihi: 09.04.2021, Erişim Adresi: https://www.bbc.com/news/world-asia-china-22278037.

[12] Kutay Karaca (2007), “Türkiye-Çin Halk Cumhuriyeti İlişkilerinde Doğu Türkistan Sorunu”, Gazi Akademik Bakış, Cilt 1, Sayı: 1, Kış 2007, ss. 231-232.

[13] A.g.e., ss. 233-234.

[14] BBC (2021), “Who are the Uighurs and why is China being accused of genocide?”, 26.03.2021, Erişim Tarihi: 09.04.2021, Erişim Adresi: https://www.bbc.com/news/world-asia-china-22278037.

[15] BBC (2020), “China forcing birth control on Uighurs to suppress population, report says”, 29.06.2020, Erişim Tarihi: 09.04.2021, Erişim Adresi: https://www.bbc.com/news/world-asia-china-53220713.

[16] Britannica, “One-child policy Chinese government program”, Erişim Tarihi: 09.04.2021, Erişim Adresi: https://www.britannica.com/topic/one-child-policy.

[17] BBC (2015), “China to end one-child policy and allow two”, 29.10.2015, Erişim Tarihi: 09.04.2021, Erişim Adresi: https://www.bbc.com/news/world-asia-34665539.

[18] BBC (2021), “Who are the Uighurs and why is China being accused of genocide?”, 26.03.2021, Erişim Tarihi: 09.04.2021, Erişim Adresi: https://www.bbc.com/news/world-asia-china-22278037.

[19] DW (2019), “Türkiye Çin’in Uygurlara baskısına neden sessiz kalıyor?”, 06.12.2019, Erişim Tarihi: 09.04.2021, Erişim Adresi: https://www.dw.com/tr/t%C3%BCrkiye-%C3%A7inin-uygurlara-bask%C4%B1s%C4%B1na-neden-sessiz-kal%C4%B1yor/a-51549785.

[20] Kırım Haber Ajansı (2020), “Türkiye- Çin suçluların iadesi anlaşması hakkında bilinenler: Şimdi ne olacak?”, 31.12.2020, Erişim Tarihi: 09.04.2021, Erişim Adresi: https://qha.com.tr/haberler/politika/turkiye-cin-suclularin-iadesi-anlasmasi-hakkinda-bilinenler-simdi-ne-olacak/290533/.

[21] Sözcü (2021), “Çin’den Meral Akşener ve Mansur Yavaş’a tepki”, 06.04.2021, Erişim Tarihi: 09.04.2021, Erişim Adresi: https://www.sozcu.com.tr/2021/dunya/cinden-meral-aksener-ve-mansur-yavasa-tepki-6357244/.

[22] Bakınız; https://twitter.com/mansuryavas06/status/1378953364483022849.

[23] Bakınız; https://twitter.com/meral_aksener/status/1378989779916886022/photo/1.

Early Projections for Turkey’s Next Presidential Election

Turkish domestic politics is always dynamic and excited although the country has been passing through rather difficult times due to the Covid-19 pandemic and economic difficulties. In this context, it should not be forgotten that Turkey made a transition to hyperpresidentialism in 2017 via a controversial referendum[1] and Turkey’s next Presidential election will determine who will the ruler of the country on its 100^th anniversary. That is why; the next Presidential election in Turkey is very symbolic and important for determining the spirit and the image of the country for the new (21^st) century.  In this piece, I am going to share some of my observations and projections for Turkey’s next presidential election.

First of all, I should underline that the new political system Turkey adopted in 2017 transformed the post of Presidency almost into an “elected God” position with immense presidential powers and authorities that overshadow even the legislative powers of the Turkish parliament (Turkish Grand National Assembly-TGNA). Recep Tayyip Erdoğan, Turkey’s Islamist originated conservative Prime Minister since 2003 and President of the Republic since 2014, became the 12^th President in its history, but also the first President within the new Presidential system in 2018. Recep Tayyip Erdoğan now has the power of executive orders or decrees to make laws and even to ratify or abolish international agreements. For instance, recently Turkish President abolished Istanbul Convention with a presidential decree. In that sense, the first thing to be stated about Turkey’s next presidential election is that it really matters since the post of Presidency is now the highest post in the system and has immense powers.

Secondly, the adoption of hyperpresidentialism in 2017 led to the birth of bloc politics in Turkey. Turkey’s governing AK Parti/AKP (Justice and Development Party) established the conservative-nationalist bloc of People’s Alliance (Cumhur İttifakı) with the ultranationalist MHP (Nationalist Action Party), and the BBP (Grand Unity Party) before the 2018 Presidential election. As a response, Turkey’s main opposition party, pro-secular and pro-European center-left CHP (Republican People’s Party) established its own bloc of Nation Alliance (Millet İttifakı) with the center/center-right İYİ Parti (Good Party), Islamist Saadet Partisi/SP (Felicity Party), and the center-right Demokrat Parti/DP (Democrat Party). In the 2018 presidential election, People’s Alliance won the election comfortably in the first round with Recep Tayyip Erdoğan’s 52.59 % of the votes. Nation Alliance did not present a joint presidential candidate; so, CHP’s Muharrem İnce took 30.64 % of the votes, whereas İYİ Parti’s leader Meral Akşener garnered 7.29 % and SP leader Temel Karamollaoğlu took 0.89 % of the total votes. Pro-Kurdish HDP (Peoples’ Democratic Party) leader Selahattin Demirtaş on the other hand became a candidate for his party and took 8.40 % of the votes. So, after the failure of the opposition in 2014 to endorse a joint candidate (Ekmeleddin İhsanoğlu who took 38.44 % of the votes against Erdoğan’s 51.79 % and lost the election in the first round), although this time the opposition tried to present more candidates to prevent Erdoğan to win in the first round, this strategy failed as well. This time it is still unknown whether the opposition will present a joint candidate or not. It seems to me that the opposition will again try to present many candidates in order to prevent Erdoğan to win the election in the first round. However, in case the limit for being elected in the first round is reduced to 45 %, the opposition parties might take risk and present a common candidate. 11^th Turkish President Abdullah Gül could be an ideal candidate in that case. However, I do think that the Nation Alliance will not choose this strategy.

Thirdly, the timing of the election will be crucial. Normally, since the previous election was organized in 24 June 2018, the election should take place towards the end of June 2023, few months before the 100^th anniversary of the Republic of Turkey.[2] However, since all sides want to take advantage of the situation and win this paramount election, President Erdoğan and his bloc might prefer to call for an earlier election in 2022 or early 2023 if public polls would convince him that he could win in the first round.

Current votes of the parties

Fourthly, current public polls prove that the next presidential election will be extremely competitive and very tough. According to Istanbul Ekonomi Araştırma’s March 2021 study[3], the ruling AK Parti/AKP still has 35.4 % support (when the indecisive votes are also added), which should be considered as a success due to very difficult socioeconomic conditions in Turkey related to the Covid-19 pandemic and economic crisis. Erdoğan’s partner Devlet Bahçeli’s party MHP has also 8.3 % support, which makes almost 44 % support for the People’s Alliance in total. The opposition (Nation Alliance) on the other hand seems to have equal chance this time with CHP’s 22 %, İYİ Parti’s 16.5 %, DEVA Party’s (Ali Babacan’s new party) 2.9 %, SP’s 1.2 %, and Gelecek Partisi-Future Party’s (Ahmet Davutoğlu’s new party) 1.2 %, which makes around 44 % support in total. These numbers prove that the government bloc should do something to increase its votes towards 50 % to win the election in the first round. Since the second round of presidential election will be a totally new experience for Turkish voters, I think President Erdoğan should seek ways to win it in the first round. By the way, İYİ Parti's rise in recent months prove that Turkish people are open to alternatives and they primarily care about the trust towards the leader rather than ideological sharpness or consistencies (İYİ Parti is a populist center/center-right party with a strong and charismatic leader - Meral Akşener). 

Fifthly, if we have to empathize with President Erdoğan, we can foresee that there will be important strategic political steps coming from the government in the next months. Obviously, President Erdoğan has to integrate more parties to his bloc in order to increase his support. The ideal party seems to be the SP, an Islamist party following the Necmettin Erbakan’s “national outlook” (Milli Görüş) tradition. Erdoğan already had a meeting with Oğuzhan Asiltürk[4], a very important name within this tradition although the party leader Temel Karamollaoğlu is against joining the People’s Alliance. So, there could be a competition between the government and the opposition from now on in order to acquire the control of SP leadership. Erdoğan’s decision to quit the Istanbul Convention in fact could be perceived as a way to impress SP voters since the SP is essentially an anti-Occidentalist political Islamist party. Erdoğan could also invite Erbakan’s son Fatih Erbakan to his party, since the young Erbakan recently established a new Islamist political party, New Welfare Party (Yeniden Refah Partisi)[5] that has the potential to steal some ten thousands of votes from Erdoğan’s bloc in some conservative villages and neighborhoods. Recently, a former CHP politician Mustafa Sarıgül also established a new centrist political party, Türkiye Değişim Partisi/TDP (Party for Change in Turkey). Sarıgül gives warm messages to President Erdoğan[6] and he seems like he is interested in joining People’s Alliance through political negotiations. Since all votes are important in a tight race, President Erdoğan and his party could make some strategic moves before the election.

Sixthly, I should admit that the opposition also has been implementing clever strategies to increase its votes. CHP leader Kemal Kılıçdaroğlu’s tactic is simple but it is working; that is to support new right-wing parties that would decrease the vote of the governing bloc. Kılıçdaroğlu first helped the birth and the progress of the İYİ Parti in 2017 and now gives strategic support to two new right-wing parties; Ali Babacan’s DEVA and Ahmet Davutoğlu’s Gelecek Partisi. These parties are expected to support the Nation Alliance and they would obviously take votes mostly from either the AK Parti/AKP (Babacan's party and Davutoğlu's party) or the MHP (Akşener's party and Davutoğlu's party). Especially Babacan's party DEVA (Democracy and Leap Party) has a great potential if the AK Parti/AKP starts to fluctuate. In the meantime, although the CHP recently had a blow with the resignation of Muharrem İnce, who will soon start a new Kemalist political party called Memleket Partisi (Homeland Party), İnce’s support for the Nation Alliance and the CHP’s presidential candidate is almost guaranteed.[7] So, although İnce himself could become a presidential candidate and could take some portions of CHP candidate’s votes, in the second round it seems like he and his supporters will endorse the CHP’s and Nation Alliance’s candidate. It should not be forgotten that İnce’s rhetoric and speeches are very powerful and he could steal some votes from the governing AK Parti/AKP and MHP as well due to his nationalist/Kemalist political stance.

Seventhly, I think “who will be the CHP’s presidential candidate” is going to be the most important question/factor for the result of the next presidential election. CHP leader Kemal Kılıçdaroğlu acts like a modest political guru and does not engage in complexness. He previously endorsed Muharrem İnce’s candidacy in 2018. So, if the public polls show that CHP should definitely choose a specific candidate, Kılıçdaroğlu might not be his party's presidential candidate himself. His party already supports a return to parliamentary system and if the CHP candidate wins the presidency, Kılıçdaroğlu might try to become Turkey's Prime Minister within the new system. At this point, CHP has two strong candidates; Istanbul mayor Ekrem İmamoğlu and Ankara mayor Mansur Yavaş. While İmamoğlu is a pr (public relations) master and has a very good and clean image for both center-left, center-right, and Kurdish voters (he recently opposed to the banning of HDP as well), Yavaş comes from the MHP tradition (he has an ultranationalist background) and has an appeal towards the ultranationalist right in Turkey. According to a recent study made by Aksoy Araştırma, both Yavaş and İmamoğlu could win against Erdoğan in the next presidential election; with Yavaş does slightly better than İmamoğlu.[8] In case CHP shows a weak candidate (not Yavaş or İmamoğlu), it is also possible that Meral Akşener might take the lead of the opposition and could have the second seat after Erdoğan in the first round of presidential election. In that case, whether Akşener could beat Erdoğan in the second round is very dubious. Yavaş and Akşener's biggest disadvantage is that they might not motivate Kurdish voters to go to polls against Erdoğan. İmamoğlu on the other hand has a better image and high chance concerning Kurdish voters. That is why; İmamoğlu could be the ideal presidential candidate for the opposition. 

Lastly, I should state that the next Presidential and parliamentary election in Turkey will be about the spirit and the future of the country. If Erdoğan and his bloc wins, Turkey will be headed towards a more independent, but also more Islamist and nationalist future whereas if the opposition wins, Turkey will probably have a more democratic and Western-oriented future. I’m hoping that all sides and political actors will be respectful towards other groups’ ideas, freedoms, and rights and will try to make Turkey more democratic, developed, and stable.

Assoc. Prof. Ozan ÖRMECİ

 

[1] There are controversies about the referendum since the constitutional changes were approved by only 51.41 % of the people and opposition parties claimed that there were fraudulent activities during the election.

[2] The Republic of Turkey was established on October 29, 1923 by Mustafa Kemal Atatürk. This date is still celebrated with official ceremonies in Turkey as the “Republic Day”.

[3] See; https://www.turkiyeraporu.com/sureklitakip.

[4] https://www.cumhuriyet.com.tr/haber/erdoganla-gorusen-oguzhan-asilturk-aciklarsam-bolunme-olur-1809022.

[5] See; https://yenidenrefahpartisi.org.tr/.

[6] See; https://www.yenisafak.com/gundem/turkiye-degisim-partisi-lideri-sarigul-genel-merkezden-ak-parti-kongresini-takip-etti-3615195.

[7] See; https://tr.sputniknews.com/turkiye/202010291043118927-ince-millet-ittifakinin-icindeyiz-ama-bir-siyasi-partinin-yola-cikarken-ittifakla-yola-cikmamasini/.

[8] See; https://www.cumhuriyet.com.tr/haber/son-anket-geldi-erdogani-geciyorlar-1818848.