Uluslararası Politika Akademisi (UPA) Kurucu Genel Koordinatörü, siyaset bilimci Prof. Dr. Ozan Örmeci, 3 Temmuz 2026 tarihinde AKSAV (Alaattin Keykubat Siber Akademi Vakfı) Başkanı Hasan Kerem Ünsal ile birlikte Bakırçay Üniversitesi'nden Prof. Dr. Ahmet Talimciler'i ağırlayarak, "Yumuşak Güç Unsuru Olarak Futbol" başlıklı bir söyleşi gerçekleştirdi.
Herbert Reginbogin is a professor at the Catholic University of America's Institute for Public Policy, researching new security architecture and American foreign policy. For over three decades, Professor Reginbogin has been involved in transatlantic relations, teaching at Potsdam University (Germany), Boğaziçi University (Türkiye), European University of Lefke (North Cyprus), Çağ University (Türkiye), Istanbul Kent University (Türkiye), and the U.S.-based Touro Law School as well as Guest Professor at several universities and law schools throughout the U.S., Europe, and East Asia. His work extends into multidisciplinary topics related to human and energy security, religious identity, freedom, and international law. Professor Reginbogin has written several books and articles on these topics, dealing with various political, economic, financial, and social issues facing Europe, Russia, the Middle East, and East Asia. In addition, Reginbogin has worked on several high-profile litigation cases and energy security issues in the Eastern Mediterranean, the EU, and the U.S., focusing on international maritime law, international refugee issues, the destabilization of the international order, and kleptocracy. He sits on the advisory board of the Institute for Peace (Vienna) and was the Acting President of the Turkish Heritage Organization (Washington, DC). His books include Neutrals and Beyond the Cold (July 2022, contributed and edited with Pascal Lottaz and Heinz Gaertner), The Vatican and Permanent Neutrality (April 2022, edited with Marshall Breger), Permanent Neutrality. A Model for Peace, Security, and Justice (2020 edited with Pascal Lottaz), Notions of Neutralities (2019 edited with Pascal Lottaz), Financial Markets of Neutral Countries in World War II (2012 edited by Robert Vogler et al.), Faces of Neutrality (2009), Guerre et Neutralite, Les Neutres Face a Hitler (2008), Der Vergleich (2006), Nuremberg Trials: International Criminal Law Since 1945 (2006 edited with Christoph Safferling), and Hitler, der Westen und die Schweiz (2001 co-authored with Walther Hofer) as well several articles in law reviews and academic journals.
International Political Academy (UPA) coordinator and ESUPA President Prof. Dr. Ozan Örmeci conducted a Zoom talk with Professor Herbert Reginbogin on July 9, 2026, on the recent NATO Summit in Ankara, Turkish-American relations, U.S. domestic politics, and the war in Iran.
7-8 Temmuz 2026 tarihlerinde, Türkiye'nin başkenti Ankara'da, çok sıkı güvenlik önlemleri altında ve büyük bir şölen edasında düzenlenen 36. NATO Zirvesi, Türkiye'de ve Batı ülkelerinde basın-yayın organlarında geniş yer eden ve önemli haberlere kaynaklık eden önemli bir uluslararası etkinlik olarak işlev gördü. Etkinlik, genel olarak başarılı bulundu ve çok ses getirdi. Türkiye'nin etkinlikte otantik (yerel) değerlere büyük önem vermesi ise, NATO ve Batı blokuna bu ülkenin kendi rengini katması ve bölgesel bir güç olarak ittifak içerisindeki önemli ve özgün konumunu vurgulaması şeklinde yorumlandı. Özellikle etkinlik kapsamında Batılı liderlerin karşılanması sırasında törende yer alan geleneksel Osmanlı merkezi ordusu Yeniçeri birliği ve onların törende icra ettikleri geleneksel marşlar çok dikkat çekti ve yankı uyandırdı.
Etkinlik kapsamında Batılı liderler arasında formel ve informel birçok kısa görüşme gerçekleştirildi ve NATO ilişkileri dışında ikili ilişkilere dair konular da ele alındı. Zirveye Suriye Devlet Başkanı Ahmed Şara ve Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski gibi NATO üyesi olmayan bazı devletlerin liderleri de katıldı. Bu görüşmelerden özellikle Zirveye ev sahipliği yapan Türkiye'nin Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile birçok Avrupalı liderle son dönemde sorunlar yaşayan Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Başkanı Donald Trump'ın yaptığı görüşme dikkat çekti.
Görüşmeye Trump'ın Erdoğan ve Türkiye'ye yönelik iltifatları ile ABD Kongresi'nin Türkiye'ye uyguladığı CAATSA yaptırımları kapsamında Türkiye'nin erişimine engel getirilen F-35 5. nesil savaş uçakları ile Türkiye'nin yerli üretimi olan KAAN uçaklarına motor tedariki gibi konularda sağlayacağı imtiyazlar damga vururken, bu konularda Başkan Trump'ın verdiği sözlerin ne ölçüde gerçekleşebileceğini elbette zaman gösterecektir. Geçtiğimiz günlerde katıldığım bazı televizyon programlarımda da vurguladığım üzere, Türkiye ile İsrail'in ilişkileri düzelmediği sürece Başkan Trump'ın ABD Kongresi'nin engelini aşması pek mümkün gözükmemekle birlikte, bu konuda ABD Başkanlarının çeşitli yetkilerinin olduğu da hatırlanmalıdır. Bu bağlamda, Türkiye'nin parası zaten ödenen 6 F-35 jetini tedarik etmesi ve KAAN uçaklarına yönelik motorları elde etmesi gibi hususlar daha gerçekçi olup, F-35 üretim programına yeniden dahil olunması ise Kongre engeli aşılmadan pek mümkün görünmemektedir.
İki gün boyunca başkent Ankara'da adeta hayatı durduran ve Türkiye'yi dünyanın merkezi haline getiren Zirve, ayrıca Trump başta olmak üzere Batılı liderlerin çeşitli haberleri ve polemikleriyle de gündeme gelmiştir. Örneğin, Zirveye Suriye'de Ahmed Şara ile yaptığı görüşmenin hemen ardından gelen ve bu ziyaret sırasında kaldığı otelin yakınlarında bombalı bir saldırı yaşanan Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un sabah koşusu, ilk kez bu kadar önemli bir uluslararası etkinlikte boy gösteren Macaristan Başbakanı Peter Magyar'ın etkinlik öncesinde İstanbul'u bir turist olarak gezmesi, "Lahey Taahhüdü" konusuna karşı olan solcu İspanya Başbakanı Pedro Sanchez'in ziyaret sırasındaki tavırları, ABD Başkanı Donald Trump'la arası açık olan İtalya Başbakanı Giorgia Meloni'nin Trump'la etkileşimleri ve Türkiye ile bazı siyasi sorunları olan Yunanistan Başbakanı Kiriakos Miçotakis'in ilginç halleri gibi konular Türkiye basınında ve uluslararası basında haberlere konu oldu. Ayrıca NATO Genel Sekreteri Mark Rutte'nin enerjik hâli de kendisinin bu iş için doğru isim olduğu yönündeki görüşlerini destekledi. Zirveye damga vuran kavramlar ise "NATO 3.0" ve "caydırıcılık" oldu.
Zirve sonunda ilan edilen Bildiride ise şu hususlar vurgulandı:
1-) Biz, Kuzey Atlantik İttifakı Devlet ve Hükümet Başkanları, Washington Antlaşması'nın 5. maddesi uyarınca kolektif savunmamıza ve Transatlantik bağa olan sarsılmaz bağlılığımızı yeniden teyit etmek üzere Ankara'da toplandık. Birimize yapılan saldırı, hepimize yapılmış bir saldırıdır. Birliğimiz, dayanışmamız ve kolektif gücümüz, özgür ve demokratik uluslardan oluşan İttifakımızdaki bir milyar vatandaş için barış, güvenlik ve refahın temeli olmaya devam etmektedir. Caydırıcılık ve savunmaya yönelik 360 derecelik yaklaşımımıza olan bağlılığımızı sürdürüyoruz.
2-) Rusya'nın Avrupa-Atlantik güvenliği ve istikrarına yönelik uzun vadeli tehdidine ve terörizmin süregelen tehdidine karşı koymak için Müttefikler, Lahey savunma taahhüdünü yerine getiriyor. 2025 yılında, Avrupa müttefikleri ve Kanada, temel savunma gereksinimlerine yönelik yatırımlarını 139 milyar dolardan fazla arttırdı. Yatırımlarımız, ihtiyaç duyduğumuz yetenekleri sağlamakla birlikte sanayi tabanımızı ve dayanıklılığımızı da güçlendiriyor. Bugün Ankara'da, 50 milyar dolardan fazla yeni alım duyurusu yapıyoruz ve kolektif üretim kapasitesini genişletmek ve yeniliği hızlandırmak için sanayi ile birlikte çalışmaya kararlıyız. Müttefikler arasında savunma ticareti engellerini ortadan kaldırmak ve NATO'nun ortaklıklarından yararlanarak savunma sanayi derinliğini ve iş birliğini en üst düzeye çıkarmak için çalışmalarımıza devam edeceğiz.
3-) Geleceği inşa ediyoruz: daha güçlü bir NATO'da daha güçlü bir Avrupa – modernize edilmiş bir İttifak. Avrupa müttefikleri ve Kanada, Amerika Birleşik Devletleri ile birlikte çalışarak İttifakın savunması için daha büyük sorumluluk üstleniyor. NATO'nun caydırıcılığı ve savunması, uzay ve siber varlıklarla desteklenen nükleer, konvansiyonel ve füze savunma yeteneklerinin uygun bir kombinasyonuna dayanmaktadır. Savaş üstünlüğümüzü korumaya kararlıyız. Silahlı kuvvetlerimizi konuşlandırma, etkinleştirme ve sürdürme yeteneğimize; derin hassas vuruş, entegre hava ve füze savunması, insansız sistemler, en son teknolojiler ve istihbarat yetenekleri de dahil olmak üzere tüm alanlarda yetenek hedeflerimizi gerçekleştirme yeteneğimize yatırım yapıyoruz. Birlikte çalışabilir bir Transatlantik savaş bulutu geliştiriyor ve güçlü yapay zeka modellerini benimsiyoruz.
4-) Ukrayna, Transatlantik güvenliğe katkıda bulunmaktadır ve Müttefikler, Ukrayna'nın özgürlüğünü, egemenliğini ve toprak bütünlüğünü savunmasında sarsılmaz desteğimizde birleşmiş durumdadır. Avrupa müttefikleri ve Kanada, Ukrayna'ya sağlanan güvenlik yardımının büyük çoğunluğunu ikili ve çok taraflı yollarla finanse etmektedir. Müttefikler, bu desteğin adil, öngörülebilir ve uzun vadede sürdürülebilir olması gerektiğinin altını çizmektedir. Müttefikler, 2026 yılı için Ukrayna'ya 70 milyar avro tutarında askeri teçhizat, yardım ve eğitim sözü vermekte ve 2027 yılında en az eşdeğer seviyeleri sürdürme konusundaki egemen taahhütlerini teyit etmektedir. Bu amaçla, Avrupa Birliği'nin Ukrayna Destek Kredisi aracılığıyla Ukrayna'ya çok yıllık fon sağlama kararını memnuniyetle karşılıyoruz.
5-) İttifak, daha geniş güvenlik ortamımızı tanımlayan stratejik rekabete, yaygın istikrarsızlığa, hibrit tehditlere ve tekrarlayan şoklara yanıt vermeye ve bunlara uyum sağlamaya devam etmektedir. Müttefikler, İran'ın asla nükleer silaha sahip olmaması gerektiğini yinelemekte ve İran'ı Hürmüz Boğazı'nda seyrüsefer özgürlüğüne tam olarak saygı göstermeye çağırmaktadır.
6-) Türkiye'nin bize gösterdiği cömert misafirperverlikten dolayı minnettarız. Bir sonraki görüşmemizi dört gözle bekliyoruz.
Bu Bildiri yorumlandığında; NATO'nun birlik ruhunun vurgulandığı, yeni savunma iş birliği, yatırım ve anlaşmaların kararlaştırıldığı, Ukrayna'ya Rusya karşısında açık ve somut destek verildiği, İran'ın nükleer silaha erişimi ve Hürmüz Boğazı'nı kapatmasına karşı çıkıldığı ve Türkiye'ye ev sahipliği için teşekkür edildiği görülmektedir. Bunun siyaseten yorumu ise, Türkiye'nin hâlen askeri mevcudiyeti nedeniyle ve Avrupa güvenliği bağlamında Batı dünyasında değer gördüğü, yıllar önce George Soros'un söylediği gibi "en iyi ihraç malının ordusu" olduğudur. Bu nedenle Türkiye, askeri yatırımlarını yeni dönemde iki katına çıkarmalı ve bölgede en üstün askerî güç konumuna yükselmelidir. Bu süreçte ise -kuşkusuz- öncelikler, demokrasi ve hukuk devletinden ziyade ekonomi ve savunma sanayiindeki atılımlar olacaktır. Türk Devleti ve halkının kararı, konjonktürün de etkisiyle budur...
Zirveden bazı kareler;
Prof. Dr. Ozan ÖRMECİ
Uluslararası Politika Akademisi (UPA) Kurucu Genel Koordinatörü, siyaset bilimci Prof. Dr. Ozan Örmeci, 27 Mayıs 2026 tarihinde AKSAV (Alaattin Keykubat Siber Akademi Vakfı) Başkanı Hasan Kerem Ünsal ile birlikte, yeni kurulan ESUPA'nın (Elektronik Sanat ve Uluslararası Politika Enstitüsü) düzenlediği "James Bond ve Diplomasi" konulu söyleşiye katıldı. Aşağıdaki linkten bu söyleşinin bazı kısa bölümlerini izleyebilirsiniz.
Söyleşi kaydı
Uluslararası Politika Akademisi (UPA) Genel Koordinatörü ve ESUPA (Elektronik Sanat ve Uluslararası Politika Enstitüsü) düşünce kuruluşu Başkanı, siyaset bilimci Prof. Dr. Ozan Örmeci, 7-8 Temmuz 2026 tarihlerinde başkent Ankara’da düzenlenen 36. NATO Zirvesi’ni ve ABD Başkanı Donald Trump'ın Türkiye ziyaretini Tvnet ve TYT Türk kanallarında değerlendirdi. Aşağıdaki videolardan bu programları izleyebilirsiniz.
Doç. Dr. Ali Oğuz Diriöz, Uluslararası İlişkiler alanında Doçenttir; Ankara’da TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Uluslararası Girişimcilik bölümünde tam zamanlı öğretim üyesidir. Araştırma alanları arasında Uluslararası Politik Ekonomi, Küreselleşme, Enerji ve Su Güvenliği yer almaktadır. Diriöz’ün çok sayıda ulusal ve uluslararası bilimsel yayını bulunmaktadır.
UPA (Uluslararası Politika Akademisi) Kurucu Genel Koordinatörü ve ESUPA (Elektronik Sanat ve Uluslararası Politika Enstitüsü) Başkanı Prof. Dr. Ozan Örmeci, 6 Temmuz 2026 tarihinde Doç. Dr. Ali Oğuz Diriöz'le Ankara'da düzenlenen 36. NATO Zirvesi'ne dair bir mülakat gerçekleştirdi.
Giriş
Günümüzde en istikrarlı, uzun soluklu ve başarılı güvenlik örgütlenmesi kabul edilen NATO (North Atlantic Treaty Organization) veya tam ismiyle Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü, 36.sı başkent Ankara’da düzenlenen 2026 NATO Zirvesi nedeniyle Türkiye ve Batılı ülkelerde yeniden manşetlerde yer almaktadır. Son dönemde özellikle ABD Başkanı Donald Trump’ın farklı yaklaşımları ve Washington ile Avrupalı müttefikler arasında bozulan ilişkiler nedeniyle geleceği daha belirsiz hale gelen NATO, buna karşın 32 üyesiyle[1] hâlen oldukça güçlü, etkili ve istediklerini almakta mahir bir askerî örgütlenmedir. Bu yazıda, NATO’nun kısa tarihçesi anlatılacak; kuruluşun tarihindeki önemli dönüm noktaları ve etkili kişiler değerlendirilecektir.
NATO’nun Kuruluşu
Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü veya kısa ismiyle NATO, İkinci Dünya Savaşı sonrasında ABD ile birlikte bir süpergüç haline gelen ve Avrupa içlerine kadar büyük bir nüfuz ve hâkimiyet alanı elde eden Sovyetler Birliği’nin (SSCB) komünist yayılmacılığına karşı Batı Bloku ülkelerinin kolektif savunma sistemi oluşturma amacıyla 4 Nisan 1949 tarihinde kurulmuştur.[2]
NATO’nun kuruluş anlaşması Başkan Truman tarafından imzalanıyor
İkinci Dünya Savaşı’nda Nazi Almanyası’na karşı ABD ve Avrupalı devletlerin müttefiki durumunda olan Stalin liderliğindeki Sovyetler Birliği’nin Washington ve Avrupa’daki algısının değişmesi ise, bugün bile bir klasik kabul edilen Amerikalı diplomat ve diplomatik tarihçi George F. Kennan tarafından yazılan “The Sources of Soviet Conduct” (Sovyet Davranışının Kaynakları) adlı ve 1947 yılı Temmuz ayında ünlü Foreign Affairs dergisinde yayımlanan makale sayesinde olmuştur.[3]
Soğuk Savaş’ı başlatan en önemli dönüm noktası olan ve NATO’nun kuruluş sürecine giden devrimi başlatan Kennan’ın makalesi, aslında Amerikalı diplomatın Moskova’da görevliyken Şubat 1946’da ABD Dışişleri Bakanlığı’na Sovyet ideolojisini analiz eden 8.000 kelimelik ünlü “Uzun Telgraf”ını (Long Telegram) göndermesiyle başlamıştır. Kennan, daha sonra bu telgraftaki fikirlerini geliştirerek bir makaleye dönüştürmüş ve resmi bir devlet görevlisi olduğu ve görüşlerinin resmi Amerikan dış politikasını yansıttığı algısını yaratmamak için makaleyi “X” takma adıyla imzalamıştır.
George F. Kennan
Bu makalede, Kennan, Sovyetler Birliği’nin dış politikasının Marksist-Leninist ideoloji ile geleneksel Rus Çarlık genişlemeciliğinin bir karışımı olduğunu savunmuş ve bunun ABD çıkarlarına aykırı olduğunu vurgulamıştır. Sovyet rejiminin kendi meşruiyetini korumak ve içerideki baskıcı diktatörlüğü meşru tutmak için her zaman dışarıda “kapitalist bir düşman” imajına ihtiyaç duyduğunu belirten Kennan, Sovyetlerin uzlaşmaz ve barışçıl yollarla ikna edilemeyeceğini; bu nedenle ABD’nin uygulaması gereken stratejinin “uzlaşma” değil, “çevreleme” (containment) olması gerektiğini yazmıştır. Zira ancak bu şekilde Sovyet yayılmacılığı ve Batılı değerlere uygun olmayan komünizm ideolojisi coğrafi ve siyasi olarak sınırlandırılabilirdi.
NATO logosu
Kennan’ın makalesi öylesine etkili oldu ki, kısa sürede ABD’de Sovyetler Birliği’ne daha sıcak yaklaşan Franklin D. Roosevelt’in vefatı ve Harry Truman’ın başa geçmesinin de etkisiyle Rusya’ya ve Stalin’e yönelik yaklaşım tamamen değişti. Sovyetler Birliği’nin girdiği ülkelerde tek partili komünist rejimler kurması ve daha sonra özgür seçimlere izin vermemesi de Avrupa’daki Rusya ve komünizm korkusunu tetikledi. Bu süreçte bölünen Almanya “cephe ülke” haline gelirken, Sovyetler Birliği ile Batı Avrupa arasında kalan Türkiye ve Yunanistan gibi devletler de “kanat ülke” konumu elde ettiler. Bu sayede, Kennan’ın fikri kısa sürede günümüzde “Batı Bloku” dediğimiz kollektif yapının oluşmasına olanak sağladı. Kısacası, bu makale, Soğuk Savaş boyunca ABD’nin Sovyetler Birliği’ne karşı yürüteceği ana stratejiyi belirledi ve Truman Doktrini ile Marshall Planı gibi adımların fikri altyapısını oluşturdu. Bu sayede, Washington, Avrupalı müttefiklerini komünizm ve Sovyetler’den korumak ve onları kalkındırmak adına kapsamlı stratejiler geliştirdi ve bunları büyük ölçüde başarıyla uyguladı.
12 kurucu ülkenin[4], uzun süren diplomatik müzakerelerin ardından 4 Nisan 1949’da Washington D.C.’de imzalanan antlaşmayla resmen kurduğu NATO, uluslararası ilişkiler tarihinin en uzun soluklu ve başarılı askeri ittifaklarından biridir. NATO, Soğuk Savaş'ta genel olarak başarılı olmuş; üye devletlerde komünizm tehlikesini bertaraf edebilmiş, Sovyetler Birliği'ni askeri olarak caydırabilmiş ve neticede Soğuk Savaş'ı kazanmıştır. Ancak bu süreçte uygulanan bazı sertlik politikaları, elbette üye devletlerde çeşitli tepkilere de yol açmıştır. Soğuk Savaş sonrasında ise, varoluş amacı en azından bir süreliğine ortadan kalkan NATO, artık çağa uygun olmadığı yönünde çeşitli eleştiriler almaya başlamıştır.
NATO Antlaşması’nın Kritik Maddeleri
NATO Kurucu Antlaşması[5], örgütün temel niteliklerini açıkça ortaya koymaktadır.
1. Madde: Bu maddeyle Birleşmiş Milletler (BM) Şartı/Tüzüğü kabul edilmekte, siyasi-diplomatik sorunların barışçıl yollarla çözümlenmesi savunulmakta ve güç kullanılması veya güç kullanılması tehdidi reddedilmektedir. Bu yönüyle, NATO revizyonist bir örgütlenme değildir.
2. Madde: Bu maddeyle üye devletler arasında dostane ilişkiler teşvik edilmekte ve üye devletlerin birbirleriyle ekonomik iş birliği yapmaları desteklenmektedir.
3. Madde: Bu maddeyle üye devletlerin bireysel ve kollektif savunma kapasitelerinin geliştirilmesinin amaçlandığı vurgulanmaktadır. Bu noktada "caydırıcılık" (deterrence) kavramından söz edilebilir.
4. Madde: Bu madde, herhangi bir üye ülkenin toprak bütünlüğü, siyasi bağımsızlığı veya güvenliği tehdit altında olduğunda tüm müttefiklerin Kuzey Atlantik Konseyi’nde ortak istişare ve görüşmelerde bulunmasını sağlayan temel bir siyasi danışma mekanizmasıdır. Madde, otomatik bir askeri müdahale zorunluluğu getirmez; bunun yerine "istişare" olgusunu öne çıkarır.
5. Madde: Bu madde, ittifakın temel taşı niteliğinde olup; üye ülkelerden herhangi birine yapılan askeri saldırı, tüm üye ülkelere yapılmış sayılır ve ortaklaşa askeri yanıt verilir. "Hepimiz birimiz, birimiz hepimiz için" özetlenebilecek bu madde, NATO'nun ruhunu yansıtır.
6. Madde: Bu maddeyle, örgütün, coğrafi olarak üye devletlerin toprak bütünlükleri doğrultusunda Kuzey Amerika, Avrupa, Kuzey Afrika ve Türkiye’yi kapsadığı vurgulanmaktadır. Bu anlamda, Yengeç Dönencesi’nin kuzeyinde yer alan adalar da koruma kapsamında ele alınmaktadır.
6. maddeye göre NATO’nun koruma alanı
Türkiye’nin Örgüte Dahil Oluşu
Kuruluş döneminde Büyük Önder Mustafa Kemal Atatürk liderliğinde Sovyetler Birliği (SSCB) kurulan dostane ilişkiler ve Avrupalı emperyalist devletlere (İngilte, Fransa, İtalya vs.) duyulan tepki nedeniyle daha Batı-şüpheci bir dış politikaye yönelen genç Türkiye Cumhuriyeti, kuruluşundan kısa bir süre sonra ise, hem jeopolitik konumunun zorlukları (tarihsel düşman hüviyetindeki devasa Rusya/SSCB ile komşu olmak), hem de Stalin liderliğindeki SSCB’nin kendisine yönelik toprak ve siyasi/askeri imtiyaz talepleri nedeniyle ittifaka dahil olmak istedi. Demokrat Parti ve Adnan Menderes döneminde (1950-1960) Kore Savaşı’na asker göndererek Batı Bloku ile entegrasyonunu ve ittifaka bağlılığını kanıtlayan Türkiye, böylece Batı komşusu Yunanistan ile birlikte 18 Şubat 1952 tarihinde NATO’nun ilk genişleme dalgasıyla örgüte resmen üye oldu. Türkiye’nin NATO üyeliğine ilişkin protokol 17 Ekim 1951 tarihinde imzalanmış, Kuzey Atlantik Örgütü Antlaşması’na Türkiye’nin katılmasına dair kanun ise 18 Şubat 1952 tarihinde kabul edilmiştir.[6]
Türkiye ve Yunanistan’ın NATO’ya katılım törenleri
Örgütün etkili üyelerinden biri olan ve genellikle en büyük ikinci orduya sahip olması övülen Türkiye, bugüne kadar 3 defa NATO Genel Sekreter Yardımcısı görevine kendi diplomatlarını getirmeyi başarmıştır. Bu kişiler şunlardır:[7]
NATO Genel Sekreterleri
NATO’nun başında görevli bir Genel Sekreter bulunmaktadır. Genel Sekreter, örgütün işleyişini koordine etmek, NATO’nun uluslararası kadrosunu yönetmek, Kuzey Atlantik Konseyi’nin toplantılarını ve örgütün önemli komitelerinin çoğunu yürütmekten sorumludur.[8] NATO Genel Sekreteri, genelde önceden ülkelerinde üst düzey siyasi görevlerde bulunmuş ve başarı göstermiş kişilerden seçilmektedir.
Mark Rutte
Genel Sekreterlerin listesi şöyledir:
Bugüne kadar görev yapan 14 Genel Sekreterden 4’ü Hollandalı, 3’ü Birleşik Krallık (İngiltere) vatandaşı, 2’si Belçikalı, 1’i İtalyan, 1’i Alman, 1’i İspanyol, 1’i Danimarkalı ve 1’i Norveç vatandaşıdır.
Genişleme Süreci
NATO’nun genişleme süreci ise tarihsel süreçte şöyle gelişmiştir:
Soğuk Savaş Dönemi (İlk Genişlemeler): İttifakın ilk yeni üyeleri, 1952’de katılan “kanat ülkeler” (southern flank) Türkiye ve Yunanistan oldu. Bunu 1955’te Batı Almanya ve 1982’de İspanya’nın katılımı izledi. Böylece, 1982’ye gelindiğinde NATO’nun 16 üye devleti bulunuyordu.
Soğuk Savaş Sonrası Doğuya Genişleme: Berlin Duvarı’nın yıkılmasının ve Soğuk Savaş’ın Batı dünyasının zaferiyle sonuçlanmasının ardından, NATO’nun genişleme süreci Avrupa’nın doğusuna odaklandı. 1999’da Çekya, Macaristan ve Polonya; 2004’te ise Bulgaristan, Estonya, Letonya, Litvanya, Romanya, Slovakya ve Slovenya ittifaka dahil oldu. Böylece, 2004’te NATO’nun artık 26 üye devleti vardı.
Yakın Dönem Katılımları: Arnavutluk ve Hırvatistan 2009’da, Karadağ 2017’de, Kuzey Makedonya ise 2020’de üyeliğe alındı. Böylece, NATO’nun üye sayısı 30’a yükseldi.
Son Genişleme: Rusya’nın Ukrayna’yı işgal girişimiyle birlikte güvenlik politikaları değişti. Finlandiya 4 Nisan 2023’te, İsveç ise 7 Mart 2024’te resmen üye oldu ve üye sayısı 32,’ye yükseldi.
Günümüzde Gürcistan, Ukrayna ve Bosna-Hersek gibi devletlerin NATO'ya üyelik süreçleri hâlen gündemdedir.
Tarihi NATO Zirveleri
Daha önceki tarihi NATO Zirvelerini listelemek gerekirse;
Sonuç
Sonuç olarak, Soğuk Savaş döneminde üye devletlerin güvenliğini ve komünizmin yayılmasını önlemek adına anti-komünizm fanatikliği nedeniyle bazı hatalı işlere de yönelen NATO, buna karşın günümüzdeki demokrasi, insan hakları ve demokrasi gibi konularda duyarlı bir askeri yapılanmadır. Bu anlamda, Türkiye’nin son yıllarda uyguladığı bazı politikalar, üye devletlerde çeşitli endişelere yol açmaktadır. Ancak kuruluş, “önce güvenlik” mantığıyla hareket ettiği için, Rusya kaynaklı tehditlerin aciliyeti ve Türkiye’nin örgüt içerisinde müstesna konumu nedeniyle, Ankara’yı her şekilde desteklemeye devam etmektedir. Türkiye’nin örgüt ve üye devletlerle daha uyumlu olması için, diğer üye devletlerin Türkiye’nin ulusal çıkarlarına uygun hareket etmeleri ve Türkiye’nin de demokrasi ve hukuk devleti yönünde bazı reformlar yapması akılcıl bir politika olacaktır. Dileğimiz, 2026 NATO Ankara Zirvesi’nin başarılı bir şekilde geçmesidir.
Prof. Dr. Ozan ÖRMECİ
KAYNAKÇA
[1] 32 üye devlet şunlardır (https://www.nato.int/en/about-us/organization/nato-member-countries);
[2] Bakınız; https://nato.usmission.gov/about-nato/.
[3] Bakınız; http://slantchev.ucsd.edu/courses/pdf/Kennan%20-%20The%20Sources%20of%20Soviet%20Conduct.pdf.
[4] Kurucu ülkeler şunlardır:
[5] https://bianet.org/haber/nato-antlasma-metni-37017.
[6] https://www.mfa.gov.tr/turkiye-nato-60-yildir-birlikte.tr.mfa#:~:text=T%C3%BCrkiye'nin%20NATO%20%C3%BCyeli%C4%9Fine%20ili%C5%9Fkin,tarihte%20NATO'ya%20%C3%BCye%20olmu%C5%9Ftur.
[7] https://www.ikv.org.tr/images/upload/data/files/nato_genel_sekreter_yardimcisi_bir_turk_oldu.pdf.
[8] https://www.nato.int/en/about-us/organization/nato-structure/nato-secretary-general.
1970 yılında Karşıyaka'da doğan Prof. Dr. Ahmet Talimciler, Ege Üniversitesi’nde "Futbolun Toplumsal İşlevi" başlıklı lisans teziyle tamamladığı Sosyoloji eğitimi sonrası, Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü'nde 1998 yılında "Türkiye’de Futbol Fanatizmi ve Medya İlişkisi" başlıklı yüksek lisans tezini, 2005 yılında da "Türkiye’de Futbol ve İdeoloji İlişkisi" başlıklı doktora tezini tamamladı. 1996 yılında Araştırma Görevlisi olarak başladığı Ege Üniversitesi Sosyoloji bölümünden 2019 yılında ayrılarak, İzmir Bakırçay Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Sosyoloji Bölümü Uygulamalı Sosyoloji ana bilim dalına geçiş yaptı. Halen aynı üniversitede öğretim üyesi ve bölüm başkanı olarak görev yapmayı sürdürmektedir. Yerel ve ulusal medyada sporun gündelik yaşamla ilişkisine odaklanan yazılar kaleme almakta; T24’te köşe yazarlığı yapmakta, radyo ve internet yayınlarında sporun toplumsal boyutlarını ele almaktadır. Çok sayıda kitap, editörlük ve akademik yayına imza atmıştır. Karşıyaka futbol altyapısında yöneticilik yapmış ve 1912 Karşıyaka Derneği’nin kurucu üyeleri arasında yer almıştır.